ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
24
BOSHLANGʻICH SINF OʻQUVCHILARIDA MUSIQIY SAVODXONLIKNI
SHAKLLANTIRISH
Jalolova Maxsuma Jamil qizi
Buxoro viloyati Vobkent tumani
13-maktab musiqa fani o’qituvchisi
+998-91-834-13-96
maxsuma670@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15572339
Annotatsiya.
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining musiqiy savodxonligini
shakllantirish muammosi, uning ahamiyati, samarali metodlari hamda zamonaviy
yondashuvlar tahlil qilinadi. Musiqa taʼlimi orqali o‘quvchilarda estetik dunyoqarash, ritmik
sezgi, eshituv madaniyati va ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish mexanizmlari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
musiqiy savodxonlik, boshlang‘ich sinf, musiqiy tarbiya, estetik did,
pedagogik metodlar.
Kirish
XXI asrda taʼlim jarayonida nafaqat aqliy, balki estetik tarbiya ham muhim ahamiyat
kasb etmoqda. Boshlang‘ich taʼlim bosqichi esa shaxsning asosiy fazilatlarini shakllantirishda
hal qiluvchi davr hisoblanadi. Ayniqsa, musiqiy savodxonlik – o‘quvchining musiqa haqidagi
bilim va tushunchalari, notani o‘qish va yozish, musiqani anglash va ifodalash qobiliyatlari –
bu bosqichda barpo etilishi zaruriydir.
Musiqa insonni estetik his-tuyg‘ular orqali tarbiyalaydi, axloqiy fazilatlarni kuchaytiradi,
ijodiy tafakkurni rivojlantiradi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining psixologik-fiziologik
xususiyatlari musiqiy faoliyatga moyilligini ko‘rsatadi. Shu sababli, taʼlim dasturlarida musiqiy
savodxonlikni shakllantirishga alohida eʼtibor qaratilishi kerak.
Metodologiya
Tadqiqotda quyidagi metodlar qo‘llanildi:
1.
Nazariy tahlil
– musiqiy savodxonlik bo‘yicha mavjud ilmiy manbalar, o‘quv dasturlari
va metodik qo‘llanmalar o‘rganildi.
2.
Tajriba-sinov ishlari
– Toshkent shahridagi 5 ta umumtaʼlim maktablarining 1–4-
sinflarida musiqa darslari tahlil qilindi.
3.
So‘rovnoma va intervyu
– musiqa o‘qituvchilari va boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari bilan
suhbatlar tashkil etildi.
4.
Pedagogik kuzatuv
– dars jarayonida o‘quvchilarning musiqaga bo‘lgan munosabati va
ishtiroki tahlil qilindi.
Tadqiqot maqsadi – boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida musiqiy savodxonlikni samarali
shakllantirish usullarini aniqlash hamda ularni amaliyotga tatbiq qilish imkoniyatlarini
o‘rganishdan iborat.
Natijalar
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki:
O‘quvchilarning 70% dan ortig‘i musiqa faniga ijobiy munosabat bildiradi;
1–2-sinflarda asosan musiqa eshitish, kuylash va oddiy ritmik harakatlar o‘rgatiladi,
ammo nota savodxonligi sust shakllanadi;
3–4-sinflarda esa notani o‘rganish, asbobda chalayotgan musiqani tahlil qilish,
elementar kompozitsiya ishlari kirib keladi;
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
25
O‘qituvchilarning katta qismi musiqa darslarini faollashtirish uchun qo‘shimcha
vositalar – vizual materiallar, texnologik vositalardan foydalanmasligini tan oldi;
O‘quvchilarda musiqa orqali fikrni ifodalash, emotsional tajriba bilan o‘rganish yuqori
natija beradi.
Tajriba asosida qo‘llanilgan interaktiv metodlar – guruhda kuylash, musiqiy hikoya
yaratish, improvizatsiya qilish – o‘quvchilarning musiqiy tafakkurini va savodxonligini
kuchaytirgani kuzatildi.
Munozara
Tadqiqot natijalari ko‘rsatdiki, boshlang‘ich sinflarda musiqiy savodxonlikni
shakllantirish uchun quyidagi omillar muhim:
1.
Dars mazmunining didaktik asosda tashkil etilishi
– nazariy bilimlar va amaliy
mashg‘ulotlar uyg‘unligi;
2.
O‘qituvchining tayyorgarligi va motivatsiyasi
– ijodkorlikka undaydigan, musiqiy
tajriba bilan boyitilgan metodlar zarur;
3.
Interfaol yondashuvlar
– musiqiy o‘yinlar, texnologik vositalar (audio-video
yozuvlar)dan foydalanish;
4.
Shaxsiy yondashuv
– har bir o‘quvchining musiqiy qobiliyatini eʼtirof etish va
rivojlantirish;
5.
Ota-onalar bilan hamkorlik
– uy sharoitida ham musiqiy tarbiya elementlarini davom
ettirish.
Bularning barchasi o‘quvchilarning musiqaga nisbatan ijobiy munosabatini, ijodiy
fikrlashini, eshitish va ifodalash malakasini rivojlantiradi.
Xulosa:
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida musiqiy savodxonlikni shakllantirish nafaqat
estetik tarbiyaning bir qismi, balki shaxsiy taraqqiyotning muhim omilidir. Darslarda musiqiy
bilimlar, amaliy mashg‘ulotlar, interaktiv usullarning uyg‘unligi, o‘qituvchi va oila bilan
hamkorlik bu jarayonni samarali qiladi.
Kelajakda musiqa fanini o‘qitishda raqamli texnologiyalar, milliy musiqa namunalarini
keng joriy etish, o‘qituvchilarning malakasini oshirish orqali musiqiy savodxonlikni
rivojlantirish istiqbollari mavjud.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abduraxmonova M. “Musiqa tarbiyasi metodikasi”. – Toshkent: O‘qituvchi, 2020.
2.
Karimova D. “Pedagogik texnologiyalar va innovatsiyalar”. – Toshkent: Fan, 2021.
3.
Alimova G. “Boshlang‘ich ta’limda fanlararo integratsiya”. – Samarqand, 2022.
4.
Jalilov H. “Musiqiy estetik tarbiya nazariyasi va amaliyoti”. – Andijon, 2019.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligining 1–4-sinflar uchun Musiqa fani
Darsliklari va metodik qo‘llanmalari.
6.
Fayziyev I. Sh. & Toshpoʻlatov A. (2022) O`ZBEKISTON RESPUBLIKASINING
MUSTAQILLIKDAN OLDINGI VA KEYING SIYOSIY HAYOTI. British Journal of Global Ecology
and Sustainable DevelopmentVolume-10, Nov., 2022 31-34b
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
26
7.
Toshpo‘latov
,
A.
(2023).
SHAXS
PSIXODIAGNOSTIKASIDA
PROYEKTIV
METODIKALARDAN FOYDALANISH. Евразийский журнал социальных наук, философии и
культуры, 3(5 Part 2), 170–178.
8.
Temirov, J. ., & Toshpo‘latov , A. (2023). TYUTOR PEDAGOGIK FAOLIYATINI TASHKIL
ETISHNING PSIXOLOGIK ASOSLARI. Наука и инновация, 1(28), 29–32.
9.
Umarova , G. ., & Toshpoʻlatov , A. . (2024). Klaster tanqidiy fikrlash texnologiyasi
texnikasi sifatida. Центральноазиатский журнал междисциплинарных исследований и
исследований в области управления, 1(10), 49–55.
10.
Toshpo‘latov Abdulaziz Quvondiq o‘g‘li, Ummatova Zamira Atamuradovna. (2023).
SHAXSLARARO MUNOSABATLARDA SHAXS AGRESSIYA. CENTRAL ASIAN JOURNAL OF
EDUCATION AND INNOVATION, 2(4), 30–31.
11.
Toshpo‘latov Abdulaziz Quvondiq o‘g‘li, Ummatova Zamira Atamuradovna. (2023).
IJTIMOIY TARMOQLARIDA "OMMAVIY MADANIYATGA" QARSHI KURASHISHNING DIDAKTIK
VOSITALARI. CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION AND INNOVATION, 2(4), 27–29.
