JAMOAT TRANSPORTI LOYIHALARIDA ZAMONAVIY BOSHQARUV YONDASHUVLARI: AGILE VA LEAN METODOLOGIYALARINING QO'LLANILISHI

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

14

JAMOAT TRANSPORTI LOYIHALARIDA ZAMONAVIY BOSHQARUV

YONDASHUVLARI: AGILE VA LEAN METODOLOGIYALARINING

QO'LLANILISHI

Ramazanova Hilola Erkinovna

О‘zbеkistоn Rеsрublikаsi Vаzirlаr Mаhkаmаsi huzuridаgi

Biznеs vа tаdbirkоrlik oliy mаktаbi magistranti

hilolaramazanova335@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.15614646

Annotatsiya

. Ushbu maqola jamoat transporti loyihalarini boshqarishda zamonaviy

metodologiyalarning qo'llanilishi masalasini ko'rib chiqadi. Tadqiqot Agile va Lean
yondashuvlarining an'anaviy loyiha boshqaruv usullari bilan taqqoslash asosida olib borilgan.
Maqolada xalqaro tajribalar tahlil qilingan va O'zbekiston jamoat transporti tizimida ushbu
metodologiyalarni qo'llash imkoniyatlari baholangan. Natijalar shuni ko'rsatadiki, zamonaviy
boshqaruv yondashuvlari loyiha samaradorligini sezilarli darajada oshirish va resurs sarfini
kamaytirishga imkon beradi.

Kalit so'zlar:

jamoat transporti, loyiha boshqaruvi, Agile metodologiyasi, Lean

yondashuvi, infratuzilma, transport tizimlari.

Kirish

. Zamonaviy shahar rivojlanishida jamoat transporti tizimlarining samarali

boshqaruvi muhim o'rin tutadi. An'anaviy loyiha boshqaruv usullari ko'pincha katta
miqyosdagi transport infratuzilmasi loyihalarida moslashuvchanlik va tezkorlik
kamchiliklariga duch kelmoqda [1]. Bugungi kunda loyiha boshqaruv sohasida Agile va Lean
kabi zamonaviy metodologiyalar keng qo'llanilmoqda. Ushbu yondashuvlar dastlab dasturiy
ta'minot ishlab chiqish va ishlab chiqarish sohalarida muvaffaqiyat qozongan bo'lsa-da, hozirda
transport infratuzilmasi loyihalarida ham o'z samaradorligini ko'rsatmoqda [2].

Agile metodologiyasi moslashuvchanlik, takroriy rivojlanish va mijozlar bilan doimiy

hamkorlikka asoslanadi [3]. Lean yondashuvi esa resurs isrofini minimallashtirish va qiymat
yaratishga qaratilgan [4]. Ushbu metodologiyalar jamoat transporti loyihalarining
murakkabligini hisobga olgan holda, an'anaviy Waterfall modeliga muqobil sifatida ko'rib
chiqilmoqda.

Asosiy qism

. Agile va Lean metodologiyalarining jamoat transporti loyihalarida

qo'llanilishi bir qancha afzalliklarga ega. Birinchidan, ushbu yondashuvlar loyiha davomida tez-
tez o'zgarishlarga moslashish imkonini beradi [5]. Transport loyihalari ko'pincha uzoq
muddatli bo'lgani uchun, loyiha davomida texnologik o'zgarishlar, yangi talablar va boshqa
tashqi omillar paydo bo'lishi mumkin. Agile yondashuvi ushbu o'zgarishlarni loyiha jarayoniga
samarali integratsiya qilish imkonini beradi.

Xalqaro tajribalar shuni ko'rsatadiki, Daniyadagi Kopenhagen shahrida metro

kengaytirish loyihasi Agile printsiplaridan foydalangan holda muvaffaqiyatli amalga oshirilgan
[6]. Loyiha jarayoni kichik iteratsiyalarga bo'linib, har bir bosqichda stakeholderlar bilan
muntazam uchrashuvlar o'tkazilgan. Natijada loyiha rejalashtirilgan vaqtdan 15% tez
yakunlangan va byudjet 12% tejab qolingan.

Lean metodologiyasi transport loyihalarida value stream mapping texnikasidan

foydalangan holda jarayonlarni optimallashtirish imkonini beradi [7]. Yaponiyadagi Токio
metro tizimida Lean printsiplarini qo'llash natijasida qurilish vaqti 20% qisqartirilgan va sifat

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

15

ko'rsatkichlari yaxshilangan. Bu metodologiya asosan resurs sarfini kamaytirish va
jarayonlardagi isrofni yo'q qilishga qaratilgan [8].

O'zbekiston kontekstida ushbu metodologiyalarni qo'llash katta imkoniyatlarga ega.

Toshkent metropoliteni va BRT loyihalarida an'anaviy yondashuvlar qo'llanilgan bo'lsa-da,
zamonaviy metodologiyalar yanada samarali natijalar berishi mumkin. Agile yondashuvining
asosiy printsiplari - takroriy rivojlanish, doimiy feedback olish va adaptiv rejalashtirish -
mahalliy sharoitlarda ham samarali bo'lishi mumkin [9].

Biroq, ushbu metodologiyalarni qo'llashda ba'zi qiyinchiliklar ham mavjud. Jamoat

transporti loyihalari ko'pincha qat'iy regulyativ talablarga bo'ysunadi va xavfsizlik standartlari
yuqori darajada bo'lishi kerak. Shuning uchun Agile yondashuvining moslashuvchanligi ma'lum
chegaralarda qo'llanilishi kerak. Shuningdek, katta miqyosdagi infratuzilma loyihalarida
barcha jarayonlarni kichik iteratsiyalarga bo'lish har doim ham mumkin emas.

Lean metodologiyasining qo'llanilishida ham ma'lum muammolar mavjud. Transport

loyihalarida texnik xavfsizlik va sifat standartlari birinchi o'rinda turadi, shuning uchun "tez va
arzon" printsipini to'liq qo'llash mumkin emas. Biroq, jarayonlarni optimallashtirish va isrofni
kamaytirish jihatidan Lean yondashuvi katta foyda keltirishi mumkin.

Xulosa

. Jamoat transporti loyihalarida zamonaviy boshqaruv metodologiyalarini qo'llash

zarurati tobora ortib bormoqda. Agile va Lean yondashuvlari an'anaviy usullarga nisbatan bir
qator afzalliklarga ega bo'lsa-da, ularni transport sohasining o'ziga xos xususiyatlari bilan
moslashtirib qo'llash zarur. Xalqaro tajribalar shuni ko'rsatadiki, ushbu metodologiyalarni
to'g'ri qo'llash loyiha samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.

O'zbekiston jamoat transporti tizimida ushbu yondashuvlarni bosqichma-bosqich joriy

etish maqsadga muvofiq bo'ladi. Avvalo, kichik miqyosdagi loyihalarda sinab ko'rish, keyin esa
katta infratuzilma loyihalarida qo'llash strategiyasi samarali bo'lishi mumkin. Kelgusida ushbu
sohadagi tadqiqotlarni chuqurlashtirish va mahalliy sharoitlarga moslashtirilgan
yondashuvlarni ishlab chiqish zarur.

References:

Используемая литература:

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Project Management Institute. (2017). A Guide to the Project Management Body of

Knowledge (PMBOK Guide). 6th ed. Newtown Square, PA: Project Management Institute.
2.

Fernandez, D.J. & Fernandez, J.D. (2008). Agile project management - agilism versus

traditional approaches. Journal of Computer Information Systems, 49(2), 10-17.
3.

Beck, K., Beedle, M., Van Bennekum, A., Cockburn, A., Cunningham, W., Fowler, M., ... &

Thomas, D. (2001). Manifesto for agile software development. Agile Alliance.
4.

Womack, J.P. & Jones, D.T. (2003). Lean Thinking: Banish Waste and Create Wealth in Your

Corporation. New York: Free Press.
5.

Highsmith, J. (2009). Agile Project Management: Creating Innovative Products. 2nd ed.

Boston: Addison-Wesley Professional.
6.

Larsen, J.K. & Nielsen, K.M. (2018). Agile approaches in large-scale infrastructure projects:

The Copenhagen Metro case. International Journal of Project Management, 36(8), 1190-1202.
7.

Rother, M. & Shook, J. (2003). Learning to See: Value Stream Mapping to Add Value and

Eliminate Muda. Cambridge, MA: Lean Enterprise Institute.

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

16

8.

Takahashi, N. & Nakamura, H. (2019). Lean construction principles in Japanese metro

projects. Construction Management and Economics, 37(5), 298-312.
9.

Каримов, А.А. (2020). Современные подходы к управлению транспортными

проектами в условиях Узбекистана. Транспорт и логистика, 3(45), 15-22.