ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
136
AUTENTIK RESURSLAR YORDAMIDA TILSHUNOSLIK KO‘NIKMALARINI
SHAKLLANTIRISH
Karimova Diyora Abduvaxidovna
O‘qituvchi, Muhammad Al-Хorazmiy nomidagi
Toshkent Axborot Texnologiyalari universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15637444
Annotatsiya:
Mazkur maqolada tilshunoslik kompetensiyasini rivojlantirishda autentik
materiallardan foydalanishning nazariy asoslari hamda amaliy ahamiyati yoritilgan. Autentik
materiallar tilni o‘rganishda real hayotiy vaziyatlar asosida o‘rgatuvchi, o‘quvchilarda og‘zaki
va yozma nutq malakasini shakllantiruvchi samarali vosita sifatida baholangan. Shuningdek,
maqolada bu materiallarning til o‘rganishga bo‘lgan motivatsiyani oshirishi, madaniy
kontekstni tushunishga yordam berishi va kommunikativ kompetensiyani mustahkamlashi
ta’kidlangan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, autentik materiallar yordamida tashkil etilgan ta’lim
jarayoni o‘rganuvchilarning lingvistik va madaniy bilimlarini birgalikda rivojlantirishga xizmat
qiladi.
Kalit so‘zlar:
Til o‘rgatish, interfaol metodlar, real muloqot, lingvistik kompetensiya,
madaniyatlararo kommunikatsiya, ta’lim texnologiyalari.
Kirish qismi:
Bugungi globallashuv jarayonida chet tillarini o‘qitish sohasida yangi,
samarali yondashuvlar va innovatsion metodlarni joriy etish muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Ayniqsa, talabalar tilshunoslik kompetensiyasini shakllantirish va rivojlantirishda autentik
materiallardan foydalanish ta’lim jarayonining dolzarb yo‘nalishlaridan biri sifatida maydonga
chiqmoqda. Autentik materiallar - bu ona tilida so‘zlashuvchilar tomonidan real kommunikativ
vaziyatlar uchun yaratilgan materiallar bo‘lib, ularning til o‘rganuvchilar uchun o‘ziga xos
didaktik imkoniyatlari mavjud.
Autentik materiallar o‘z tarkibi, mazmuni va kontekstual yondashuvi bilan o‘quvchilarni
real til muhiti bilan tanishtiradi, ularni tabiiy muloqotga tayyorlaydi, shuningdek, til
elementlarini funksional kontekstda o‘rganish imkonini beradi. Bu esa nafaqat lingvistik
bilimlarni, balki madaniy, kommunikativ, pragmatik va stilistik ko‘nikmalarni ham
rivojlantiradi. Autentik materiallarga jurnal va gazeta maqolalari, video va audio yozuvlar,
reklama matnlari, bloglar, podkastlar, intervyular, ijtimoiy tarmoq postlari, qo‘shiqlar, filmlar
va rasmiy hujjatlar kiradi.
Autentik matnlar yordamida o‘rganuvchilar tilning hozirgi kundagi real qo‘llanilishi,
uslubiy xususiyatlari va madaniy konnotatsiyalarini tushunishga o‘rganadilar. Tilshunoslik
kompetensiyasini rivojlantirishda bu holat ayniqsa muhim, chunki til faqat grammatik qoidalar
majmuasi emas, balki ijtimoiy-madaniy kontekstda yashovchi murakkab hodisadir.
O‘qituvchilar tomonidan to‘g‘ri tanlangan autentik matnlar talabalarni real nutqiy faoliyatga
jalb etib, ularni muloqotga tayyorlaydi va mustaqil fikrlashga undaydi.
Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, autentik materiallar asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlar til
o‘rganishga bo‘lgan motivatsiyani oshiradi, tilga qiziqishni kuchaytiradi hamda o‘rganilayotgan
tilning ijtimoiy va madaniy jihatlarini o‘zlashtirishga xizmat qiladi. Bu jarayonda
o‘quvchilarning og‘zaki va yozma nutq faolligi ortadi, ularning til bilan ishlash qobiliyati, ya’ni
tilshunoslik kompetensiyasi yanada mustahkamlanadi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
137
Shuningdek, autentik materiallar asosida ishlab chiqilgan topshiriqlar orqali talabalarda
so‘z boyligi, frazeologik birliklar, stilistik vositalar va nutq aktlarining ma’nodagi nozik farqlari
haqida bilimlar shakllanadi. Bu esa ularning tilni chuqur anglab yetishlariga, konnotativ va
denotativ ma’nolarni tahlil qilishga, kommunikativ strategiyalarni qo‘llashga imkon yaratadi.
Xulosa qilib aytganda, tilshunoslik kompetensiyasini shakllantirishda autentik
materiallardan foydalanish ta’lim sifati va samaradorligini oshiradi. Bu yondashuv o‘quv
jarayonini hayotiy, mazmunli va kontekstual qiladi. Autentik vositalar orqali o‘rganuvchilarda
til sezgirligi, nutq moslashuvchanligi va madaniyatlararo muloqotga tayyorgarlik darajasi
rivojlanadi. Shu bois, bu metodologiyani o‘quv dasturlariga tizimli va izchil tarzda integratsiya
qilish zamonaviy til ta’limining ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qolmoqda.
Asosiy qism:
Bugungi globallashuv jarayonida chet tillarini o‘rganishga bo‘lgan ehtiyoj
ortib borayotgani sababli, ta’lim tizimida tilshunoslik kompetensiyasini shakllantirish dolzarb
masalalardan biriga aylangan. Tilshunoslik kompetensiyasi deganda nafaqat grammatik
bilimlar, balki fonetik, leksik, sintaktik, stilistik bilimlar majmuasi, ularni amaliyotda qo‘llay
olish ko‘nikmalari tushuniladi. Bu kompetensiyani shakllantirishda esa zamonaviy metodlar,
xususan, autentik materiallardan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi.
Autentik materiallar - bu real hayotda kommunikatsiya uchun mo‘ljallangan, o‘quv
jarayoni uchun maxsus yaratilmagan matnlar, audio, video va boshqa turdagi axborot
vositalaridir. Bunga gazeta va jurnal maqolalari, radio eshittirishlari, intervyular, film lavhalari,
internetdagi forumlar, reklama matnlari, bloglar va ijtimoiy tarmoqlardagi postlar misol bo‘la
oladi.
Bunday materiallar quyidagi afzalliklari bilan ajralib turadi: o‘quvchilarni real til muhitiga
yaqinlashtiradi; madaniyatlararo kompetensiyani shakllantirishga xizmat qiladi; so‘z boyligini
tabiiy kontekstda o‘rgatadi; muloqotga asoslangan ko‘nikmalarni rivojlantiradi; motivatsiyani
oshiradi, chunki o‘rganuvchilar tilni "real hayotda qanday qo‘llanilishi"ni ko‘rishadi.
Ko‘plab tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, autentik materiallardan foydalanish
o‘quvchilarning til o‘rganishga bo‘lgan ishtiyoqini oshiradi, ularning fikrlash doirasini
kengaytiradi va mustaqil o‘rganishga undaydi. Shuningdek, bu yondashuv orqali til o‘rganish
faqat grammatikaga asoslangan formal jarayon bo‘lishdan chiqib, yanada tabiiy, hayotiy va
mazmunli faoliyatga aylanadi.
Autentik materiallardan foydalanish tilshunoslik kompetensiyasini shakllantirishda
nafaqat ta’lim sifati, balki o‘quvchilarning kommunikativ tayyorgarligini oshirishda ham
muhim ahamiyatga ega. Bunday yondashuv orqali o‘quvchilar tilni real kontekstda o‘rganadi,
madaniy tafovutlarni anglaydi va o‘z fikrlarini samarali ifoda etish malakalarini rivojlantiradi.
Bu esa zamonaviy ta’limning asosiy maqsadlaridan biri — hayotiy va kasbiy faoliyatda
qo‘llaniladigan bilim va ko‘nikmalarni shakllantirishga xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, autentik materiallardan foydalanish tilshunoslik kompetensiyasini
shakllantirish va rivojlantirishda zamonaviy va samarali vosita sifatida katta ahamiyatga ega.
Bunday materiallar o‘quvchilarga tilni sun’iy muhitda emas, balki haqiqiy hayotiy kontekstda
o‘rganish imkonini beradi. Bu esa o‘z navbatida, nafaqat grammatik bilimlarni chuqurlashtiradi,
balki so‘z boyligini kengaytiradi, madaniyatlararo muloqot ko‘nikmalarini shakllantiradi va real
muloqotga tayyorlaydi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
138
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdullaeva D. Autentik materiallar yordamida til o‘rgatish metodikasi. Toshkent:
O‘qituvchi nashriyoti. 2014.
2.
Sultonov A. Lingvistik kompetentlik va uning til o‘rganishdagi roli. Samarqand:
Samarqand davlat universiteti nashriyoti. -2012.
3.
Abduvaxidovna, K. D. . (2022). THE POWER OF VOCABULARY AND
PHRASEOLOGY.
Confrencea
,
7
(7),
164–166.
Retrieved
from
https://confrencea.org/index.php/confrenceas/article/view/359
4.
Abduvaxidovna, K. D. (2022). PHRASEOLOGICAL UNITS ARE AS OBJECT OF
LEXICOLOGICAL
RESEARCH.
Confrencea,
7(7),
167–169.
Retrieved
from
https://confrencea.org/index.php/confrenceas/article/view/360
5.
RAXMONKULOVNA, A. M. (2023, October). ESP/EAP O ‘QUVCHILARINING MAXSUS
LUG’ATLARGA BO ‘LGAN EHTIYOJLARI. In
International Scientific and Current Research
Conferences
(pp. 291-299).
6.
Karimova , D. A. (2022). MILITARY VOCABULARY IN BUSINESS ENGLISH.
Innovative
Development
in
Educational
Activities
,
1
(6),
177–180.
Retrieved
from
https://openidea.uz/index.php/idea/article/view/549
7.
Karimova , Diyora Abduvaxidovna. 2022. “MILITARY VOCABULARY IN BUSINESS
ENGLISH”. Innovative Development in Educational Activities 1 (6):177-80.
8.
Sultanova, Dilorom. "KOMMUNIKATIV USLUBNI EGALLASH STRATEGIYALARINING
DIDAKTIK XUSUSIYATLARI."
Общественные науки в современном мире: теоретические и
практические исследования
4.4 (2025): 142-145.
9.
Sultanova, D. (2025). A MODEL OF COMMUNICATIVE STRATEGIES IN TEACHING
ENGLISH TO NON-LINGUISTIC STUDENTS.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(2),
1165-1168.
