ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
161
MADANIYAT VA SAN’AT TA’LIMIDA MASOFAVIY O‘QITISH: IMKONIYATLAR
VA MUAMMOLAR
Toxirjonova Shoxida
Qo’qon davlat universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15673762
Annotatsiya:
Ushbu maqolada madaniyat va san’at yo‘nalishidagi ta’lim tizimida
masofaviy o‘qitishning o‘ziga xos jihatlari, imkoniyatlari va duch kelinayotgan muammolar
tahlil etiladi. Ayniqsa, dirijorlik, cholg‘u ijrochiligi, aktyorlik mahorati kabi amaliy fanlarni
masofadan o‘qitishdagi metodik yondashuvlar ko‘rib chiqiladi. Muallif tomonidan ta’lim
sifatini oshirishga xizmat qiluvchi texnologik vositalar va innovatsion yechimlar ham tahlil
qilinadi.
Kalit so‘zlar
: masofaviy ta’lim, san’at ta’limi, madaniyat, texnologiya, interaktiv metod,
dirijorlik, zamonaviy ta’lim.
Kirish
XXI asr — raqamli texnologiyalar asri bo‘lib, har bir soha, xususan, ta’lim tizimi ham
zamonaviy axborot-kommunikatsiya vositalari bilan chambarchas bog‘lanmoqda. Xususan,
so‘nggi yillarda pandemiya sharoiti sababli ta’limning masofaviy shakliga o‘tish zaruriyati
butun dunyo ta’lim tizimi oldiga jiddiy sinovlar qo‘ydi. Bu holat madaniyat va san’at
yo‘nalishidagi oliy ta’lim muassasalariga ham bevosita ta’sir ko‘rsatdi. Amaliy-mahoratga
asoslangan fanlarni masofaviy tarzda o‘rgatish qiyinchiliklar tug‘dirgani bilan birga, yangi
imkoniyatlarga ham yo‘l ochdi.
Asosiy qism
Masofaviy ta’limning san’at sohasi uchun imkoniyatlari
San’at ta’limi an’anaviy tarzda yuzma-yuz o‘qitish, ko‘rgazmali metodlar, jonli ijro va
sahna ko‘nikmalariga tayanadi. Ammo hozirgi davrda quyidagi texnologik imkoniyatlar san’at
fanlarining masofaviy o‘qitilishini ma’lum darajada qulaylashtirmoqda:
• Videodarslar, videoanalizlar va jonli translyatsiyalar – dirijorlik mashg‘ulotlarida
talabalar o‘qituvchi ko‘rsatmalarini video orqali qayta ko‘rib, o‘z ustida ishlashi mumkin.
• Multimedia platformalar (Zoom, Google Meet, Microsoft Teams) – dars jarayonini
sinxron yoki asinxron shaklda tashkil etish imkonini beradi.
• Musiqa tahrir dasturlari (Sibelius, Finale, Audacity, FL Studio) – talabalar o‘z
kompozitsiyalarini, partituralarini elektron shaklda yaratishi, tuzatishi mumkin.
• Virtual laboratoriyalar yoki sahna simulyatorlari – sahnadagi harakat, orkestrga
dirijorlik qilishni vizual mashqlar asosida o‘rganishga yordam beradi.
Bundan tashqari, interfaol platformalarning kengayishi orqali xorijiy tajriba bilan
tanishish, xalqaro ustozlar bilan bog‘lanish, onlayn mahorat darslarida ishtirok etish
imkoniyati yuzaga keldi.
Muammolar va cheklovlar
Masofaviy o‘qitish san’at ta’limi uchun ma’lum muammolarni ham yuzaga chiqardi:
1. Amaliy mashg‘ulotlar sifatining pasayishi – cholg‘u, aktyorlik, vokal, dirijorlik kabi
fanlar talabani amaliy faoliyatga jalb etishni talab qiladi. Masofaviy formatda bu holat to‘liq
amalga oshmaydi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
162
2. Jonli muloqot va emotsional bog‘liqlikning yetishmasligi – ustoz-shogird o‘rtasidagi
hissiy aloqa ta’lim samaradorligini oshiradi. Masofaviy darsda bu imkoniyatlar chegaralanadi.
3. Texnik imkoniyatlar cheklanganligi – barcha talabalar yuqori sifatli internet,
kompyuter, mikrofon yoki kamera bilan ta’minlanmagan.
4. Pedagogik metodikaning moslashmaganligi – ko‘plab ustozlar uchun masofaviy ta’lim
texnologiyalariga moslashish murakkab kechdi.
Shuningdek, san’at ta’limida baholash, sahnadagi holatlarni tahlil qilish, jamoa bilan
ijodiy ishlash kabi faoliyatlar masofadan turib to‘liq amalga oshmaydi.
Yechimlar va takliflar
• Har bir amaliy dars uchun arxivga yozilgan video materiallar banki yaratilishi;
• San’at ta’limi uchun moslashtirilgan milliy onlayn platformalarni ishlab chiqish
(masalan, “Musiqiy platforma”, “Dirijor Online”);
• Ustozlar uchun maxsus IT-treninglar va sertifikatlashtirilgan kurslar tashkil etish;
• Talabalar uchun raqamli cholg‘u asboblari, simulyatorlar, audio-vizual analiz
vositalaridan foydalanish imkonini kengaytirish.
Xulosa
San’at va madaniyat sohasida masofaviy o‘qitish hozirda qiyinchiliklar bilan birga yangi
imkoniyatlar ham yaratmoqda. Bu yo‘nalishda texnologik vositalardan to‘g‘ri foydalanish,
metodikani yangilash, darslarni ijodiy tashkil etish orqali ta’lim sifatini saqlab qolish mumkin.
Dirijorlik, cholg‘u ijrochiligi va boshqa amaliy fanlarda masofaviy formatni qo‘llash uchun
alohida didaktik yondashuvlar va texnik echimlar talab qilinadi.
Kelgusida san’at ta’limida an’anaviy va masofaviy ta’limning uyg‘unlashgan shakli
(gibrid model) eng maqbul yechim bo‘lib qoladi. Bu esa o‘qituvchi va talaba uchun ham
pedagogik, ham texnologik jihatdan doimiy izlanishni taqozo etadi.
