ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
149
RUS TILI O‘QITISHDA GRAMMATIK VA LEKSIK TA’LIM METODIKASI:
TILSHUNOSLIK NUQTAI NAZARIDAN
Sarimsakova Nargis Kazbekovna
Katta o‘qituvchi, Toshkent xalqaro moliyaviy
boshqaruv va texnologiyalar universiteti
Islamova Dilyora
Xalqaro munosabatlar 2 - bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15671901
Annotatsiya:
Ushbu maqolada rus tilini o‘qitishda grammatik va leksik ta’lim
metodikasi tilshunoslik nuqtai nazaridan tahlil qilil qilinib, tilning tuzilishi, uning grammatik
va leksik jihatlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik, shuningdek, bu bilimlarni o‘quv jarayonida
to‘g‘ri va samarali taqdim etish metodlari yoritiladi. Tilshunoslik nazariyasi asosida
grammatik qoidalar va leksik birliklarni o‘rgatishning samarali usullari ko‘rib chiqiladi. Rus
tili o‘qitishda tilshunoslik yondashuvining ta’lim sifatini oshirishdagi roli va ahamiyati tahlil
qilinadi.
Kalit so‘zlar:
rus tili, tilshunoslik, grammatik ta’lim, leksik ta’lim, ta’lim metodikasi,
o‘qitish usullari, til tuzilishi, leksik birliklar, grammatik qoidalar.
Kirish qismi:
Rus tili o‘qitishda samarali ta’lim metodikasini ishlab chiqish va qo‘llash
tilshunoslikning asosiy vazifalaridan biridir. Tilshunoslik nazariyasi tilning grammatik va
leksik jihatlarini chuqur tahlil qilish orqali o‘quv jarayonini yanada mazmunli va samarali
qilishga yordam beradi. Grammatik va leksik bilimlarning o‘rganilishi tilning to‘liq
tushunilishi va o‘zlashtirilishi uchun zarurdir, chunki ular tilning shakllanishi va
ishlatilishining asosi hisoblanadi. Shu bois, rus tilini o‘rgatishda grammatik va leksik ta’lim
metodikasi tilshunoslik nuqtai nazaridan tahlil qilinishi o‘quvchilarning til bilimlarini
mustahkamlash va amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu
maqolada tilshunoslik nazariyalariga asoslangan grammatik va leksik ta’lim usullari va
ularning ta’lim jarayonidagi roli ko‘rib chiqiladi.
Asosiy qism:
Rus tilini o‘qitishda grammatik qoidalarni o‘rgatish muhim bosqich
hisoblanadi. Tilshunoslikda grammatik qoidalar til tuzilishining asosiy elementlari sifatida
qaraladi va ular tilning sintaktik, morfologik hamda sintaktik jihatlarini o‘z ichiga oladi.
O‘quvchilarga grammatikani samarali o‘rgatish uchun avvalo qoidalarni tushunish va ular
asosida amaliy mashqlar bajarish yo‘lga qo‘yilishi lozim. Tilshunoslik nazariyasidan kelib
chiqib, qoidalarni izchil va bosqichma-bosqich o‘rgatish, ularni kontekstda qo‘llash imkonini
beruvchi topshiriqlarni taqdim etish metodikada asosiy o‘rin tutadi. Shuningdek, grammatik
qoidalarning fonetik va leksik xususiyatlari ham o‘rgatilishi kerak, chunki ular o‘zaro
chambarchas bog‘liqdir.
Leksik ta’lim metodikasi rus tilida so‘z boyligini oshirishga qaratilgan. Tilshunoslikda
leksika tilning semantik jihatini tashkil qiladi va so‘zlarning ma’nosi, ishlatilishi, so‘z
birikmalari kabi masalalarni o‘rganadi. Rus tilini o‘rgatishda leksik birliklarni kontekst
asosida, mavzular doirasida o‘rgatish samarali hisoblanadi. O‘quvchilarga yangi so‘zlarni
o‘zlashtirishda kontekst, sinonimlar, antonimlar va frazeologizmlardan foydalanish tavsiya
etiladi. Tilshunoslik yondashuvi leksik qoidalarning morfologik va sintaktik aspektlari bilan
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
150
uzviy bog‘liqligini ta’kidlaydi, shuning uchun leksik va grammatik ta’lim bir-birini to‘ldirishi
zarur.
Tilshunoslik bilimlari rus tilini o‘qitishda metodikaning asosiy poydevorini tashkil etadi.
Grammatik va leksik ta’limni tilshunoslik nuqtai nazaridan tahlil qilish o‘quvchilarning tilni
yanada chuqurroq tushunishi va mustahkam o‘zlashtirishiga yordam beradi. Tilshunoslik
yondashuvi o‘qituvchilarga darslarni samarali rejalashtirish, qiyinchiliklarni aniqlash va
ularni yengib o‘tishda qo‘llanma vazifasini bajaradi. Shuningdek, tilshunoslikka asoslangan
metodikalar o‘quvchilarda mustaqil fikrlash va tilning strukturaviy xususiyatlarini anglash
qobiliyatini rivojlantiradi, bu esa ularning tilni amaliy jihatdan yaxshi egallashiga olib keladi.
Xulosa qismi:
Rus tilini o‘qitishda grammatik va leksik ta’lim metodikasini tilshunoslik
nuqtai nazaridan tahlil qilish, til o‘rganish jarayonining samaradorligini oshirish uchun
muhim ahamiyatga ega ekanligi aniqlandi. Tilshunoslik nazariyasi grammatik va leksik
birliklarning tuzilishi, funksiyalari hamda o‘zaro bog‘liqligini chuqur o‘rganish imkonini
beradi, bu esa o‘qituvchilarga dars jarayonini yanada maqsadga muvofiq tashkil etishga
xizmat qiladi. Grammatik qoidalar va leksik birliklarni o‘rgatishda tilshunoslik yondashuvi
asosida ishlab chiqilgan metodlar o‘quvchilarning tilni tushunishi va amaliy qo‘llash
ko‘nikmalarini mustahkamlashda samarali vosita hisoblanadi.
Shuningdek, tilshunoslikka asoslangan ta’lim metodikasi o‘quvchilarda mustaqil fikrlash,
tilning strukturaviy va semantik xususiyatlarini anglash qobiliyatini rivojlantiradi, bu esa o‘z
navbatida rus tilini chuqur va mukammal o‘zlashtirishga olib keladi. Grammatik va leksik
ta’limning integratsiyalashgan yondashuvi o‘quv jarayonini boyitadi va til o‘rganuvchilarning
qobiliyatlarini kengaytiradi. Shu bois, rus tili o‘qitishda tilshunoslik nazariyasining ta’lim
metodikasiga tatbiqi nafaqat til bilimlarini oshirish, balki tilni o‘rgatish sifatini yanada
yaxshilashga xizmat qiluvchi muhim omil hisoblanadi.
Kelajakda rus tili ta’lim metodikasini yanada takomillashtirish uchun tilshunoslikning
boshqa sohalari, jumladan, pragmatika, diskurs tahlili va psixolingvistika kabi yo‘nalishlarini
ham integratsiyalash imkoniyatlari o‘rganilishi lozim. Bu esa rus tilini o‘rganish jarayonini
yanada samarali, qiziqarli va natijador qilishga xizmat qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Sarimsakova, N. K., & Sultanova, S. X. (2024). Russian Language Teaching Methodology:
Yesterday and Today. Intersections of Faith and Culture: American Journal of Religious and
Cultural
Studies
(2993-2599),
2(12),
33–36.
Retrieved
from
https://grnjournal.us/index.php/AJRCS/article/view/6311
2.
Ирина Чернобровкина. МЕТОДИКА ПРЕПОДАВАНИЯ ТЕРМИНОЛОГИЧЕСКОЙ
ЛЕКСИКИ РУССКОГО ЯЗЫКА СТУДЕНТАМ НЕЯЗЫКОВЫХ СПЕЦИАЛЬНОСТЕЙ.
Til_va_adabiyot.uz . 2024- 7
3.
Chernobrovkina, I. . (2025). AN INTEGRATED APPROACH IN RUSSIAN LANGUAGE
LESSONS: INTERDISCIPLINARY CONNECTIONS.
Journal of Multidisciplinary Sciences and
Innovations
,
1
(3),
192–194.
Retrieved
from
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
151
4.
Chernobrovkina Irina. (2024). DEVELOPING LISTENING SKILLS THROUGH PODCASTS
AND AUDIOBOOKS IN TEACHING RUSSIAN AS A FOREIGN LANGUAGE. Neo Scientific Peer
Reviewed
Journal,
22,
11–18.
Retrieved
https://neojournals.com/index.php/nspj/article/view/409
5.
Aripova, G. T. (2021). LINGUISTIC APPROACH IN CREATING BILINGUAL MUSIC
DICTIONARY. Актуальные научные исследования в современном мире, (1-6), 11-14.
6.
Botirova, Dilafruz Bozorovna, Markhabo Raxmonkulovna Abdullayeva, and Ilkhom
Yusupovich Khaydarov. "Ra’no Anvarovna Khaydarova, and Shaxnoza Sharofovna Sharofova."
Social Psychological Features of the Process of Professional Stress in Pedagogical
Activity."."
Journal Power System Technology ISSN
: 1000-3673.
7.
Abdullayeva, Markhabo, and Gulrukh Khidirova. "LINGUISTIC AND CULTURAL
FEATURES OF ANTHROPONYMS.(2025)."
Journal of Multidisciplinary Sciences and
Innovations
4.3: 700-703.
8.
Bekmuratova, Shokhsanam. "REFLECTION OF METAPHORICAL THOUGHT IN
UZBEKISTAN ARTICLES ABOUT THE HOMELAND."
Journal of Multidisciplinary Sciences and
Innovations
1.3 (2025): 85-88.
9.
Abdullayeva, M. (2025). FORMATION OF ALTERNATIVE VARIANTS IN THE PROCESS OF
ARTISTIC TRANSLATION (ON THE EXAMPLE OF A WORK OF “SUCH IS LIFE”).
International
Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 1287-1291.
10.
Yakubova Shakhnoza Ikramovna, Liliya Belix Xamzayevna, Shakirova Dilfuza Zoidovna.
WORK ON FORMING GRAMMATICAL SKILLS IN FOREIGN STUDENTS IN RUSSIAN LANGUAGE
LESSONS. (2025).
Journal of Multidisciplinary Sciences and Innovations
,
4
(4), 1225-
11.
Abdujabarova K. H. K. USE OF FICTION IN THE DEVELOPMENT OF STUDENTS'SPEECH
ACTIVITIES IN PRACTICAL CLASSES //Oriental renaissance: Innovative, educational, natural
and social sciences. – 2021. – Т. 1. – №. 8. – С. 241-245.
12.
Kamola Abdujabarova. (2025). IMPROVING THE EDUCATIONAL PROCESS THROUGH
INCREASING COMMUNICATIVE COMPETENCE. Ethiopian International Journal of
Multidisciplinary
Research,
12(05),
492–495.
Retrieved
from
https://www.eijmr.org/index.php/eijmr/article/view/3127
