ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
99
MAKTAB O‘QUVCHILARINING FIZIKADAN EKSPERIMENTAL
TAYYORGARLIGINI RIVOJLANTIRISH
Sattorov Boburbek Zokirovich
34-umumiy o’rta ta’lim maktabi davlat muassasasi fizika fani o'qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16628038
Annotatsiya:
Ushbu maqolada maktab o‘quvchilarining fizikadan eksperimental
tayyorgarligini rivojlantirish metodikasi kompetentli yondashuv asosida ko‘rib chiqilgan.
Eksperimental kompetensiyalarni shakllantirish bosqichlari, pedagogik shart-sharoitlar,
metodologik asoslar va tadqiqot natijalari tahlil etilgan.
Kalit so‘zlar:
kompetentli yondashuv, eksperimental tayyorgarlik, fizik taʼlim, metodika,
laboratoriya ishlari.
РАЗВИТИЕ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЙ ПОДГОТОВКИ ШКОЛЬНИКОВ ПО
ФИЗИКЕ
Сатторов Бобурбек Закирович
Учитель физики государственного общеобразовательного
учреждения – школы №34.
Аннотация:
В данной статье рассмотрена методика развития экспериментальной
подготовки учащихся по физике на основе компетентностного подхода.
Проанализированы
этапы
формирования
экспериментальных
компетенций,
педагогические условия, методологические основы и результаты исследования.
Ключевые слова:
компетентностный подход, экспериментальная подготовка,
физическое образование, методика, лабораторные работы.
DEVELOPMENT OF SCHOOL STUDENTS’ EXPERIMENTAL TRAINING IN
PHYSICS
Sattorov Boburbek Zokirovich
Physics teacher at the state general secondary school No. 34.
Abstract:
This article discusses the methodology for developing school students'
experimental preparation in physics based on a competency approach. The stages of forming
experimental competencies, pedagogical conditions, methodological foundations, and research
results are analyzed.
Keywords:
competency approach, experimental preparation, physics education,
methodology, laboratory work.
Kirish.
O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan islohotlar, jumladan, "Ta’lim
to‘g‘risida"gi Qonun, "2021–2023 yillarda umumiy o‘rta ta’lim tizimini rivojlantirish bo‘yicha
davlat dasturi" hamda "O‘zbekiston–2030" strategiyasi kabi hujjatlar umumiy o‘rta ta’limda
sifat ko‘rsatkichlarini oshirish, ayniqsa, fanlarni chuqur o‘rganish orqali o‘quvchilarning amaliy
va innovatsion salohiyatini rivojlantirishni ustuvor vazifalardan biri sifatida belgilamoqda.
Amaldagi umumta’lim maktablarida fizika fanining eksperimental qismini o‘qitish ko‘p
hollarda yetarli darajada metodik asosga ega emasligi, laboratoriya jihozlarining yetishmasligi,
o‘quvchilarning tajriba asosidagi faoliyatga bo‘lgan qiziqishining sustligi hamda
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
100
o‘qituvchilarning innovatsion yondashuvlarga tayyor emasligi kabi muammolar mavjud. Bu esa
o‘quvchilarning fizik hodisalarni chuqur tushunishi va amaliy qo‘llay olish darajasiga salbiy
ta’sir ko‘rsatadi.
Maktab o‘quvchilarining fizikadan eksperimental tayyorgarligini kompetentli yondashuv
asosida rivojlantirish, bu boradagi nazariy va amaliy asoslarni ishlab chiqish, ta’lim jarayonini
modellashtirish hamda metodik ta’minotni takomillashtirish dolzarb ilmiy-pedagogik masala
hisoblanadi. Bu metodikaning ishlab chiqilishi o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini, muammoni
aniqlash va uni yechish ko‘nikmalarini rivojlantirishga, shuningdek, kasbiy yo‘naltirilgan
ta’limga puxta tayyorlashga xizmat qiladi.
Nazariy qism.
Eksperimental tayyorgarlikning mazmuni asosan laboratoriya ishlari,
amaliy mashg‘ulotlar, tajriba sinovlari, kuzatishlar va natijalarni qayta ishlash jarayonlarini o‘z
ichiga oladi. Bu esa fizika fanining ilmiy-tadqiqot xarakterini ochib beradi va o‘quvchilarning
tafakkurini chuqurlashtirishda, texnologik savodxonligini oshirishda muhim ahamiyat kasb
etadi.
Adabiyotlarda eksperimental tushunchasi o‘quvchilarning laboratoriya ishlarini bajarish
uchun zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma va malakalar majmuasi sifatida talqin etiladi. Bu jarayonda
o‘quvchilarning kuzatish, tajriba qurish, o‘lchovlar o‘tkazish, ilmiy gipoteza ilgari surish va
natijalarni tahlil qilish faoliyati yetakchi o‘rinni egallaydi.
Adabiyotlar tahlili.
Kompetentli yondashuvning nazariy asoslari N.F. Talyzina, A.V.
Khutorskoy, V.V. Serikov, I.A. Zimnyaya kabi olimlarning tadqiqotlarida keng yoritilgan.
Xususan, I.A. Zimnyaya [63] kompetentlikni shaxsning bilim, ko‘nikma, tajriba va qadriyatlari
asosidagi faoliyatga tayyorgarligi sifatida talqin etadi. A.V. Khutorskoy [4] esa fanlararo
kompetensiyalar tizimini ishlab chiqib, o‘quvchilar uchun muhim bo‘lgan universal faoliyat
turlarini belgilab beradi.
O‘zbekistonlik pedagog olimlar — B.M. Mirzayev, A.I. Nazarov, Z.E. Abdullaeva, U.I.
Inoyatov, F.B. Raxmonovlar tomonidan maktab fizika ta’limida eksperimental ko‘nikmalarni
shakllantirish, ta’lim mazmunini modernizatsiyalash, o‘qitish metodlarini takomillashtirish
bo‘yicha muhim ilmiy ishlar amalga oshirilgan. Jumladan, B.M. Mirzayev eksperimentni
o‘quvchining ilmiy tafakkurini rivojlantiruvchi asosiy vosita sifatida baholaydi va laboratoriya
ishlarining mantiqiy tuzilmasini taklif etadi.
Tadqiqot metodologiyasi
. Tadqiqot davomida o‘quvchilarning eksperimental
ko‘nikmalari shakllanish dinamikasi kuzatildi, eksperiment natijalari tahlil qilindi va baholandi.
Xulosa
. Kompetentli yondashuv asosida maktab o‘quvchilarining fizikadan
eksperimental tayyorgarligini rivojlantirish metodikasi samaradorligini oshirish mumkin.
Buning uchun tegishli pedagogik shart-sharoitlarni yaratish, laboratoriya jihozlarini yetarli
darajada taʼminlash va o‘quvchilarni tadqiqot faoliyatiga jalb etishni davom ettirish lozim.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Khutorskoy, A.V. Klyuchevyye kompetentsii kak komponent lichnostno-oriyentirovannoy
obrazovatelnoy paradigmy // Narodnoye obrazovaniye. – 2003. – №5. – S. 58–64.
2.
Serikov, V.V. Lichnostno-oriyentirovannoye obrazovaniye: poisk novoy paradigmy. – M.:
Akademiya, 2011. – 240 s.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
101
3.
Mirzayev, B.M. Fizika darslarida eksperimental metodlardan foydalanish. – T.: O‘qituvchi,
2007. – 176 b.
4.
Nazarov, A.I. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida fizika fanini o‘qitish metodikasi. – T.:
TDPU, 2015. – 148 b.
5.
Abdullayeva, Z.E. Kompetensiyaviy yondashuv asosida fizika fanini o‘qitish metodlari. –
T.: Fan, 2020. – 210 b.
6.
Inoyatov, U.I. Fizika darslarida o‘quvchilarning eksperimental tayyorgarligini
shakllantirish. – T.: TDPU, 2018. – 132 b.
7.
Voprosy metodiki prepodavaniya fiziki v shkole / Pod red. E.M. Muravyevoy. – M.:
Prosveshcheniye, 2004. – 304 s.
8.
Qodirov, A. Fizikadan tajribalar o‘tkazish metodikasi. – T.: O‘zbekiston, 2002. – 144 b.
9.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2030 yilgacha bo‘lgan ta’lim strategiyasi”
to‘g‘risidagi farmoni, PQ–312-son, 2022-yil 28-aprel.
10.
“Umumiy o‘rta ta’limning davlat ta’lim standarti” (fizika fani bo‘yicha). – T.: Xalq ta’limi
vazirligi, 2021.
