ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
74
INGLIZ TILINI O`QITISHDA INNOVATSION METODLARDAN FOYDALANISH
SAMARADORLIGI
Xo'jayorova Gulmira Uzoqmurot qizi
Toshkent shahri, Sergeli tumani 277-IDUM
Ingliz tili fani o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16811587
Annotatsiya.
Ushbu maqolada chet tillarini o’qitishda innovatsion metodlarni qo’llash
haqida ma’lumotlar berilgan.
Kalit so’zlar:
innovatsion metod, AKT, o’quv jarayoni, kompetensiya, didaktik
texnologiyalar.
Hozirgi kunda ta’lim jarayonida innovatsion metodlar, innovatsion texnologiyalar,
pedagogik va axborot texnologiyalari o’quv jarayonida qo’llashga bo’lgan qiziqish, e’tibor
kundan kunga kuchayib bormoqda, bunday bo’lishining sabablaridan biri, shu vaqtgacha
an’anaviy ta’limda o’quvchi talabalarni faqat tayyor bilimlarini egallashga o’rgatilgan bo’lsa,
zamonaviy texnologiyalar ularni egallayotgan bilimlarini o’zlari qidirib topishlariga, mustaqil
o’rganib taxlil qilishlariga, hatto xulosalarni ham o’zlari keltirib chiqishlariga o’rgatadi.
Interaktiv metodlar bu jamoa bo’lib fikrlash deb yuritiladi, ya’ni pedagogik ta’sir etish
usullari bo’lib ta’lim mazmunining tarkibiy qismi hisoblanadi. Bu metodlarning o’ziga xosligi
shundaki, ular faqat pedagog va o’quvchi-talabalarning birgalikda faoliyat ko’rsatishi orqali
amalga oshiriladi.
Bunday pedagogik hamkorlik jarayoni o’ziga xos xususiyatlarga ega bo’lib, ularga
quyidagilar kiradi:
-
O’quvchi-talabaning dars davomida befarq bo’lmaslikka, mustaqil fikrlash, ijod etish va
izlanishga majbur etishi;
-
O’quvchi-talabaning o’quv jarayonida bilimga bo’lgan qiziqishlarini doimiy ravishda bo’lishini
ta’minlashi;
-
Pedagog va o’quvchi-talabaning hamisha hamkorlikdagi faoliyatini tashkillanishi.
Innovatsiya yangi ilmiy bilimlarni, qandaydir kashfiyotlarni, ixtirolarni olishga qaratilgan
tadqiqot faoliyatidan foydalanish orqali rivojlanadi. Bundan tashqari, innovatsiyalarning paydo
bo’lishi loyihalash ishlarining natijasi bo’lishi mumkin, bunda mavjud ilmiy nazariyalar va
tushunchalar asosida amaliy harakatlarni amalga oshirish imkoniyatini aks ettiruvchi
instrumental va texnologik bilimlar rivojlanadi. Shunday qilib, innovatsion loyihalar yaratiladi,
bu esa keyinchalik yangi texnologiyalarning paydo bo’lishiga olib keladi.
Innovatsiyalar ta’lim faoliyati jarayonida ham rivojlanadi. O’quv jarayonida talabalarning
nazariy va amaliy bilimlari rivojlanadi, keyinchalik ular amaliy hayotning innovatsiyalar
yaratish bilan bog’liq turli sohalarida qo’llanilishi mumkin.
Innovatsion ta’lim texnologiyalari uchta asosiy komponentga asoslanadi:
1.
Zamonaviy, yaxshi tuzilgan tarkib, uning asosi tadbirkorlik faoliyatining hozirgi
voqeliklariga javob beradigan kasbiy faoliyatdagi kompetentsiyadir.
2.
Zamonaviy, innovatsion o’qitish usullarini qo’llash. Bunday usullar bo`lajak
mutaxassisning kompetensiyalarini rivojlantirishga, o`quvchilarni faol bilim va amaliy
faoliyatga jalb etishga, bilish jarayonida tashabbuskorlikni namoyon etishga yo`naltirilgan
bo`lishi kerak. Ta’lim dasturlarini passiv assimilyatsiya qilish istisno qilinadi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
75
3.
Ta’lim jarayonida zamonaviy infratuzilmaning mavjudligi. U o’qitishning yangi shakl va
usullarini, xususan, masofaviy ta’limni qo’llashga yordam beradigan axborot, texnologik,
tashkiliy va kommunikatsiya komponentlariga asoslanishi kerak. Ta’limda innovatsion
texnologiyalar o’qitishda muayyan yondashuvlarni qo’llash asosida qo’llaniladi, ya’ni yangi
texnologiyalarni rivojlantirish uchun asos bo’lgan talablar va maqsadlarni o’z ichiga olgan
tamoyillar.
Pedagogik sohadagi barcha innovatsiyalar jamiyat ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining
hozirgi bosqichiga qat’iy mos kelishiga asoslanadi. Hozirgi vaqtda ular o’quvchilarning
mustaqilligini rivojlantirishga, o’z-o’zini o’rganish va o’z-o’zini rivojlantirish qobiliyatlarini
shakllantirishga, o’quv dasturlarini mexanik ravishda emas, balki ongli ravishda o’zlashtirishga
qaratilishi kerak.
Ta’lim sohasidagi innovatsion texnologiyalar doimiy ravishda rivojlanib, ularning turlari
kengayib bormoqda. Quyidagi asosiy texnologiyalar guruhlarini ajratish mumkin:
1.
Mavzuni o’rganish sohasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari yoki AKT. Ushbu
texnologiyalardan foydalanish axborot jamiyatining rivojlanishi va hayotning barcha
sohalarida axborot vositalarini faol joriy etish bilan bog’liq. Bunday texnologiyalar talabalar
ongini axborotlashtirishga qaratilgan. Ta’lim dasturlari informatika, axborot jarayonlari va
AKTni o’rganishga qaratilgan yangi fanlarni o’z ichiga oladi. Professor-o’qituvchilar va
talabalarning axborot madaniyatini oshirishga yordam berish uchun o’quv jarayoni ham faol
ravishda axborotlashtirilmoqda;
2.
Shaxsga yo’naltirilgan texnologiyalar. Ushbu texnologiyalar shaxsni o’qitish va
tarbiyalashda ustuvor o’ringa qo’yishga qaratilgan. Butun ta’lim jarayoni shaxsning
individualligi va rivojlanish xususiyatlarini hisobga olgan holda, shaxsni rivojlantirishga
qaratilgan.
Ta’limdagi innovatsion texnologiyalar ta’limni tartibga solish va uni to’g’ri yo’nalishga
yo’naltirish imkonini beradi. Odamlar har doim noma’lum va yangi narsalardan qo’rqib
ketishgan, ular har qanday o’zgarishlarga salbiy munosabatda bo’lishgan. Ommaviy ongda
mavjud bo’lgan, odatiy turmush tarziga ta’sir qiladigan stereotiplar og’riqli hodisalarga olib
keladi, ta’limning barcha turlarini yangilashga to’sqinlik qiladi. Odamlarning zamonaviy
ta’limdagi yangiliklarni qabul qilishni istamasligining sababi qulaylik, xavfsizlik va o’zini o’zi
tasdiqlash uchun hayotiy ehtiyojlarni blokirovka qilishdadir. Hamma ham nazariyani qayta
o’rganishga, imtihon topshirishga, fikrini o’zgartirishga, shaxsiy vaqt va pul sarflashga tayyor
emas. Yangilash jarayoni boshlangandan so’ng, uni faqat maxsus usullar yordamida
to’xtatishingiz mumkin.
Ta’limdagi innovatsiyalar bir necha tarkibiy qismlardan iborat tizimni nazarda tutadi:
o’quv maqsadlari;
ta’lim mazmuni;
motivatsiya va o’qitish vositalari;
jarayon ishtirokchilari (talabalar, o’qituvchilar);
ishlash natijalari.
Bugungi kunda ingliz tilini o‘qitishda turli xil yondashuv va metodikalar qo‘llaniladi. Quyida eng
samarali deb hisoblangan metodlar keltirilgan.
1. Kommunikativ yondashuv (Communicative Language Teaching – CLT)
Asosiy xususiyatlari:
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
76
O‘quvchilarning tilni haqiqiy hayotiy vaziyatlarda ishlatishga yo‘naltirilishi.
Grammatikani o‘rganishdan ko‘ra, so‘zlashuv va muloqotga e’tibor qaratish.
O‘quvchilarning faol ishtirokini rag‘batlantirish.
Afzalliklari:
Talabalar muloqot qilish ko‘nikmalarini tezroq rivojlantiradilar.
Darslar interaktiv va qiziqarli bo‘ladi.
2. Task-Based Learning (TBL) – Vazifa asosida o‘qitish
Asosiy xususiyatlari:
O‘quvchilar real hayotga asoslangan vazifalarni bajarish orqali tilni o‘rganadilar.
O‘qituvchi nazariy tushuntirishdan ko‘ra, o‘quvchilarni faol mashg‘ulotlarga jalb qiladi.
Talabalar erkin fikrlashga o‘rgatiladi.
Afzalliklari:
O‘quvchilarning ijodiy fikrlashi va mustaqil ishlash qobiliyati rivojlanadi.
Yangi til birliklarini amaliyotda qo‘llash imkoniyati yaratiladi.
3. Flipped Classroom (Ag‘darilgan sinf) usuli
Asosiy xususiyatlari:
Darsda nazariy ma’lumotlar emas, balki amaliy mashg‘ulotlar o‘tiladi.
Talabalar uyda video darslar yoki o‘quv materiallarini o‘rganadilar, darsda esa faqatgina
amaliy mashg‘ulotlar bilan shug‘ullanadilar.
Afzalliklari:
O‘quvchilar mustaqil ravishda bilim olishga o‘rgatiladi.
Dars vaqti ko‘proq muloqot va muhokamalarga ajratiladi.
Ingliz tilini o‘qitishda zamonaviy quyidagi zamonaviy texnologiyalardan foydalanish
yuqori samara beradi.
🔹
Onlayn ta’lim platformalari – Duolingo, Coursera, edX kabi ilovalar yordamida
o‘quvchilar o‘z bilimlarini mustaqil rivojlantirishlari mumkin.
🔹
Virtual reallik (VR) va sun’iy intellekt (AI) – O‘quvchilarga ingliz tilida muloqot qilish
imkoniyatini yaratadi.
🔹
Mobil ilovalar va interaktiv darsliklar – Smartfon va planshetlar orqali o‘quv jarayonini
qulaylashtiradi.
Zamonaviy metodikalar ingliz tilini o‘rganish jarayonini tezlashtirish, samaradorligini
oshirish va o‘quvchilarni qiziqtirish uchun muhim ahamiyatga ega. Har bir metodning o‘ziga
xos jihatlari bor va ularni o‘quvchilar ehtiyojlariga qarab tanlash lozim. Innovatsion
texnologiyalar va ilg‘or pedagogik yondashuvlardan foydalanish o‘quvchilarning ingliz tilini
o‘zlashtirishiga sezilarli darajada yordam beradi. Xulosa o’rnida shuni ta’kidlash joizki,
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bolalar bog’chalari, maktablar, akademiyalar,
universitetlarda odatiy holga aylandi. Jamiyatning jadal rivojlanishi ta’lim jarayonining
texnologiyalari va usullarini o’zgartirish zarurligini taqozo etmoqda. Ta’lim muassasalarining
bitiruvchilari o’zgaruvchan zamonaviy tendentsiyalarga tayyor bo’lishi kerak. Shu bois ta’limda
individual yondashuv, harakatchanlik va masofaviylikka yo’naltirilgan texnologiyalarni joriy
etish zarur va muqarrar ko’rinadi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
77
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
M. Xoldorova, N. Fayziyeva, F. Rixsittilayeva. “CHET TILINI O’QITISHDA YORDAMCHI
VOSITALARDAN FOYDALANISH”. Toshkent: Nizomiy nomidagi TDPU.
2.
Bekmuratova U. B. “Ingliz tilini o’qitishda innovatsion texnologiyalardan foydalanish”
mavzusida referat. Toshkent — 2012 yil Отабоева, М. Р. Chet tilini o’qitishda zamonaviy
innоvatsion texnologiyalaridan foydalanish va uning samaradorligi;
3.
Ganiyeva, M. (2023). INNOVATSION TA'LIM TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA,
O'QUVCHILARNI MANTIQIY FIKRLASHGA O'RGATISHNING, SHAKL, METOD VA VOSITALARI.
Scienceweb academic papers collection.
