ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
154
BOLALARDA TEMIR TANQISLIGI ANEMIYASI DIAGNOSTIKASI VA
DAVOLASH USULLARINING SAMARADORLIGI
Orziyeva Maftuna Nizomjonovna
RSHTYOIM Navoiy filiali 1-bosqich ordinatori
Xaliqova Moxiniso Sadirovna
RSHTYOIM Navoiy filiali 1-bosqich ordinatori
https://doi.org/10.5281/zenodo.16908407
Bolalar organizmida sog‘lom o‘sish va rivojlanishning asosiy shartlaridan biri bu qon
tizimining normal faoliyatidir. Qon tarkibidagi gemoglobin kislorod tashish vazifasini bajaradi
va barcha to‘qimalarning energetik almashinuvini ta’minlaydi. Agar gemoglobin darajasi
pasaysa, bola organizmida kislorod yetishmovchiligi yuzaga keladi, bu esa uning jismoniy va
aqliy rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Anemiyalar orasida eng ko‘p uchraydigani — temir
tanqisligi anemiyasidir.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha 5 yoshgacha
bo‘lgan bolalarning qariyb 40 foizida temir tanqisligi kuzatiladi. Bu holat rivojlanayotgan
mamlakatlarda, jumladan O‘zbekiston sharoitida ham keng tarqalgan. Temir tanqisligi nafaqat
bola sog‘lig‘ini zaiflashtiradi, balki uning immun tizimiga, maktabdagi o‘zlashtirishiga,
kelajakdagi mehnat qobiliyatiga ham ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli bu masala pediatriya
sohasida dolzarb bo‘lib, diagnostika va davolash usullarini takomillashtirish doimiy e’tiborda
turadi.
Temir tanqisligi anemiyasining sabablari
Bolalarda ushbu kasallik turli omillar ta’sirida yuzaga keladi:
1. Oziq-ovqat bilan temir yetarlicha tushmasligi. Asosan bir xil ovqatlanadigan, go‘sht
mahsulotlari kam iste’mol qiladigan oilalarda uchraydi.
2. Temirga bo‘lgan ehtiyojning oshishi. Tez o‘sish davrida (1–3 yosh, balog‘at davri)
organizm ko‘proq temir talab qiladi.
3. Temirning so‘rilishining buzilishi. Ichak kasalliklari, surunkali gastrit, disbakterioz
bunday muammoga sabab bo‘ladi.
4. Qon yo‘qotishlar. Surunkali qon ketishlar (burundan qonash, gijjalar tufayli ichki qon
yo‘qotish) ham anemiyaga olib kelishi mumkin.
Klinik belgilar
Bolalarda temir tanqisligi anemiyasi uchta asosiy sindrom bilan namoyon bo‘ladi:
- anemik sindrom: bosh aylanishi, tez charchash, uyquchanlik, rangparlik.
- ideropenik sindrom: soch to‘kilishi, tirnoqlar mo‘rtlashishi, lab burchaklarida yoriqlar,
ta’m sezishning o‘zgarishi (bo‘r yoki tuproq yegisi kelishi).
- nevrologik belgilar: diqqatning susayishi, o‘qishda qiynalish, asabiylik.
Temir tanqisligi anemiyasini aniqlashda bir necha laborator va klinik tekshiruvlardan
foydalaniladi:
1. Umumiy qon tahlili. Gemoglobin darajasi pasayadi (110 g/l dan past), eritrotsitlar soni
kamayadi, MCV (eritrotsitlarning o‘rtacha hajmi) kichrayadi.
2. Biokimyoviy tahlillar. Qonda temir darajasi, ferritin miqdori pasaygan bo‘ladi,
transferrin esa oshadi.
3. Klinik ko‘rinish. Shifokor bemorda yuqoridagi belgilarni ko‘radi va laborator
ma’lumotlar bilan solishtiradi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
155
Davolash usullari
Temir tanqisligi anemiyasini davolashda kompleks yondashuv talab etiladi:
1. Ovqatlanishni to‘g‘rilash. Bola ratsionida mol go‘shti, jigar, baliq, tuxum, yashil
sabzavotlar ko‘paytiriladi. C vitamini temir so‘rilishini yaxshilaydi, shuning uchun limon,
apelsin, qizil mevalar ham foydali.
2. Temir preparatlari.
- og‘iz orqali beriladigan dorilar (temir sulfat, temir fumarat, temir glyukonat) eng ko‘p
qo‘llaniladi. Ular gemoglobin darajasini sekin, ammo samarali oshiradi.
- inyeksiya shaklidagi preparatlar (temir dextran, ferrum lek) faqat og‘ir holatlarda yoki
ichak orqali so‘rilishi buzilgan bemorlarga buyuriladi.
3. Vitamin va minerallar. Foliy kislotasi, B12 vitamini, C vitamini davolashni kuchaytiradi.
4. Kuzatuv va profilaktika. Davolash 3–6 oy davom etadi. Shifokor gemoglobin darajasini
muntazam nazorat qiladi.
Davolash samaradorligi
So‘nggi yillarda olib borilgan klinik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki:
-to‘g‘ri tanlangan temir preparatlari bilan 4–6 hafta ichida gemoglobin darajasi 20–30 g/l
ga oshadi.
-bolaning umumiy ahvoli yaxshilanadi, ishtahasi ochiladi, faoliyati ortadi.
-davolashni yarim yolda to‘xtatib qo‘yish mumkin emas, chunki gemoglobin
ko‘tarilgandan keyin ham organizm temir zahirasini to‘ldirish uchun davolashni davom ettirish
kerak bo‘ladi.
Profilaktika
Temir tanqisligi anemiyasining oldini olish pediatriya amaliyotida alohida o‘rin tutadi:
1. Homilador ayollarga temir va foliy kislotasi buyurish.
2. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarni emizishni kamida 6 oy davom ettirish.
3. Bolalarning ovqatlanishini muvozanatlashtirish.
4. Yuqumli kasalliklarni vaqtida davolash, gijjalarga qarshi profilaktik choralar ko‘rish.
Xulosa
Temir tanqisligi anemiyasi pediatriya amaliyotida eng ko‘p uchraydigan va dolzarb
kasalliklardan biridir. Uning erta diagnostikasi bolalarda jiddiy asoratlarning oldini oladi.
Laborator tekshiruvlar (gemoglobin, ferritin, temir darajasi) asosida tashxis qo‘yiladi.
Davolashda temir preparatlari bilan birga ovqatlanishni tuzatish muhim o‘rin tutadi. Samarali
davolash bolaning nafaqat sog‘lig‘ini, balki kelajakdagi intellektual va jismoniy salohiyatini ham
ta’minlaydi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO). “Global anaemia report”, 2023.
2.
Миронов В.Г. Детская гематология. – Москва, 2020.
3.
Абдуллаева М.Қ. Pediatriya asoslari. – Toshkent, 2019.
4.
Iron Deficiency Anaemia in Children: Clinical Guidelines. Oxford University Press, 2021.
