ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
86
RAQAMLI TEXNALOGIYANI TIBBIYOTDAGI AHAMIYATI
Yusupova Sevinch Baxriddin qizi
Alfraganus Unversiteti, Tibbiyot fakulteti, Davolash ishi yo’nalishi
2-kurs talabasi.+998991720571
https://doi.org/10.5281/zenodo.14032938
Annotatsiya:
Hozirgi kunda boshqa sohalarga raqamli texnalogiya kerak bo’lganiday
Tibbiyot sohasida ham o’z rivojini ko’rsatib kelmoqda. Sog’liqni saqlash amaliyotiga axborot
texnologiyalarining joriy etilishi shifokorlar va bemorlar o’rtasidagi o’zaro munosabatlarning
shakl va usullarini, diagnostika va davolash jarayonlarini, kasalliklarning oldini olish va
sog’lomlashtirish usullarini o’zgartiradi. Keksa va yosh foydalanuvchilar axborot
texnologiyalaridan foydalanish imkoniyati ega. Raqamli texnologiyalarni qo’llashda
mas’uliyatning o’ziga xos xususiyatlari ko’rib chiqiladi.
Kalit so’zlar:
tibbiyotda axborot texnologiyalari, klinika, sog’liq, be’mor, xizmat
ko’rsatish, zamonaviy texnologiyalar, avtomatlashtirish.
Kirish:
Bugun IoT-texnologiyalarga asoslangan juda ko‘plab loyihalar tibbiyot bilan
bog‘langan. Men ularning bir necha eng qiziqarli va muhimlari haqida yozishga qaror qildim.
Interneti barchasini o‘zgartiradi.
Zamonaviy tibbiyot so‘nggi o‘n yilliklarda ilgari erishib bo‘lmaydigan darajaga ko‘tarildi.
Bugungi sog‘liqni saqlash tizimi, bu — bir paytlar umidsizlikka tushgan bemorlar hayotini
saqlab qolayotgan transplantologiya va travmatologiya, plastik jarrohlik va onkologiya,
neyrojarrohlik, oftalmologiya, ginekologiya va boshqa sohalardan iborat yuqori texnologik
tarmoqqa aylandi.Tibbiyot muassasalari texnik asbob-uskunalarining sezilarli yaxshilanishi
natijasida kasalliklarni dastlabki bosqichidayoq to‘g‘ri tashxislash va bemor ish qobiliyatini
qisqa muddatlarda tiklash imkoniyati paydo bo‘ldi. Muolajalar davomida odatiy endoskopik
apparaturalar, mikrojarrohlik va ko‘rish qobiliyatining lazer korreksiyasi, organ va
to‘qimalarni ko‘chirib o‘tkazish kabilardan foydalanish turli tug‘ma va orttirilgan nuqsonlarni
tuzatishda oddiy holga aylandi. Ammo, ayrim muammolar hamon dolzarbligicha qolmoqda.
Va ularni hal etish uchun narsalar interneti (Internet of Things – IoT) yordamga keladi.
Bemorlarni robotlar davolaydi…mi?
Tibbiyot va sog‘liqni saqlashni rivojlantirish narsalar internetining eng muhim
yo‘nalishlaridan biridir. Ushbu yo‘nalishda alohida atamalar ham mavjud – masalan, «Tibbiy
ashyolar interneti» yoki «Narsalar interneti va sog‘liqni saqlash». Tadqiqotchilar xomcho‘ti
bo‘yicha, bir necha yildan so‘ng ushbu bozor hajmi taxminan 117 milliard dollarni tashkil qilar
ekan.
Demak, bu 2020-yilga borib, odamlarni bemor holati haqidagi ma’lumotlarni tahlil
qiladigan robotlar davolaydi, deganimi? Yo‘q, unday emas. Davolash bilan avvalgidek
markazlashgan holda mutaxassislar – shifokorlar va tibbiyot xodimlari shug‘ullanishadi.
Narsalar interneti faqat ular ishini samarali bo‘lishiga yordam beradi. Hali bu texnologiyalar
dunyo bo‘yicha kam qo‘llanilyapti, rivojlangan mamlakatlarda, asosan, AQShda keng tatbiq
etilgan
eICU» — elektron palata
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
87
Amerikaning ko‘plab shifoxonalarida sutkasiga 24 soat va haftasiga yetti kun
navbatchilik qila oladigan reanimatologlar yetishmaydi, aniqrog‘I, mamlakatda shuncha
mutaxassisning o‘zi yo‘q. Shu bois, AQShda intensiv terapiya elektron palatasi – «eICU» joriy
etilgan. Og‘ir bemorlarni masofaviy kuzatuvchi bu monitoring markazi yuzlab kilometr
masofadagi yuzlab bemorlar uchun birato‘la xizmat ko‘rsata oladi. Bemor krovatidagi
monitoring uning ahvoli haqidagi ma’lumotlarni markaz navbatchi reanimatologiga avtomatik
tarzda yuboradi.
Mabodo jiddiy vaziyat yuzaga kelsa – trevoga signali chalinadi. Yuqori tasvirli kameralar
bilan jihozlangan palatalarda bemor diqqat bilan ko‘rikdan o‘tkaziladi. Reanimotolog ovozli
aloqa yordamida bemorga yaqin joylashgan xodimlarga ko‘rsatmalar berishi mumkin, ya’ni u
qaror qabul qiladi, hamshira va sanitarlar qarorni bajarishadi. Tadqiqotlar bu kabi markazlar
o‘lim darajasini kamaytirishga hamda tibbiyot xodimlari uchun xarajatlarni qisqartirishga
yordam berishini ko‘rsatmoqda.
Sog’liqni saqlash sohasiga AT ning joriy etilishi xizmat ko’rsatish sifatini oshirish,
xodimlar ishini sezilarli darajada tezlashtirish va bemorlarga xizmat ko’rsatish xarajatlarini
kamaytirish imkonini beradi.
Tibbiyot va sog’liqni saqlash sohasidagi axborot texnologiyalari quyidagi
Vazifalarni hal qilishga yordam beradi:
klinikadagi bemorlarning hisobini yuritish;
ularning holatini masofadan kuzatib borish;
diagnostika tekshiruvlari natijalarini saqlash va uzatish;
belgilangan davolashning to’g’riligini nazorat qilish;
masofaviy ta’limni o’tkazish;
tajribasiz xodimlarga maslahat berish.
Tibbiyotda IT dan foydalanish shifokorlarga har qanday qulay vaqtda onlayn
konsultatsiyalar o’tkazish imkonini beradi. Bu tibbiy xizmatlarning mavjudligini oshiradi.
Odamlar masofadan turib tajribali shifokorlardan malakali yordam olishlari mumkin. Bu,
ayniqsa, odamlar uchun to’g’ri keladi:
Geografik jihatdan chekka hududlarda yashash;
nogironligi bo’lgan;
favqulodda vaziyatda ushlangan;
cheklangan makonda joylashgan.
Xulosa:
Shunday qilib, bemorlar yoki shifokorlar maslahat olish uchun uzoq
masofalarga borishlari shart emas. Zamonaviy axborot texnologiyalari yordamida shifokor
bemorning ahvolini baholay oladi, uni tekshiradi va uning barcha tekshiruv natijalari bilan
tanishadi.Bunday maslahatlashuvlar nafaqat fiziologik muammolari bo’lgan bemorlarga
kerak. Suhbatlar psixiatrik yoki psixologik yordamga muhtoj bo’lgan odamlarga ham ruxsat
beradi. Audiovizual aloqa shifokorga bemor bilan aloqa o’rnatish va unga zarur.Yordam
ko’rsatish imkonini beradi.
References:
1.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
88
2.
3.
http://earchive.tpu.ru/bitstream/11683/17294/1/conference
4.
https://library.sammi.uz/
