Авторы

  • A.A. Умаров
    Ассистент Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти
  • Р.Х. Росулов
    Профессор Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.scin.46021

Аннотация

Мақолада пахта тозалаш корхоналаридаги аррали жинларда чигит тукдорлигини жинлаш жараёни бир маромда ва мувофииқлашган ҳолда узатиш бўйича ростлаш таҳлили келтирилган.


background image

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

82

ЧИГИТ ТУКДОРЛИГИНИ АРРАЛИ ЖИНДА РОСТЛАШ ТАҲЛИЛИ

A.A.Умаров

Ассистент

Р.Х.Росулов

Профессор

Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти

https://doi.org/10.5281/zenodo.13943445

Аннотация.

Мақолада пахта тозалаш корхоналаридаги аррали жинларда чигит

тукдорлигини жинлаш жараёни бир маромда ва мувофииқлашган ҳолда узатиш бўйича
ростлаш таҳлили келтирилган.

Кириш.

Бугунги кунда ўрта толаи пахта тозалаш корхоналарида турли аррали

жинлардан фойдаланилмоқда: 4ДП-130, 5ДП-130, ДПЗ-180, 7ДП-90, 8 ДП-90 ва хоказолар
(1-расм).

Аррали жинлар ПД таъминлагичлари билан жиҳозланган бўлиб, улар пахта

хомашёсини жинлаш жараёни бир маромда ва мувофииқлашган ҳолда узатишдаг
иборат бўлиб, шунинг ундан майда ифлосликлардан ажратишда ҳам мухим ахамиятга
эга [1,2].

Жахонда пахта хомашёси таркибидаги чигитдпн толани ажратиш аррали

жинларда амалга оширилиб, унинг таркиби корпусга ўрнатилган колосникли
панжарали аррали цилиндрдан, чигит тароғи ва хаво ёрдамида арра тишларидан толани
ечиб олиш қурилмаси, шунингдек, толани олиб чиқиб кетувчи қувурдан иборат [3].

Кўриб чиқилаётган конструкцияда пахта хомашёсининг таъминлаш валикларига

доимий юкланишларда бўлиши унинг асосий камчиликларидан биридир. Жинга
ўрнатилаган магнит доскаси фақат металл бўлакчаларини тутиб қолади ва чигитнинг
меъёрдаги тукдорликда чиқиши учун доимий равишда чигит тароғини ростлашни
талаб этади [4].

Мазкур муаммони хал этиш учун таъминлаш валикларига тушадиган юкланишни

камайтириш ва жин чигит тароғини ростлашдан иборат.

Таклиф этилаётган конструксиянинг 2-расмда - чигит тароғи, 3-расмда буферли

барабаннинг қирқими келтирилган.

Аррали жин қуйидаги қисмлардан ташкил топган: шахта 1, буферли барабан 2,

таъминлаш валиклари 3, қозиқли барабан 4, тўрли юза 5, ифлосликни олиб чиқувчи
шнек 6, доска 7, ишчи камера 8, аррали цилиндр 9, чигит тароғи 10, ҳаво камераси 11,
ўлик камераси 12, колосниклар 13. Чигит тароғи 10 корпусга шарнир 17 ёрдамида ва
корпус билан қўшимча пружина 14 ёрдамида боғланган. Пружина 14 конуссимон
шаклда бажарилиши мумкин.


background image

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

83

1-расм. 5ДП-130 русумли аррали жиннинг кўндаланг кесими схемаси
1-таъминловчи валиклар; 2- қозиқли барабан; 3- тўрли юза; 4- ифлослик шнеги; 5-

тарнов; 6- ишчи камера; 7- фартук; 8- чигит тароғи; 9- бир томонлама қотирилган консол
колосниклар; 10- аррали цилиндр; 11- улюк конвейери; 12- ажратувчи колосниклар; 13-
ҳаво камераси; 14- улюк козерёги; 15- тола ташувчи канал.

Аррали жин қуйидагича ишлайди: пахта тозалаш корхонаси бош биносига

узатилаётган пахта хомашёси сепаратор орқали тақсимловчи шнекка 1 келиб тушади,
сўнгра хар бир жин устида ўрантилган таъминлагичларни 3 тўлдиради. Таъминлаш
валиклари 3 устига подшипникда буферли барабан 2 ўрнатилган бўлиб, таъминлаш
валикларга 3 тушадиган босимни бартараф этади. Бунда буферли барабаннинг 2 икки
томонига пахта хомашёсининг келиб тушишига боғлиқ холда металл чиқиб турган
жойлар 16 пружинали пластинага 14 таъсир қилади, натижада пахта хомашёсининг
массасига боғлиқ холда деформатсияланади, буферли барабан 2 буралувчи
тебранишларни ҳосил қилади, сўнгра таъминлаш валикларига 3 пахта хом ашёсини бир
маромда узатилади. Таъминлаш валиклари 3 пахта хом ашёсини қозиқли барабанларга
4 бир маромда узатади. Сўнгра қозиқли барабан 4 тўрли юза 5 билан биргаликда пахта
хомашёсини титкилаш ва ифлосликлардан тозалаб, магинитли валик 7 орқали жиннинг
хомашё камерасига 8 узатади. Ажратилган ифлосликлар ифлослик шнеки 6 ёрдамида
олиб чиқилади.

Хомашё камерасига 8 келиб тушган пахта хомашёси аррали цилиндрнинг 9

айланувчи арра дисклари ёрдамида илаштирилиб, чигит тароғидан 10
колосникларнинг ишчи қисмига томон силжийди. Арра тишлари билан илаштирилган
пахта бўлакчалари, пахта бўлакчалари ва бошқа бўлакчалар билан илаштирилган пахта
хомашёси уларга арра тишлари характи хақида хабар беради: натижада пахта
хомашёсининг хамма массаси хомашё камерасида аррали дискларнинг 9 тескари
йўналишдаги ҳаракати ҳисобига хомашё валиги ҳосил бўлади. Хомашё валигининг
айланишини арра тишлари билан пахта хомашёсини тўхтовсиз узатиш билан
таъминланади, шунинг учун жиннинг тўхтовсиз иш унумдорлигини таъминлайди.
Толадан ажралган чигитлар хомашё валиги массасидан алоқани йўқотади ва колосник
13 бўйича пастга қараб ҳаракатланади.


background image

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

84

Таклиф этилаётган конструксия пахта хомашёсининг титкиланиш даражасини

сезиларли даражада ошириш ҳисобига жиннинг иш унумдорлигини ошишига ва тола
ҳамда чигитнинг жароҳатланишининг камайишига олиб келади.

2-расм. Чигит тароғи 3-расм. Буферли барабан

Жиндан чиқаётган чигитларнинг туклилигини чигит тароғининг 10 ҳолатини

пружина 14 ёрдамида ўзгартириш билан ростланади. Чигит тароғи 10 хомашё
валигининг зичлигига қараб ҳолатини ўзгартиради. Бунда пружинанинг 14
деформацияси ҳисобига чигит тароғи 10 кичик бурчак тебранишни туксиз
чигитларнинг юкланишини чигитларнинг туклигига боғлиқ ҳолда келтириб чиқаради.
Чигит тароғининг 10 автоматик ростлаш ҳолати амалга оширилади. Аррали жинлаш
жараёнини тўхтовсиз таъминлаш жин ишчи камерасидаги айланувчи хомашё валиги
билан аррали силиндар арраларининг тишлари, колосниклар 13, ҳаво билан толани
ечиб олиш қурилмаси 11 билан ўзаротаъсири билан амалга оширилади.

References:

1.

Справочник по первичной обработке хлопка книга 1 Ташкент «Мехнат»-1994.

2.

S.Gordon and Y-L. Hsieh, “Cotton: Science and technology”, Woodhead Publishing Limited,

Cambridge, 2007. - РР. 4.
3.

Ryszard M., Kozlowski R. Handbook of natural fibres. Volume 2: Processing and

applications. Woodhead Publishing Limited, 2012.
4.

Rosulov, R. K., & Saphoyev, A. (2015). To the Problems of Clearing of Hard-grades Raw

Cotton.

Journal of Textile Science@ Engineering

,

9

, 3-4

Библиографические ссылки

Справочник по первичной обработке хлопка книга 1 Ташкент «Мехнат»-1994.

S.Gordon and Y-L. Hsieh, “Cotton: Science and technology”, Woodhead Publishing Limited, Cambridge, 2007. - РР. 4.

Ryszard M., Kozlowski R. Handbook of natural fibres. Volume 2: Processing and applications. Woodhead Publishing Limited, 2012.

Rosulov, R. K., & Saphoyev, A. (2015). To the Problems of Clearing of Hard-grades Raw Cotton. Journal of Textile Science@ Engineering, 9, 3-4