ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
94
ODDIY SACHRATQI (CICHORIUM INTYBUS L) O’SIMLIGIDAN
ENDOFIT MIKROORGANIZMLAR AJRATIB OLISH
Xidirqulov Elyor Alikul o`g`li
IDEAL STUDY NODAVLAT TA’LIM MUASSASASI O’QITUVCHISI
Tel: +998880201102
https://doi.org/10.5281/zenodo.13927771
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada mavzu yuzasidan barcha elektron hamda yozma manbalarni tahlil qilgan
holda hamda amaliy tadqiqot, tadqiqot maqsadidan kelib chiqib sachratqidan endofit
mikroorganizmlar ajratib olindi va morfologik xususiyatlari o‘rganildi, ajratib olingan faol
endofitlarning o‘simlikning o‘sishi va rivojlanishiga ta`sirini o‘rganildi. Dorivor o‘simliklardan
endofit mikroorganizmlar ajratib olish va ularning biotexnologik potensialini tahlil qilish va
o‘rganish,ildiz va barg ekstraktini asosida endofit bakteriyalarni identifikatsiya qilish ba’zi
o’simliklarning fitokimyoviy tarkibiy qismlarini aniqlash va ularni mavjud ommaviy spektral
tarkibini tuzish endofitik mikroorganizmlarni oddiy sachratqi bargi va ildizlaridan ajratib olish,
ularni xarakterlash va ularni gen sekvensiyasi orqali aniqlashga bagʻishlangan.
Kalit soʻzlar:
Dorivor
oʻsimliklar, Cichorium intybus, endofit mikroorganizmlar,
biotexnologik, mikrobiologik, botanik hamda statistik tahlil, endofitik bakterial kultura,
antibakterial faolligi, spektral tarkib.
KIRISH
Qishloq xo'jaligi o'simliklarining oziq-ovqat mahsulotlarini qabul qilish oziq-ovqat
xavfsizligi va atrof-muhitni saqlash zarurati kabi global muammolar bilan bevosita bog'liq.
O'simliklarning moslashuvining muhim omili mikroorganizmlar to'plamidir. O'simliklarda
yashovchi mikroorganizmlar bo'lishi mumkin, lekin hech qanday faoliyat turiga ega emas va
o'ziga xos belgilar hosil qiladi. Bu mikroorganizmlar ma'lum endofitlardir.
Ishning maqsadi va vazifalari:
Tadqiqotning
asosiy
maqsadi
Cichorium
intybus
o'simligidan
endofitik
mikroorganizmlarni olish va o`simlikning biotexnologik imkoniyatlarini tahlil qilish va
o'rganishdir.
MAVZU YUZASIDAN ADABIYOTLAR TAHLILI
Sachratki o'simlik shifobaxsh xususiyatlari bilan mashhur va butun dunyoda o'rganiladi.
Xususan, Cichorium intybus tarkibidagi mikroorganizmlar tahlili olimlarning e’tiborini tortdi.
Chunki bu o‘simlikning endofit tarkibi o‘zining qimmatli biotexnologik imkoniyatlariga ega.
Qaysi endofitlar jiddiy morfologik o'zgarishlarni keltirib chiqarmaydi va begunoh
mikroorganizmlar sifatida qabul qilinadi. Ular o'simliklarning ozuqa moddalarida yashaydi va
o'simliklar uchun zarur bo'lgan fitogormonlarni chiqaradi. Ushbu fitogormonlar
o'simliklarning o'sishi va rivojlanishiga ta'sir qiladi. Bu endofitlar havodan erkin azotni
singdirish, fosfat tuzlarini eritish, fitogormonlar hosil qilish qobiliyatiga ega va o‘simliklardagi
stress omillari etilen miqdorini oshiradi. [11] Shu sababli Cichorium intybusdagi endofitik
mikroorganizmlarning
tarkibi
oʻrganilmoqda
va
dunyoning
turli
joylarida
mikroorganizmlarning turli avlodlari mavjudligi koʻrsatilgan. Ushbu o`simlikdan Eichron
Cimorium intybus a Staphylococcus a Staphylococcus faecalis, A. Pseerococcus, a. Baumannii
kabi mikroorganizmlar olinganligi aniqlangan [12] Bu endofitlar dorivor oʻsimliklarning
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
95
shifobaxsh xususiyatlarini aniqlaydi, degan koʻplab taxminlar mavjud va ular hujjatdagi
metabolitlarga oʻxshashligi isbotlangan [12]. O'simlikning dorivor xususiyatlarini o'rganish va
bu dorivor qobiliyatini sanoat miqyosida qo'llash, endofitlar tarkibini o'rganish muhim
ahamiyatga ega.
METODOLOGIYA
Hisobot ishlarini amalga oshirish yozma manbalar bilan bog'liq barcha elektron va
mahsulotlarni tekshirishni o'z ichiga oladi, shu bilan birga amaliy tadqiqotlar biotexnologiyasi,
botanika va statistik tahlil usullaridan foydalanish mumkin. Endofitik bakteriyalarni ajratish
uchun o'simliklarning dezinfektsiyalangan qismlari izolyatsiyalash uchun tarqatildi. Endofitik
bakteriyalarning tarkibini o'rganish uchun biomassalar PDA va Chapakada koloniya muhitini
xloroform bilan inaktivatsiya qilish orqali o'stiriladi. Endofitik bakterial bulonining
antibakterial faolligini oshirish uchun filtr bilan sterillangan supernatantlar har bir bakterial
plastinkada klassikaga quyiladi.
NATIJA MUHOKAMA
Biz faqat Cichorium intybus poyasi va barglarini tekshirdik, ammo endofitlar ildizlarda,
gullarda va urug'larda ham bo'lishi mumkin. C. Intybus mashinasi shox segmentlariga
qaraganda ko'proq endofitlarga ega ekanligi aniqlandi. Yagona anatomik va yuqori turga xos
xususiyatlarga ega bo'lgan boy mikro-muhitning o'ziga xos xususiyatlari bilan bog'lanishi,
chunki endofitlarning muhim ozuqa moddalarida o'ziga xos to'g'ridan-to'g'ri yashashi mumkin
bo'ladi. O'simliklarning turli qismlarida endofitlarning ta'siridagi farqlar ham mavjud qayd
etilgan
XULOSA
Ushbu tadqiqotda biz xloroform bilan faollashtirilgan C. intybusning yettita endofitidan
beshta bakterial endofit E. faecalis va S. aureus izolatlariga qarshi antibakterial faollikni
(inhibisyon zonasi 9,5 mm dan ortiq) kuzatdik. Bu oʻtning bakterial endofitlarining
supernatant bulon kulturasida barg va shoxlardagi barcha endofitlar S. aureusga, toʻrtta endofit
esa E. faecalisga qarshi antibakterial taʼsir koʻrsatdi. Bakterial endofitning har bir qismi o'ziga
xos biotexnologik ko'rinishdagi endofitlar spektrida faol bo'lishi mumkin bo'lgan
mikroblarning keng doirasiga qarshi faollikni oshirishi mumkin. Shu bilan birga, keyingi
yuklash uchun faol birikma(lar) ni ajratib olish va tozalash kerak.
References:
1.
Султонбекова И.А. Морфобиологиchеские особенности
Galega officinalis
L
.
в
разлиchных условиyaх интродукции: Автореф.дисс. ... канд.биол.наук. – Ташкент, 2012. –
20 с.
2.
Тахтаджyaн А. Система магнолиофитов. – Ленинград: Наука, 1987. –С 229-235.
3.
Тo‘хтаев Б.Ё. O‘збекистоннинг шo‘р ерларида доривор o‘симликларнинг
интродукциyaси: Биол. фан. докт. ... дисс. – Тошкент, 2009. – 306 б.
4.
Холматов Х.Х., Qосимов А.И. Доривор o‘симликлар. – Тошкент: Ибн Сино, 1994. – 43-
45 б.
5.
Федоров Ал.А., Артyuшенко З.Т. Атлас по описателной морфологии высших
растений. Плод.-Л. : Наука, 1986.-392с.
6.
Зайцев Г.Н. Фенологиya древесных растений. – М.: Накуа, 1981.
– С. 101.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
96
7.
Qаршибоев.Х.Q., Ашурметов.О.А., Qаршибоев.Ж. Х. O‘симликларнинг o‘сиши ва
ривожланишини o‘рганиш yuзасидан илмий-тадqиqот ишларини o‘тказишга оид айрим
методик кo‘рсатмалар. – Гулистон. 2008. – Б. 20.
8.
Qаршибоев.H.Q. Биологиya талим йo‘налиши битирувchилари уchун битирув
малакавий ишларни бажариш ва hимоya qилишга оид услубий кo‘рсатма. – Гулистон.
2009.
9.
Qаршибоев.Х.Q., Ашурметов.О.А. “O‘симликларнинг o‘сиш ва ривожланиши” темаси
yuзасидан студентлар илмий-тадqиqот ишларини o‘тказишга доир айрим методик
кo‘рсатмалар. Тошкент . 1989. 3-20.б.
10.
Raunkier C. On biologiske typer, med Hensyn til planternes Tilpasning til at overleve
ugustige. Aarstider // Bot.Tidsskrift. – London, 1905. – P. 26.
11.
Abbas, Z. K., Saggu, S., Sakeran, M. I., Zidan, N., Rehman, H., & Ansari, A. A. (2014).
Phytochemical, antioxidant and mineral composition of hydroalcoholic extract of chicory
(Cichorium intybus L.) leaves. Saudi Journal of Biological Sciences, 22(3), 322–326.
https://doi.org/10.1016/j.sjbs.2014.11.015
12.
Abbasi, A. M., Khan, M. A., Ahmad, M., Zafar, M., Khan, H., Muhammad, N., & Sultana, S.
(2009). Medicinal plants used for the treatment of jaundice and hepatitis based on
socioeconomic documentation. African Journal of Biotechnology, 8(8), 1643–1650.
13.
Adawiyah, R. S., Shuhaimi, M., Mohd Yazid, A. M., Abdul Manaf, A., Rosli, N., & Sreeramanan,
S. (2011). Molecular cloning and sequence analysis of an inulinase gene from an Aspergillus sp.
World
Journal
of
Microbiology
and
Biotechnology,
27(9),
2173–
2185.
https://doi.org/10.1007/s11274-011-0683-9
14.
Aerts, R. J., Barry, T. N., & McNabb, W. C. (1999). Polyphenols and agriculture: Beneficial
effects of proanthocyanidins in forages. Agriculture,
15.
Ecosystems and Environment, 75(1–2), 1–12.
https://doi.org/10.1016/S0167-
16.
17.
Ahmed, B., Al-Howiriny, T. A., & Siddiqui, A. B. (2003). Antihepatotoxic activity of seeds of
Cichorium intybus. Journal of Ethnopharmacology, 87(2–3), 237–
18.
