ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
129
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR NING AQLIY TAFAKKURINI
RIVOJLANTIRISHDA INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANISH
Suvanova Sevara Baxodir qizi
+998933274400
ssuvanova466@gmail.com
Termiz davlat pedagogika instituti
Maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim fakulteti o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13923451
Annotatsiya:
Bugungi kunda maktabgacha ta’lim tizimiga katta e’tibor qaratilmoqda.
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tizimida olib borilgan ishlar hamda, maktabgacha
yoshdagi bolajonlarda interfaol texnologiya va metodlarni qo‘llab ko‘rish haqida so‘z boradi.
Kalit so‘zlar:
interfaol, texnologiya, metodlar, maktabgacha ta’lim, bolalar psixologiyasi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning faoliyatlari – o‘yin, rasm chizish, plastilin yoki loydan
biron narsa yasash, applikatsiya, qurish-yasash va shu kabilardan iborat bo‘ladi. Bolalar odatda
kishilarning topshiriq va takliflari bilan ma‘lum faoliyatga kirishadilar. Ayrim hollardagina
bolalarning o‘zlari mustaqil ravishda u yoki bu faoliyatni bajaradilar. Har ikki holatda ham
bolalar faoliyati ma‘lum natijaga ega bo‘ladi. Interfaol metodlar, maktabgacha ta’lim tizimida
o‘rganish jarayonini yanada samarali va qulaylashtiradigan usullardir. Bu metodlar
talabalarning o‘zaro aloqalarini rivojlantirish, bilimlarni amaliyotga o‘tkazish va o‘rganishning
yanada maqsadli bo‘lishiga yordam beradi. Interfaol metodlar quyidagi shakllarda amalga
oshirilishi mumkin:
1.
Guruh ishlanmalar: Talabalar guruhlarga bo'linib, bir-biri bilan hamkorlik qilib,
masalalarni yechish va savollar ustida ishlashadi. Bu usul talabalarning fikrlarini almashish,
muammolar yechimi uchun muhimdir.
2.
O'yinlar va mashg'ulotlar: O'yinlar va mashg'ulotlar orqali talabalar nazariy bilimlarni
amaliyotga o'tkazish imkoniyatiga ega bo'ladi. Bu usul bilimlarni qiziqarli, jiddiyarsiz va
eglanuvchi hollarda o'rganishni ta'minlaydi.
3.
Internet resurslari: Internet talabalarga keng doirasidagi ma'lumotlarga kirish imkonini
beradi. Talabalar ilgari tayyorlangan online darsliklardan foydalanishi mumkin. Bu usul
talabalarni o'zining o'rganish yo'lidagi o'zaro hamkorlik va mustaqil ishlashga ko'rsatadi.
4.
Elektronik darsliklar: Elektronik darsliklar, talabalar uchun o'rganish materialini
interfaol shaklda taqdim etishga yordam beradi. Bu usul orqali talabalar o'zlarining tempida va
imkoniyatlari bo'yicha o'rganishlari mumkin.
5.
Videolar va interaktiv multimedia: Videolar va interaktiv multimedia materiallar,
talabalarga ma'lumotlarni vizual shaklda taqdim etadilar. Bu usul bilimlarni yanada
qiziqarliroq, tushunarliroq va tasavvur qilishga yordam beradi.
Interfaol metodlar maktabgacha ta'lim tizimida o'rnatish mumkinligiga ega bo'ladi, ular
talabalarning o'rganish jarayonini yanada qiziqarliroq, samaraliroq va maqsadliroq qiladilar.
Interfaol o‟rganish, shubha yo‟qki, pedagogikaning qiziqarli, ijodiy, istiqbolli yo‟nalishidir. Bu
ularning psixologik imkoniyatlarini hisobga olgan holda maktabgacha yoshdagi bolalarning
barcha imkoniyatlarini ro‟yobga chiqarishga yordam beradi. Interaktiv texnologiyalardan
foydalanish butun dunyo bo‟ylab dunyodagi bolalar haqidagi bilim va taqdimotni boyitishga
imkon beradi, tengdoshlar va kattalar bilan munosabatlar haqida bolalarni ijtimoiy
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
130
munosabatlar tizimida faol munosabatda bo‟lishga undaydi. Pedagogika sohasida bir nechta
o‟quv modellari farq qiladi: 1) Passiv – bola mashg‟ulotning “ob‟ekt” sifatida ishlaydi (tinglash
va tomosha qilish) 2) faol – bola mashg‟ulotning “mavzusi” sifatida ishlaydi (mustaqil ish, ijodiy
vazifalar) 3) Interfaol – bola va o‟qituvchining o‟zaro ishlashi. Maktabgacha ta'lim tizimida
interfaol metodlarning o'rni juda muhimdir. Interfaol metodlar, o'quvchilarning o'rganish
jarayonini yanada samarali qilish va ularning motivatsiyasini oshirishga yordam beradi.
Bunday metodlar, traditsional dars usullaridan farqli ravishda, o'quvchilarni faollashtirish va
ularning bilim darajasini oshirish maqsadida amalga oshiriladi. Bu metodlar orqali o'quvchilar,
axborot texnologiyalaridan (kompyuterlar, smartfonlar, planшetlar) foydalanib, ma'lumotlarga
tez va qulaylik bilan kirishi mumkin bo'ladi. Interfaol metodlarning asosiy tushunchalari
quyidagicha: 1. Individuallik: Interfaol metodlarda har bir o'quvchi shaxsiy ta'lim yo'nalishi
boyicha dasturlash bilan ta'minlanadi. Bu usul orqali har bir talaba o'zining xususiyatlariga mos
keluvchi ta'lim yo'nalishi muhokama qilinadi. 2. Hamkorlik: Interfaol metodlarda talabalarga
yangi ma'lumotlarni topish va ulardan foydalanish uchun guruh ishlashiga imkon beriladi. Bu
usul orqali talabalar bir-birlari bilan hamkorlik qilib, yaratuvchanlik va tanqidiy muhokama
qilishni o'rganishlari mumkin bo'ladi. 3. Tadqiqot: Interfaol metodlarning asosiy prinsipi
tadqiqot faoliyatlariga asoslanganligidir. O'quvchilar, o'zlarining topgan ma'lumotlardan
foydalanib, savollar yaratib, nazariy va amaliy topshiriqlarni bajarish orqali mustaqil fikrlash
va muhokama qilishni o'rganishlari kutiladi. 4. Amaliyotga yo'naltirilishi: Interfaol
metodlarning biri ham talabalarni teorik bilimlar bilan cheklanmasdan amaliyotga
yo'naltirishdir. Ushbu metod orqali o'quvchilar ko'rgan va o'rganish jarayonida qo'llashadi.
Interfaol metodlar, talabalarning kreativlik va tahliliy qobiliyatini rivojlantiradi. Ular,
traditsional dars usullaridan farqli ravishda, o'quvchilarning o'zlashtiruvchanligini va
mustaqilligini rag'batlantiradi. Shuningdek, interfaol metodlar orqali o'quvchilar global dunyo
bilan bog'liqlik kurishinga imkon beriladi va ularning axborot texnologiyalari bilan ishlash
qobiliyatini rivojlantiradi. Zero, interfaol texnologiyalar muammolarni muvaffaqiyatli hal
qilishga imkon beradi: kattalar va bolalar bilan bepul aloqa o‟rnatish; bolalarning og‟zaki
nutqining barcha tarkibiy qismlarini ishlab chiqish; nutq standartlari o‟quvchilari amaliy
mahoratiga hissa qo‟shish. Xulosa qilib aytish mumkinki, dunyoning turli institutlari
tomonidan o‟qitilgan boshqa turli xil uslublar mavjud. Yondashuv jihatidan har xil bo‟lishiga
qaramay, har doim ham ushbu metodlarni o‟qitishning aniq usullariga ajratish mumkin emas.
Ko‟p marta turli xil yondashuvlar ma‟lum darajada mos kelishi mumkin, shuningdek, turli xil
bolalar ehtiyojiga bog‟liq. Biroq, ushbu turli xil usullarni aks ettiradigan narsa – bu bolaning
ehtiyojlarini qondirish uchun muassasa tomonidan qilingan harakatdir. Ushbu usullar,
shuningdek, bola uchun maktabgacha ta‟lim muassasasi bilan faol aloqada bo‟lish zarurligini
aks ettiradi.
References:
1.
Toshkent. «O„qituvchi» – 1882.
2.
A.V. Petrovskiy va boshqalar. Umumiy psixologiya. – T.: «O„qituvchi». – 1992.
3.
M.G. Davletshin, Sh. Do„stmuhamedova, M. Mavlonov, S.To„ychiyeva. Yosh davrlari va
pedagogik psixologiya (o„quv-metodik qo„llanma). TDPU, – T.: – 2004.
4.
Z. Nishanova. Bolalar psixodiagnostikasi. TDPU nashriyoti. Toshkent – 1998.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
131
5.
Запорожец А.В., Элконин Д.Б. Психология детей дошкольного возраста. – Москва.
Просвещение. –
6.
Suvanova S. B. Q. MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA BOLALARNI HARAKATLI
O’YINLAR VOSITASIDA JISMONIY VA AQLIY RIVOJLANTIRISH YO‘LLARIDAN FOYDALANISH
TEXNOLOGIYALARI //Analysis of world scientific views International Scientific Journal. –
2023. – Т. 1. – №. 6. – С. 35-39.
7.
Suvanova S. B. THE IMPORTANCE OF THE GAME IN THE CREATIVE DEVELOPMENT OF
CHILDREN OF PRESCHOOL AGE //Oriental Journal of Education. – 2023. – Т. 3. – №. 03. – С. 1-
5
