ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
36
O`ZBEKISTONDA TA`LIMNI RAQAMLASHTIRISHGA OID ISLOHOTLAR VA
ULARNING NATIJALARI
Boboqulova Gulmira Eshonquli qizi
Abu Hafs International school o`qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13888861
Annotatsiya.
So`nggi yillarda O`zbekiston o`z ta`lim tizimini raqamlashtirish yo`lida
transformativ sayohatni boshladi. Ushbu islohotlar ta`lim olish imkoniyatini oshirish, sifatni
yaxshilash va talabalarni raqamli asr uchun zarur ko`nikmalar bilan jihozlashga qaratilgan.
Ushbu maqolada amalga oshirilgan asosiy tashabbuslar, ularning amalga oshirilishi va ta`lim
sohasiga ta`siri o`rganiladi.
Kalit so`zlar.
Ta`lim, rivojlanish konsepsiyasi, ijtimoiy, o`quvchi, o`qituvchi, maktab,
dars, o`quv dastur.
Zamonaviy hayotni bugun ilm-maʼrifat va taʼlimning taraqqiyotisiz tasavvur etib
boʻlmaydi, insoniyat fan oʻqi atrofida aylanayotgandek goʻyo. Jahonning yetakchi davlatlarida
taʼlimni rivojlantirish birinchi galdagi vazifa sifatida belgilanishi ham bejiz emas. Negaki,
mamlakatning kelgusi ravnaqi aynan shu sohada qoʻlga kiritgan yutuqlari bilan chambarchas
bogʻliqdir.
Amalga oshirilayotgan islohotlarning, avvalo, maktabgacha taʼlim va tarbiya sohasidan
boshlanishi globallashuv jarayonida bolalar tarbiyasida eng asosiy boʻgʻin hisoblangan
maktabgacha taʼlim tizimining jamiyatimiz hayotidagi oʻrni va ahamiyati beqiyosligini nazarda
tutadi.
Prezidentimiz ta`kidlaganidek: “Farzandlarimiz maktabdan qanchalik bilimli bo`lib
chiqsa, yuqori texnologiyalarga asoslangan iqtisodiyot tarmoqlari shuncha tez rivojlanadi,
ko`plab ijtimoiy muammolarni echish imkoni tug'iladi. Shunday ekan, Yangi O`zbekiston
ostonasi maktabdan boshlanadi desam, O`ylaymanki, butun xalqimiz bu fikrni qo`llab-
quvvatlaydi”.
Ta`lim sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarning asosiy qismini, albatta, oliy ta`lim
tizimidagi islohotlar tashkil etadi. Xususan, O`zbekiston Respublikasida oliy ta`limni tizimli
isloh qilishning ustuvor yo`nalishlarini belgilash, mustaqil fikrlaydigan yuqori malakali
kadrlar tayyorlash jarayonini sifat jihatidan yangi bosqichga ko`tarish, oliy ta`limni
modernizatsiya qilish, ilg‘or ta`lim texnologiyalariga asoslangan holda ijtimoiy soha va
iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirish maqsadida davlatimiz rahbarining 2019-yil 8-
oktabrdagi farmoni bilan tasdiqlangan O`zbekiston Respublikasi oliy ta`lim tizimini 2030-
yilgacha rivojlantirish Kontseptsiyasi sohadagi yangi islohotlar uchun debocha vazifasini
bajarib bermoqda.[1]
Biz bu tadqiqotimizda kuzatish, anonim so`rovnoma va intervyu usullaridan
foydalanganmiz. Bu tadqiqotimizni asosan Toshkent davlat pedagogika universitetimiz
talabalaridan olib bordim. Ulardan olgan natijalarimizni O`rgandik va tahlil qilib chiqdik va
qolgan universitetlar bilan o`zaro taqqoslab o`rgandik. Ta`limni boshqarish -bumavjud
ma`lumotlarni samarali va boshqarish orqali ta`lim maqsadlariga erishish vositasi. U
o`qitish va o`rganish maqsadlariga erishish uchun atrof-muhitdagi mavjud resurslardan
yetarli darajada foydalanish bilan bog‘liq. U har doim narsalarni boshqarish, shuningdek,
inson munosabatlari bilan bog‘liq bo`lib, asosiy tamoyillar to`plamigaasoslanadi va bolalarni
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
37
tarbiyalashga qaratilgan. U bir qator funktsiyalarni bajarishi kerak: rejalashtirish,
tashkil etish, yo`nalish, motivatsiya, nazorat qilish, muvofiqlashtirish, qaror qabul qilish
va oxirgisi -hisobot. Bu butun ta`lim dasturini samarali va konstruktiv maqsad bilan
boshqaradigan maxsus faoliyatdir.
Ta`lim sohasini raqamlashtirish va zamonaviy talablarga muvofiqlashtirish bo`yicha
hukumat tomonidan ko`plab islohotlar amalga oshirildi. Masalan: O`zbekiston hukumati ta`lim
tizimini isloh qilish strategiyasining bir qismi sifatida raqamlashtirishga ustuvor ahamiyat
berdi. Asosiy tashabbuslarga quyidagilar kiradi:
Kadrlar tayyorlash milliy dasturi (2017-2021): Bu dastur axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini (AKT) ta`lim amaliyotiga integratsiyalashga urg‘u beradi. [2]
Raqamli O`zbekiston 2030: Turli sohalarda, jumladan, ta`lim sohasida raqamli
transformatsiyani osonlashtirish maqsadida boshlangan tashabbus infratuzilmani
modernizatsiya qilish va raqamli savodxonlikni oshirishga qaratilgan.
Ta`lim sohasini raqamlashtirishning infratuzilmasi bo`yicha ko`plab islohotlar amalga
oshirildi. Texnologik infratuzilmaga investitsiyalar katta bo`ldi. Hukumat quyidagilarga e'tibor
qaratdi. Internetga ulanish: qishloq va shahar maktablarida yuqori tezlikdagi internetga
ulanishni kengaytirish. Aqlli sinflar: interfaol doskalar va onlayn o`quv platformalari kabi
raqamli vositalar va resurslarni butun mamlakat bo`ylab sinflarda joriy etish. [3]
Umumiy o`rta ta`lim 1-11 sinflarni o`z ichiga oladi. O`rta maxsus ta`lim akademik
litsiylarda to`qqiz yillik tayanch o`rta ta`lim asosida ikki yil mobaynida amalga oshiriladi.
Professional ta`lim boshlang`ich, o`rta va o`rta maxsus professional ta`lim darajalariga
ajratiladi. Boshlang`ich professional ta`lim kasb-hunar maktablarida 9-sinf bitiruvchilari
negizida kunduzgi ta`lim shaklida 2 yillik integiratsiyalashgan asosida bepul amalga oshiriladi.
O`rta professional ta`lim kollejlarda davlat buyurtmasi yoki to`lov-shartnoma asosida
davomiyligi 2 yilga- cha bo`lgan kunduzgi, kechki va sirtqi ta`lim shakllari bo`yicha amalga
oshiriladi. O`rta maxsus professional ta`lim texnikumlarda davlat buyurtmasi yoki to`lov
shartnoma asosida davomiyligi kamida 2 yil bo`lgan kunduzgi, kechki va sirtqi ta`lim shakllari
bo`yicha amalga oshiriladi. Qonunga ko`ra davlat oliy ta`lim,o`rta maxsus, professional ta`lim
tashkilotlari va ularning filiallari Prezident yoki hukumat qarorlari bilan tashkil etiladi.
Nodavlat ta`lim tashkilotlariga litsenziya Ta`lim sifatini nazorat qilish davlat inespeksiyasi
tomonidan beriladi. Nodavlat ta`lim muassasalarini tashkil etish ularning ta`sischilari
tomonidan amalga oshirila- di. Ushbu qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga
kiradi. Eng samarali investetsiya bu ta`limga qilingan invistetsiyadir. Chunki jamiyat
taraqqiyotini, uning ertangi kunini yituk malakali kadirlar belgilab beradi. Ta`lim tizimini
takomillashtirish, ularning bilimini oshirish, sifat darajasini ko`tarishdir. [4]
O`quv dasturini isloh qilish bo`yicha ham ko`plab islohotlar amalga oshirildi.
O`quv
dasturlari yangilanishi raqamli savodxonlikni asosiy komponent sifatida o`z ichiga olgan
bo`lib, talabalar quyidagi kabi muhim ko`nikmalarga ega bo`lishini ta`minlaydi. Kodlash va
dasturlash: boshlang'ich sinflardan informatika ta`limini joriy etish. Onlayn ta`lim: masofaviy
ta`lim uchun "Edusite" kabi platformalardan foydalanish, ayniqsa, COVID-19 pandemiyasi
davrida ta`kidlangan. [5]
Raqamlashtirish islohotlari, ayniqsa, chekka hududlarda ta`lim olish imkoniyatini
oshirishga olib keldi. Talabalar endi kengroq manbalar va onlayn kurslardan foydalanishlari
mumkin, bu esa shahar va qishloq hududlari O`rtasidagi ta`limdagi tafovutni bartaraf etadi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
38
Ta`lim natijalarining yaxshilanishi Dastlabki tadqiqotlar raqamli vositalar orqali faol ishtirok
etish tufayli talabalar faoliyatining ijobiy tendentsiyalarini ko`rsatadi. O`zbekiston Ta`lim
vazirligi hisobotida (2022) matematika va tabiatshunoslik kabi fanlar bo`yicha
O`quvchilarning imtihon natijalari yaxshilangani qayd etilgan. [6]
O`qituvchilarning raqamli kompetentsiyalarini yaxshilash uchun ularning malakasini
oshirish dasturlari amalga oshirildi. O`quv seminarlari va onlayn kurslar o`qituvchilarga
o`qitish amaliyotlarida texnologiyadan samarali foydalanish imkonini berdi.
Raqamli bo`linish: shaharlar texnologiyadan yaxshiroq foydalanish imkoniyatiga ega
bo`lsa-da, qishloq maktablari hali ham cheklovlarga duch kelmoqda. Ta`limdagi kamchiliklar:
o`qituvchilarni so`nggi raqamli vositalardan xabardor qilish uchun uzluksiz kasbiy rivojlanish
zarur.
Xulosa.
O`zbekistonda ta`limni raqamlashtirish ta`lim sohasini modernizatsiya qilish va
talabalarni kelajakka tayyorlash yo`lidagi muhim qadamdir. Islohotlar ijobiy natijalar bergan
bo`lsa-da, mavjud muammolarni hal qilish va raqamli resurslardan adolatli foydalanishni
ta`minlash bo`yicha doimiy harakatlar zarur. Hukumat va ta`lim muassasalarining sa`y-
harakatlari ushbu yutuqlarni qo`llab-quvvatlash va mustahkamlashda hal qiluvchi ahamiyatga
ega bo`ladi.
References:
1.
https://uzmarkaz.uz/news/talim-tizimiga-yanigcha-yondashuv-va-islohotlar
2.
Ministry of Education of the Republic of Uzbekistan. (2022). Annual Report on
Educational Reforms and Outcomes.
3.
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2021).
Digital Education in Central Asia: Challenges and Opportunities.
4.
M. Nomozov. O`zbekiston respublikasida ta`lim sohasidagi islohotlar. “SCIENTIFIC
PROGRESS” Scientific Journal ISSN: 2181-1601. Volume: 1, ISSUE: 5
5.
Asian Development Bank. (2020). Uzbekistan: Digital Transformation in Education.
6.
World Bank. (2022). Uzbekistan’s Educational Reform: Progress and Challenges.
