TEXNIKA OTMLARI TALABALARINING MUSTAQIL ISHLARINI TASHKIL ETISHDA INDIVIDUAL-TABAQALASHTIRILGAN USULDAN SAMARALI FOYDALANISH

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

85

TEXNIKA OTMLARI TALABALARINING MUSTAQIL ISHLARINI TASHKIL

ETISHDA INDIVIDUAL-TABAQALASHTIRILGAN USULDAN SAMARALI

FOYDALANISH

Yagyayeva Elvina Baxtiyarovna

FarPI ingliz tili o´qituvchisi, FDU doktoranti

eyagyaeva@mail.ru

https://doi.org/10.5281/zenodo.13858931

Annotatsiya:

Ushbu maqolada O'zbekiston texnik oliy o'quv yurtlari talabalarining

mustaqil ishlarini tashkil etishda alohida tabaqalashtirilgan usuldan foydalanish samaradorligi
ko'rib chiqiladi. Talabalarning mustaqil ish sifatini oshirishga qaratilgan mavjud tadqiqotlar va
usullar tahlili o'tkazildi. O'quv jarayoniga individual tabaqalashtirilgan yondashuvni joriy etish
natijalari keltirilgan.

Kalit so'zlar:

mustaqil ish, alohida tabaqalashtirilgan usul, texnik oliy o'quv yurtlari,

O'zbekiston, oliy ta'lim.

KIRISH

Talabalarning mustaqil ishi oliy o‘quv yurtlarida o‘quv jarayonining ajralmas qismi

hisoblanadi. Bu, ayniqsa, mustaqil ish hajmi boshqa ta'lim yo'nalishlariga qaraganda ancha
yuqori bo'lgan texnika oliy o´quv yurtlari uchun to'g'ri keladi desak maqsadga muvofiq bo´ladi
[1]. Bu o´z o´rnida talabalarning mustaqil ishlarini samarali tashkil etish ularning kasbiy
kompetensiyalari, ijodiy fikrlashlari va mustaqilligini rivojlantirishga yordam beradi [2].

Talabalarning mustaqil ishlarini tashkil etishning istiqbolli usullaridan biri bu individual-

tabaqalashtirilgan yondashuvdir. Bu har bir talabaning individual xususiyatlari va ehtiyojlarini
hisobga olishga imkon beradi, bu esa o'quv motivatsiyasi va jarayonning sifatini oshirishga
yordam beradi [3]. Biroq, yaqqol afzalliklarga qaramay, bu usul O‘zbekiston texnika oliy o‘quv
yurtlarida hali keng qo‘llanilmagan.

USULLAR VA ADABIYOTLARNI SHARHI

Oliy o‘quv yurtlarida talabalarning mustaqil ishlarini tashkil etish muammosi xorijiy va

mahalliy olimlar tomonidan faol o‘rganilmoqda. A.A. Abdullaeva[4], Sh.S. Sharipova[5], M.G.
Davlyatova[6] larning asarlarida talabalarning mustaqil ishlarining turli jihatlari va uning
kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishdagi rolini muhokama qiladi.

Xorijiy olimlar ham talabalarning mustaqil ishlarini tashkil etish muammosiga katta

e’tibor qaratadi. Xususan, P.Ramsden[7] va D.A. Kolb[8]larning asarlarida talabalarning
mustaqil ishlarini tashkil etishda ularning individual xususiyatlarini hisobga olish muhimligini
ta’kidlaydilar. Biroq, ilmiy adabiyotlarda muammo yetarlicha keng yoritilganiga qaramay,
O‘zbekistonda texnika oliy o‘quv yurtlari talabalarining mustaqil ishlarini tashkil etishda
individual differensial metodni samarali qo‘llash masalalari yanada chuqur o‘rganishni taqozo
etadi.

NATIJALAR

Talabalarning mustaqil ishlarini tashkil etishda individual-tabaqalashtirilgan metoddan

foydalanish samaradorligini o‘rganish uchun O‘zbekistonning bir qator texnika oliy o‘quv
yurtlarining o‘quv jarayoniga joriy etish tajribasi tahlil qilindi.

Natijalar shuni ko'rsatdiki, ushbu usuldan foydalanish quyidagilarga imkon beradi:

mustaqil ish jarayonida talabalarning motivatsiyasi va faolligini oshirish, talabalarning

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

86

individual xususiyatlari va ehtiyojlarini hisobga olish mustaqil ishlashga ijobiy munosabatni
shakllantirishga va uning kasbiy rivojlanish uchun ahamiyatini tushunishga yordam beradi.

Talabalarning imkoniyatlari va qiziqishlariga mos ravishda topshiriqlarning murakkablik

darajasi va hajmi bo'yicha farqlanishini ta'minlash. Bu har bir talaba uchun muvaffaqiyatga
erishish vaziyatini yaratish imkonini beradi, bu esa mustaqil ish samaradorligini oshirishda
muhim omil hisoblanadi.

Mustaqil ishlarning bajarilishi ustidan samarali muntazam fikr-mulohazali aloqa va

nazoratni tashkil etish. Shaxsiy yondashuv o'qituvchiga o'quvchilarning qiyinchiliklarini tezda
aniqlash va bartaraf etish va ularning faoliyatini to'g'rilash imkonini beradi.

Talabalarda o'z-o'zini tashkil qilish, rejalashtirish va nazorat qilish ko'nikmalarini

rivojlantirish. Differensiyalangan/tabaqalashtirilgan topshiriqlarni mustaqil bajarish
talabalarda o'z faoliyatini oqilona tashkil etish, vaqt va kuchlarni taqsimlash qobiliyatini
rivojlantirishga yordam beradi.

TAHLIL VA MUHOKAMA

Olingan natijalar O‘zbekistondagi texnika oliy o‘quv yurtlari talabalarining mustaqil

ishlarini tashkil etishda individual-differensial metoddan foydalanishning yuqori
samaradorligini ko‘rsatadi. Bu usul talabalarning individual xususiyatlari va ehtiyojlarini
imkon qadar ko'proq hisobga olish imkonini beradi, bu ularning motivatsiyasi va o'quv
faoliyatini oshirishga yordam beradi.

Shu bilan birga, individual-differensial yondashuvni qo'llash o'qituvchidan

differensiyalangan vazifalarni ishlab chiqishga va o'quvchilar bilan individual ishlarni tashkil
etishga ko'p vaqt sarflashni talab qiladi. Qolaversa, bu usulni qoʻllash imkoniyatlari Oʻzbekiston
oliy oʻquv yurtlarida akademik guruhlarning koʻpligi bilan cheklanadi. Shu munosabat bilan
individual-differensiyalangan usulni talabalarning mustaqil ishlarini tashkil etishning boshqa
usullari va shakllari (loyiha usuli, kichik guruhlarda ishlash va boshqalar) bilan birgalikda
qo'llash maqsadga muvofiqdir. Bu o'qituvchining ish yukini optimallashtiradi va talabalarning
mustaqil ishlarida o'zgaruvchanlikni ta'minlaydi.

XULOSALAR

Demak, individual-differensiyalangan metod O’zbekistondagi texnika oliy o’quv yurtlari

talabalari uchun mustaqil ishlarni tashkil etishning samarali vositasi hisoblanadi. Undan
foydalanish talabalarning motivatsiyasi va faolligini oshirish, ularning imkoniyatlari va
ehtiyojlariga muvofiq vazifalarni farqlashni ta'minlash, samarali qayta aloqa va nazoratni
tashkil etish, o'z-o'zini tashkil etish va rejalashtirish ko'nikmalarini rivojlantirish imkonini
beradi.

Shu bilan birga, ushbu usuldan foydalanish samaradorligi zarur tashkiliy-pedagogik

shart-sharoitlarni yaratish bilan belgilanadi: o'qituvchining ish yukini optimallashtirish,
mustaqil ishlarni tashkil etishning boshqa usullari va shakllari bilan uyg'unlashtirish,
pedagogik xodimlarni maxsus tayyorlash.

References:

1.

Абдуллаев А.А. Самостоятельная работа студентов как важный фактор подготовки

высококвалифицированных специалистов // Вестник науки и образования. - 2020. - №
21-2 (99). - С. 55-58.

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

87

2.

Шарипов Ш.С. Роль самостоятельной работы студентов в обеспечении качества

образования // Academy. - 2019. - № 12 (51). - С. 24-26.
3.

Полат Е.С. Современные педагогические и информационные технологии в системе

образования. - М.: Академия, 2010. - 224 с.
4.

Абдуллаев А.А. Педагогические условия организации самостоятельной работы

студентов // Проблемы науки. - 2020. - № 5 (53). - С. 35-38.
5.

Шарипов Ш.С. Самостоятельная работа студентов как фактор формирования

компетентности будущих специалистов // Проблемы педагогики. - 2021. - № 2 (53). - С.
21-24.
6.

Давлятова М.Г. Организация самостоятельной работы студентов в техническом

вузе // Вестник Таджикского технического университета. - 2018. - № 1 (41). - С. 156-161.
7.

Ramsden P. Learning to Teach in Higher Education. - London: Routledge, 2003. - 288 p.

8.

Kolb D.A. Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development.

- New Jersey: Pearson Education, 2014. - 416 p.