ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
4
INGLIZ IBORALARIDA TIKUVCHILIK ATAMALARINING O‘RNI
Ziyoda Hakimova
Farg‘ona davlat universiteti doktoranti
ziyodahakimova@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.13833171
Annotatsiya:
Ushbu tezis ingliz tilidagi idiomatik iboralar va iboralar tarkibiga
tikuvchilik atamalarining kiritilishini o'rganadi, ularning etimologiyasi, semantik evolyutsiyasi
va ularning madaniy ahamiyatini o'rganadi. Tadqiqot ushbu atamalarning nafaqat kundalik
hayotda tikuvchilikning tarixiy ahamiyatini aks ettiribgina qolmay, balki kengroq ijtimoiy
qadriyatlar va amaliyotlarni qamrab oluvchi lingvistik vositalar sifatida xizmat qilishini
ta'kidlashga qaratilgan. Bir qator iboralarni o'rganib chiqib, tadqiqot til, madaniyat va
hunarmandchilikning kesishuvini o'rganadi, tikuvchilikning ingliz leksikasi va muloqotiga keng
tarqalgan ta'siri haqida tushuncha beradi.
Kalit so'zlar
: tikuvchilik termini, etimologiyasi, idiomatik ifoda, semantik evolyutsiya,
metafora tili, tarixiy ahamiyati.
Kirish
Til insoniyat madaniyati va texnologiyasi bilan birga rivojlanib boruvchi tirik
mavjudotdir. Tilga ta'sir qiluvchi turli sohalar orasida tikuvchilik ingliz leksikonida ajoyib iz
qoldirdi. Ushbu tezis ingliz tilidagi iboralardagi tikuv atamalarining rolini ko'rib chiqadi va bu
atamalar kundalik tilda metaforik ahamiyatga ega bo'lish uchun ularning to'g'ridan-to'g'ri
ma'nolaridan qanday oshib ketganini tushunishga qaratilgan. Tadqiqot tanlangan idiomatik
iboralarning kelib chiqishi, ma'nosi va qo'llanilishini tahlil qilib, ularni shakllantirgan ijtimoiy-
madaniy kontekstlarga oydinlik kiritadi.
Adabiyotlar sharhi
Oldingi tadqiqotlar idiomatik iboralarning etimologik ildizlari va ularning madaniy
oqibatlarini o'rganib chiqdi. Biroq, tikuvchilik bilan bog'liq atamalarga alohida e'tibor nisbatan
kam edi. Ushbu bo'lim idiomatik iboralar, semantik o'zgarishlar va tikuvchilikning madaniy
tarixi bo'yicha mavjud adabiyotlarni ko'rib chiqadi va bu sohalarning kesishishini tushunish
uchun asos yaratadi. Tadqiqotni kontekstuallashtirish uchun tilshunoslar va madaniyat
tarixchilarining asosiy asarlari muhokama qilinadi.
Metodologiya
Tadqiqotda tikuvchilik bilan bog'liq idiomatik iboralarning kelib chiqishi va
evolyutsiyasini kuzatish uchun etimologik lug'atlar, lingvistik korpus va tarixiy matnlardan
foydalangan holda sifatli yondashuv qo'llaniladi. Zamonaviy ingliz tilidagi ushbu iboralarning
chastotasi va kontekstini aniqlash uchun korpus tahlili o'tkaziladi. Bundan tashqari,
tilshunoslar va madaniyat tarixchilari bilan suhbatlar ushbu atamalarning madaniy ahamiyati
haqida ekspert tushunchalarini beradi.
Tahlil va muhokama
Ushbu bo'limda tikuvchilik bilan bog'liq idiomatik iboralar tanlovi tahlil qilinadi, ularning
kelib chiqishi, ma'nolari va madaniy kontekstlari muhokama qilinadi. Bunga misollar kiradi:
1.
“Hang up by thread”: Bu ibora osonlikcha uzilib qoladigan ipning mo‘rtligini aks ettiruvchi
qaltis vaziyatni bildiradi. Muhokama tikuv va ip hayotning zaifligini ifodalagan tarixiy holatlarni
o'rganadi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
5
2.
“Cut from the same cloth”: O‘xshashlikni bildiruvchi bu ibora bitta matodan bir nechta
bo‘lak kesish amaliyotidan kelib chiqqan. Tahlil inson munosabatlari va ijtimoiy tuzilmalarni
tasvirlash uchun bu metafora tikuvchilikdan tashqarida qanday kengayishini o'rganadi.
3.
“A stitch in time saves nine”: O‘z vaqtida chora ko‘rishni targ‘ib qilgan bu hikmatda
profilaktika choralarining ahamiyati ta’kidlangan. Tadqiqot uning mehnatsevarlik va uzoqni
ko'rishni targ'ib qilishda tarixiy qo'llanilishini o'rganadi.
4.
“Button up”: mahkamlash yoki xulosa qilish maʼnosini bildiruvchi bu ibora kiyimni
tugmalar bilan mahkamlashdan olingan. Tahlil ushbu harakatni tayyorgarlik va yakuniy
mavzular bilan bog'laydi.
5.
“Spin a yarn”: Ko‘pincha xayoliy yoki bo‘rttirilgan elementlar bilan hikoya qilishni
tasvirlash uchun foydalaniladi, bu ibora tolalarni ipga aylantirish amaliyotiga borib taqaladi.
Muhokama uning to'g'ridan-to'g'ri ma'nodan ko'chma ma'noga o'tishini o'rganadi.
Quyida tikuvchilik bilan bog'liq idiomatik iboralarning qo'shimcha misollari va tahlillari
keltirilgan:
1. "Tie the knot" - Turmush qurish.
Kelib chiqishi: Bu ibora, ehtimol, nikohning majburiy ittifoqini ramziy qilib, mato yoki ipni
tugunga bog'lashning eski odatidan kelib chiqqan. Bu nikohda qilingan majburiyatga parallel
ravishda, bir narsani tugun bilan mahkam bog'lashning tom ma'nodagi harakatini aks ettiradi.
2. "Loose threads" - hal qilinmagan tafsilotlar yoki jihatlar.
Kelib chiqishi: tikuvchilikda bo'shashgan ip to'g'ri bog'lanmagan, bu tugallanmagan
narsani ko'rsatadi. Majoziy ma'noda, bu vaziyatdagi hal etilmagan masalalar yoki tafsilotlarga
ishora qiladi.
3. "Whole cloth" - To'liq uydirma yoki yolg'on.
Kelib chiqishi: Bu ibora dastlab bitta, kesilmagan mato bo'lagidan yasalgan narsaga
tegishli bo'lib, haqiqiyligini ko'rsatadi. Biroq, bu to'liq uydirma ma'nosiga aylandi, ehtimol
"butun mato" dan hikoya qilish yoki uni butunlay ixtiro qilish orqali yolg'on gapirish
amaliyotidan kelib chiqqan.
4. "Patch things up" - munosabatlarni yoki vaziyatni tuzatish yoki tuzatish.
Kelib chiqishi: Yirtilgan yoki eskirgan matoni yamoqlash harakatidan kelib chiqqan bo'lib,
u metaforik ravishda shaxslararo yoki vaziyatli muammolarni hal qilishga qaratilgan.
5. "A needle in a haystack" - Topish juda qiyin bo'lgan narsa.
Kelib chiqishi: Bu ibora keng kontekstda kichik va tushunarsiz narsani topish qiyinligini
anglatuvchi katta pichan uyasidan kichik igna topish qiyinligini ta'kidlaydi.
6. “Cut your cloth according to your means” – Moliyaviy chegarada yashash.
Kelib chiqishi: Tikuvchilar mavjud bo'lgan matodan oqilona foydalanishlari kerak, bu esa
ularda mavjud bo'lgan narsalarni haddan tashqari oshirmasliklarini ta'minlashi kerak. Bu ibora
o'z resurslari ichida yashashni rag'batlantiradi.
7. "To unravel" - parchalanish yoki bekor bo'lish.
Kelib chiqishi: Yechish - bu matodagi tikuvlarni yechish jarayoni. Majoziy ma'noda, bu
vaziyat yoki rejalar buzilganligini tasvirlaydi.
8. " To buttonhole someone " - Kimnidir suhbatda ushlab turish, odatda uning xohishiga
qarshi.
Kelib chiqishi: Bu atama kimnidir tark etmaslik uchun tugma teshigidan ushlab, metaforik
tarzda kimnidir doimiy yoki istalmagan suhbatga jalb qilish harakatidan kelib chiqqan.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
6
9. "Darn it" - Ko'ngilsizlik yoki bezovtalik ifodasi.
Kelib chiqishi: Darning - matodagi teshiklarni tuzatish usuli. Bu ibora, ehtimol, vazifaning
zerikarli xususiyatini aks ettiruvchi engil umidsizlikni ifodalash uchun rivojlangan.
10. "Seamless" - silliq va uzilishlar va qiyinchiliklarsiz.
Kelib chiqishi: Choksiz kiyim tikuvsiz bo'lib, benuqson, silliq konstruktsiyani ko'rsatadi.
Metafora uzilishlarsiz muammosiz ishlaydigan har qanday narsani tasvirlash uchun
kengaytiriladi.
Ushbu qo'shimcha misollar tikuvchilikning ingliz tiliga boy ta'sirini yanada ko'rsatadi va
bu atamalar va iboralar kundalik nutqda to'qilgan so'zma-so'z va metaforik iplarni qanday
qamrab olishini ta'kidlaydi.
Xulosa
Tikuvchilik atamalarining idiomatik iboralarda keng qo‘llanilishi tikuvchilikning kundalik
hayotdagi tarixiy ahamiyatini ko‘rsatadi. Ushbu bo'limda ushbu atamalar inson tajribasining
mehnat, ijodkorlik va ijtimoiy munosabatlar kabi jihatlarini qanday qamrab olishi muhokama
qilinadi. Shuningdek, tikuvchilikning an'anaviy gender faoliyati sifatidagi madaniy ahamiyati
ham ko'rib chiqiladi va tilning jamiyat rollari va me'yorlarini qanday aks ettirishi va davom
ettirishi ta'kidlanadi.
References:
1.
Crystal, D. (2003). “The Cambridge Encyclopedia of the English Language”. Cambridge
University Press.
2.
Harper, D. (2024). “Online Etymology Dictionary”. Retrieved from www.etymonline.com.
3.
Mieder, W. (2004). “Proverbs: A Handbook”. Greenwood Publishing Group.
4.
Partridge, E. (2006). “Origins: A Short Etymological Dictionary of Modern English”.
Routledge.
5.
Roud, S. (2006). “The Penguin Guide to the Superstitions of Britain and Ireland”. Penguin
Books.
