ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
130
INGLIZ TILI DARSLARIDA HADISLARGA OID ADABIYOTLARDAN
FOYDALANISHNING AHAMIYATI
Maxmudjanova Maftuna Rahimjon qizi
Namangan davlat universiteti o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13762696
Annotatsiya.
Ushbu maqolada adabiyotdan nolingvistik mutaxassisliklarni maqsadli
o'qitish metodikasi sifatida foydalanish samaradorligi ko'rib chiqiladi.
Chet tili darslarida sahih matn – hadislardan foydalanish sabablari hamda o‘quvchilarning
yo‘nalishi va mutaxassisligiga mos matnlarni tanlashning asosiy mezonlari ta’kidlangan.
Kalit so‘zlar:
maqsadli o‘qitish metodikasi, hadis ta’limi, chet tilini o‘qitish, adabiy
kompetensiya.
ВАЖНОСТЬ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ХАДИСОВОЙ ЛИТЕРАТУРЫ НА КЛАССАХ
АНГЛИЙСКОГО ЯЗЫКА
Махмуджанова Мафтуна Рахимжон кизи
Преподаватель Наманганского государственного университета
Аннотация
. В данной статье рассматривается эффективность использования
литературы как метода целевого обучения неязыковым специальностям.
Подчеркнуты причины использования аутентичного текста - хадисов на уроках
иностранного языка и основные критерии выбора текстов, подходящих для
направления и специализации студентов.
Ключевые слова:
методика целевого обучения, хадисообразование, обучение
иностранному языку, литературная компетентность.
THE IMPORTANCE OF USING HADITH LITERATURE IN ENGLISH CLASSES
Makhmudjanova maftuna Rahimjon qizi
Teacher of Namangan State University
Abstract
. This article examines the effectiveness of using literature as a method of
targeted teaching of non-linguistic specialties.
Reasons for using authentic texts - hadiths in foreign language lessons and the main
criteria for choosing texts suitable for the direction and specialization of students are
emphasized.
Key words:
targeted teaching methodology, hadith education, foreign language teaching,
literary competence.
KIRISH
So‘nggi yillarda til o‘quv dasturi va ingliz tilini o‘qitishda ingliz tilidagi matnlarning asosiy
komponenti va manbasi sifatida adabiyotning o‘rni tobora kuchayib bormoqda. Til
o‘qituvchilari o‘rtasida adabiyotni ESL/EFL o‘quv dasturiga qanday, qachon, qayerda va nima
uchun kiritish kerakligi haqida qizg‘in bahs-munozaralar bo‘lib o‘tdi. Adabiyot va ESL/EFL
oʻqitish qanday qilib birgalikda ishlashi va oʻquvchilar va oʻqituvchilar manfaati uchun oʻzaro
taʼsir qilishi mumkinligi haqidagi faol muhokamalar qiziqarli gʻoyalar, oʻqitish usullari va
taʼlimning yaxshilanishiga olib keldi. Ko'pgina o'qituvchilar til o'rgatishda adabiyotdan
foydalanishni qiziqarli va foydali ish deb bilishadi (Sage 1987: 1). Ushbu maqolada o‘qituvchi
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
131
chet tili darslarida hadis matnlaridan nima uchun foydalanishi kerakligi, o‘qituvchilar til
o‘quvchilari bilan qanday lug’at va atamalardan foydalanishi kerakligi, chet tili darslarida hadis
o‘rgatishda maqsadli yondashuvning afzalliklari ko‘rib chiqiladi.
Shunday qilib, yosh avlodning yo‘nalishlari va tarbiyasiga mos ravishda ingliz tilini
o‘rgatishda yangi atamalarni o‘rgatish va turli sohalarga oid ko‘nikmalarni o‘rgatishdagina
emas, balki hadislarning vosita sifatidagi ahamiyati ochib beriladi.
Hadisdan asosiy til ko'nikmalarini (masalan, o'qish, yozish, tinglash va gapirish) va til
sohalarini (ya'ni, lug'at, grammatika va talaffuz) maqsadli o'rgatish usuli sifatida foydalanish
hozirgi vaqtda chet tillarini o'rganish va o'qitish sohasida juda dolzarbdir. tillar. Bundan
tashqari, sinfda ko'plab til o'qituvchilari o'z talabalarini drama, she'r va qisqa hikoyalar kabi
adabiy matnlarni ona tiliga tarjima qilishga undashadi. Tarjima talabalarga boshqa kurslarda
olgan leksik, sintaktik, semantik, pragmatik va stilistik bilimlarni amaliyotda qo‘llash
imkoniyatini berganligi sababli, tarjima til o‘rgatishda to‘rtta asosiy ko‘nikma va beshinchi
malakani qamrab oluvchi qo‘llanish sohasi sifatida alohida e’tiborga olinadi. Keyingi bo‘limda
o‘qituvchilarning chet tili darslarida badiiy matnlardan foydalanishining asosiy sabablari
yoritilgan va chet tili darslarida mos badiiy matnlarni tanlashning asosiy mezonlari yoritilgan.
Kolley va Slater (1990:3) fikricha, chet tili darslarida badiiy matnlardan foydalanish til
o‘qituvchilarini darsda adabiyotdan foydalanishga undaydigan to‘rtta asosiy sababga ega.
Qimmatbaho haqiqiy material, madaniy boyitish, lingvistik boyitish va shaxsiy ishtirok mavjud.
Ushbu to'rtta asosiy sababga qo'shimcha ravishda, Murat Hishmano'g'li universallik, noaniqlik,
shaxsiy ahamiyatga egalik, xilma-xillik, qiziqish, tejamkorlik va taklif kuchi va noaniqlik
adabiyotdan sinf sharoitida kuchli manba sifatida foydalanishni talab qiladigan boshqa
omillardir.
Hadis ham badiiy adabiyot kabi haqiqiy materialdir, ular til o‘rgatish maqsadida
yozilmagan va to‘planmagan. Hadislarda hayot va hayotiy voqealar bilan bog'liq turli mavzuli
bo'limlar mavjud. Rivojlangan kurs materiallariga real hayotdagi tilning koʻplab haqiqiy
misollari (masalan, sayohat jadvallari, shahar rejalari, shakllar, broshyuralar, multfilmlar,
reklamalar, gazeta yoki jurnal maqolalari) kiritilgan. Shunday qilib, sinf kontekstida talabalar
real hayot sharoitlariga o'xshash haqiqiy til namunalari bilan tanishadilar va hadis bunday
materiallarga foydali qo'shimcha va ma'lumot bo'lib xizmat qilishi mumkin, ayniqsa "omon
qolish" ning birinchi darajasi tugagandan so'ng. Hadislarni o'qishda ular turli xil til shakllari,
atamalari, kommunikativ funktsiyalari va ma'nolariga duch keladilar.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Ko'pgina talabalar uchun ingliz tilidagi diniy atamalar va iboralar bo'yicha bilimlarini
oshirishning ideal usuli bo'lgan hadis nima bo'lganini va qanday tasavvur
Qilinganligini tushuntirishni osonlashtirdi, ularni turli xil kelib chiqishi belgilar
tasvirlanishi mumkin bo'lgan to'liq va rang-barang muhitni taqdim etadi. Talabalar hadis
qahramonlarining tashqi dunyoga qanday qarashlarini (ya'ni, ularning fikrlari, his-tuyg'ulari,
urf-odatlari, urf-odatlari, mulklari; ular nimani sotib olganlari, vaqtlarini qanday o'tkazganlari,
nimadan qo'rqishlari, nimadan zavqlanishlari; qanday suhbatlashgani va qanday munosabatda
bo'lganliklari) bilib olishlari mumkin. turli vaziyatlarda o'zini tutgan. Ushbu rang-barang
yaratilgan dunyo xalqaro talabaga semiotikaning vizual savodxonligi orqali haqiqiy jamiyatni
shakllantiradigan qoidalar va qiziqishlarni tezda tushunishga yordam beradi. Hadis - islom
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
132
madaniyatining eng yaxshi manbasi bo'lib xizmat qilishi va boshqa materiallarga qo'shimcha
sifatida foydalanishi, ESP guruhlarini o'qitishda yaxshi natijalar berishi mumkin.
Hadis talabalarga keng doiradagi individual leksik yoki sintaktik elementlarni beradi.
Talabalar boy va kontekstli matnni o'qish orqali yozma tilning ko'plab xususiyatlari bilan
tanishadilar. Ular jumlalarning sintaksis va nutq funktsiyalari, mumkin bo'lgan tuzilmalarning
xilma-xilligi, fikrlarni bog'lashning turli usullarini o'rganadilar, ular o'zlarining yozish
qobiliyatlarini rivojlantiradilar va boyitadilar. Talabalar ham so‘zlashadigan tilning boyligi va
xilma-xilligini anglab yetsa, o‘rganishga harakat qilsa va bu salohiyatdan o‘zlari foydalana
boshlasa, yanada samarali va tadbirkor bo‘ladi. Shunday qilib, ular haqiqiy matnlarning asl
boyligi va tabiiyligida o'zlarining kommunikativ va madaniy vakolatlarini oshiradilar.
Ingliz tilini adabiyot orqali o‘rgatishda o‘qituvchi muhim rol o‘ynaydi. Birinchidan, u
o'quvchilarning ehtiyojlari va umidlariga muvofiq til o'rgatish maqsadini belgilashi kerak.
O‘qituvchi so‘rovnoma berish yoki o‘quvchilar bilan og‘zaki suhbat o‘tkazish orqali til
o‘rgatishning maqsad va vazifalarini aniqlay oladi. Ikkinchidan, u mos til o'qitish usulini,
o'qitish texnikasini va sinfda ishlashni tanlashi kerak. Keyin o'qituvchi o'z ta'limining maqsadi
va vazifalariga mos keladigan matnlarni tanlashi kerak. Til darsida foydalanish uchun hadis
matnlarini tanlashda o‘quvchilarni noo‘rin materiallar bilan zeriktirmaslik uchun tilni bilish
darajasi, ta’lim sohasi va yo‘nalishini hisobga olish kerak. Masalan, boshlang'ich bosqichda
talabalarga soddalashtirilgan qisqa matnlar berilishi kerak. Biroq, ilg'or bosqichlarda
o'quvchilarga maqsadli tilda adabiy qobiliyatlarini rivojlantirish uchun yanada murakkab
Hadislar taqdim etiladi. Ya’ni, o‘quvchilar matnlarda o‘rganilayotgan tilning majoziy va
kundalik qo‘llanilishini amalda o‘rganadilar va hadisning turli turlari bilan ilg‘or darajada
tanishadilar.
Qahramonlar o‘z kommunikativ niyatlarini ifodalash uchun o‘xshatish, metafora,
metonomiya kabi nutqiy figuralardan qanday foydalanishini kuzatish orqali o‘quvchilar ingliz
tilida yanada aniq, ijodiy va ishonarli yozishni o‘rganadilar.
Adabityot talabalarga ingliz tilini birinchi tilm sifatida o‘zlashtirishga , o‘z fikrlarini ingliz
tilida ravon ifodalashga, zamonaviy ingliz tilining xususiyatlarini o‘rganishga, ingliz tili
tizimidan muloqot qilish uchun qanday foydalanilishini o‘rganishga, idiomatik iboralar qanday
qo‘llanilishini ko‘rishga, aniq, aniq va ixcham gapirishga yordam beradi. Ingliz tilini yaxshi
bilish, ijodiy, tanqidiy va tahliliy o'quvchiga aylanish. Ayniqsa, og‘zaki/lingvistik intellektga ega
bo‘lgan o‘quvchilar uchun chet tili darsida o‘qituvchining adabiyot tilidan foydalanishi yuqori
motivatsion, qiziqarli va jonli dars yaratishga xizmat qiladi.
References:
1.
Collie, J. and S. Slater. 1990. Literature in the Language Classroom: A Resource Book of
Ideas and Activities. Cambridge: CUP.
2.
Custodio, B. and M. Sutton. 1998. “Literature-Based ESL for Secondary School Students”
in TESOL Journal. Vol 7, No.5, p.p: 19-23.
3.
Stern, S. 1991. “An Integrated Approach to Literature in ESL / EFL” in Teaching English as
a Second or Foreign Language. ed. Murcia, M. Boston: Heinle & Heinle Publishers.
4.
Murat Hişmanoğlu Journal of Language and Linguistic Studies Vol.1, No.1, April 2005).
