ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
61
КУРСАНТЛАРГА ИНГЛИЗ ТИЛИ ЎРГАТИШ УСУЛЛАРИ
Ширинова Наргиза Джабаровна
Ўзбекистон Республикаси Жамоат хавфсизлиги университети доценти,
педагогика фанлари номзоди
https://doi.org/10.5281/zenodo.13751545
Aннотация
Мақола
курсантлар
инглиз
тилидан
кникмаларини
шакллантиришга
бағишланган. Курсантларнинг инглиз тилидан кўникмаларини шакллантиришнинг
аҳамияти кўрсатилиб, ҳарбий мавзуга доир машқлар ишлаб чиқилган. Ушбу усул
курсантларнингинглиз тилидан куникмаларини шакллантиришга хизмат қилади.
Таянч сўзлар:
кўникмаларни шакллантириш, инглиз тили ўқитишда
машқларнинг самарадорлиги, ихтисосий ўқитиш, курсантларнинг қизиқишини
ошириш.
Аннотация
Статья освещает формирование навыков курсантов в процессе обучения
английскому языку. Отмечена роль формирование навыков в процессе обучения
английскому языкук и разработаны упражнения по военной сфере. Указанный
методический приём способствует формированию навыков курсантов в процессе
обучения английскому языку.
Ключевые слова:
формирование навыков, эффективность упражнений в
процессе обучения английскому языка, специализированное обучение, повышение
интереса курсантов.
Айни кунда Республикамизда чет тилларни ўрганишга эҳтиёж кучайди. Хорижий
тилларни билган инсонларга зиёли шахс сифатида қаралган. Мамлакатнинг ҳам
иқтисодий ҳам ижтимоий тараққиёти ҳам айнан шундай шахслар билан узвий
боғлиқдир.
Шунинг учун ҳам, ҳозирги кунда тил ўрганишга бўлган талаб кундан кунга
кучаймоқда. Шундай экан, инглиз тили дарсларини тўғри ташкил қилиш муаммоси чет
тил ўқитиш методикасининг долзарб муаммоларидан бири бўлиб, ўқитишнинг асосий
воситаларини замон талаби даражасида ишлаб чиқиш ва замонавий ёрдамчи
воситалардан ўринли фойдалана олиш вазифаси қўйилмоқда. Асосий воситалардан
бири саналмиш дарслик ҳам айнан ихтисосий тарзда ўқитиш мақсадларини ўз ичига
олиши ва шу асосда ундаги ўқув материали ишлаб чиқилиши зарур. Чунки, бўлажак
касб эгалари инглиз тилида фикр баён қилиш ва уни тинглаб тушуна олиш билан
чекланмасдан, тилдан касбий мақсадларда ҳам эркин ва ижодий фойдалана олишлари
зарур. Фақат шундагина, биз ҳар томонлама ривожланган, ўз соҳасининг етук
билимдони ва ҳақиқий мутахассис етиштиришга ўз ҳиссамизни қўшишимиз мумкин.
Бу эса ўқитувчидан катта маҳорат талаб қилади[2].
Ҳар бир ўқитувчи ўқув материалини таништириши, машқ қилдириши ва
қўлланилишини таъминлаши зарур.
Масалан, ҳарбий олий ўқув юртларида «Are you in the Army», «Military Professions»
мавзулари билан таништираётганда дарс жараёнини фаоллаштириш мақсадида баъзи
бир анъанавий методлардан воз кечишимизга тўғри келади. Масалан, ҳозирги кунда
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
62
таржимасиз методдан фойдаланиш, яъни сўз, сўз бирикмалари ҳатто матндаги
жумлаларни ҳам таржимада эмас, балки изоҳлаш ёки синоним ва антонимларни бериш
каби
усуллардан
фойдалансак
бўлади.
Бундай
жараёнда
курсантларнинг хотирада сақлаши ва ўзлаштиришида қийинчилик
туғдирмайди[1]. Масалан:
Label the pictures. Choose from these words[3].
Аirman, doctor, engineer, interpreter, police officer, sailor, soldier,
journalists
Now complete the sentences.
1.Tao's in the army. He's a........................
2.Jane is in the navy, she's a......................
3.Tim is in the air force. He's an.................
4.Rayna's an...............................
5.Max and Barbara are............................
Машқ қилиш
босқичида берилган материал мустаҳкамланиб, у
бўйича кўникма ҳосил қилинади. Масалан қуйидаги машқлардан
фойдаланса бўлади:
Complete the sentences[3].
А:Is Tim a soldier?
В:No, he's an......................
А:Is Jane a police officer?
В:No, she isn't. She's a......................
А:Are Barbara and Max in the army?
В:No, they're not. They're.......................
Now write answers.
1.Are you a soldier?
2.Are you from France?
3.Are your classmates British?
4.Is your teacher in the army?
5.Is his / her name Smith?
Ҳосил қилинган билимни амалда
қўллаш
энг муҳим босқич
ҳисобланади. Қўллаш орқали курсантлар материални янада чуқурроқ
ўзлаштиришлари, яъни малака ҳосил қилишларида муҳим аҳамият
касб этади. Қўллаш босқичи нафақат инглиз тилидаги сўзларни билиш, балки ижодий,
эркин ва мустақил ишлаш имкониятини яратади, яъни бир сўз билан айтганда,ижодий
фаоллик юзага келади. Ушбу босқичда курсантлар таққослаш, умумлаштириш ва
хулоса чиқариш амалларини бажаришади. Масалан:
1. Advantages and disadvantages of being a soldier.
2. Now work in pairs. Ask and answer the questions.
Дарс жараёнида курсантлар фаол, ўқитувчи эса пассив тингловчи вазифасини
бажаради. Маълум бўлишича, Европа мамлакатлари университетларида талабалар ўз
қизиқишларига қараб, дарс мақсад ва вазифаларини ўзлари белгилашади ва у мавзу
бўйича баҳслашиб, хулосалар чиқаришади. Курсантлар мустақиллигини таъминлаш
уларнинг тилни пухта эгаллаши ва эркин нутқ юрита олиши билан белгиланади.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
63
Бундан кўриниб турибдики, чет тил ўқитиш мақсадларини рўёбга чиқаришда
курсантлар фаол иштирок этса, яъни методларни танлашда ҳамкорлик қилса, шу билан
бирга эгаллаган билимларини бошқаларга ҳам етказа олиш малакаси билан
таъминланса, ўзлаштиришнинг юқори кўрсаткичларига эришиш мумкин.
References:
1.
Nasirova, Saodat A. "Principles for translating vocabulary with background
information."
European International Journal of Multidisciplinary Research and Management
Studies
2.07 (2022): 82-87.
2.
Mirzakhmedova, Khulkar V., et al. "Use of Mobile Applications in Establishing Inclusive
Education in Pedagogy."
Journal of Law and Sustainable Development
11.12 (2023): e2376-
e2376.
3.
NASIROVA, SAODAT. "Human resource system of ancient China (chronological
aspect)."
SHARQ MASH'ALI
01 (2022): 31-32.
4.
Abdullayevna, Nasirova Saodat. "
上合
组织国家的科学研究
:
协同和一体化
."
上合
组织国
家的科学研究
:
协同和一体
化
87.0.
5.
Omonov, Qudrat, et al. "THE STANDARDS OF FORMAL WRITING STYLE AND THEIR
CHOOSING."
SPAST Abstracts
2.02 (2023).
6.
Rashidova, Munavvar Xaydarovna, and Dilnoza Berdimurotovna Namozova. "Improving
learning through scaffolding."
Educational research in universal sciences
2.4 (2023): 530-534.
7.
Rashidova, Munavvar Xaydarovna. "Recommendations on the use of scaffolding
technology in English classes."
Science and education
3.9 (2022): 459-461.
8.
Xaydarovna, Rashidova Munavvar. "On linguistic competence as the component of
communicative competence."
EPRA International Journal of multidisciplinary Research
7.3
(2021): 165-167.
9.
Xaydarovna, Rashidova Munavvar. "Discourse competence as the component of
communicative competence."
EPRA International Journal of Research and Development
6.3
(2021): 39-41.
10.
Xaydarovna, Rashidova Munavvar. "Problems of competence approach in teaching a
foreign language in a non-linguistic tertiary institution."
EPRA International Journal of
multidisciplinary Research
6.3 (2020): 165-167.
11.
Рашидова,
Мунаввар
Хайдаровна.
"Из
истории
развития
скаффолдинга."
International conferences
. Vol. 1. No. 16. 2022.
12.
Рашидова, Мунаввар Хайдаровна. "Развитие коммуникативной компетенции в
обучении курсантов устной речи."
Инновации в педагогике и психологии
4.1 (2021).
13.
Akhmedov, Doniyor A., et al. "Simulation of the effect of turning steering wheel intensity
on the vehicle stability."
International journal of recent technology and engineering (IJRTE)
9.2
(2020): 242-247.
14.
Xaydarovna, Rashidova Munavvar, and Namozova Dilnoza Berdimurotovna. "Effective
methods of teaching."
Materials of the republican
(2021): 23.
15.
Xaydarovna, Rashidova Munavvar, and Namozova Dilnoza Berdimurotovna. "Review of
the research on boburology abroad and in Uzbekistan."
The American Journal of
Interdisciplinary Innovations and Research
2.09 (2020): 55-60.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
64
16.
Rashidova, M. X., and D. B. Namozova. "TEACHING TECHNICAL SUBJECTS THROUGH
ENGLISH."
Ўзбекистонда миллий тадқиқотлар: даврий анжуманлар: 10-қисм
: 32.
17.
Khaydarovna, Rashidova Munavvar. "Techniques for emproving cadets’ conversational
skills."
Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. Oriental
renessans
3.3 (2023): 637-640.
18.
Hashimova, Sabohat Abdullaevna. "Peculiarities of Making Nouns Using Suffixes in
Chinese (On the Example of Suffixes
家
“Jia” and
者
“Zhe”)."
International Journal of
Multicultural and Multireligious Understanding
8.8 (2021): 367-370.
19.
Khashimova, Sh K. "THE TEACHING OF LITERARY DISCIPLINES IS THE MAIN FACTOR
AFFECTING EDUCATION."
Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social
sciences
2.6 (2022): 313-316.
20.
Mirzakhmedova, Khulkar V., et al. "Use of Mobile Applications in Establishing Inclusive
Education in Pedagogy."
Journal of Law and Sustainable Development
11.12 (2023): e2376-
e2376.
21.
Хашимова, Сабохат Абдуллаевна. "ҲОЗИРГИ ХИТОЙ ТИЛИ СИФАТЛАРДА
КОНВЕРСИЯ ҲОДИСАСИ."
МЕЖДУНАРОДНЫЙ ЖУРНАЛ ИСКУССТВО СЛОВА
3.2 (2020).
22.
Egamberdieva, G. M. "Funkcii epitetov v «Lesnoj kapeli» MM Prishvina. XIV
VINOGRADOVSKIE CHTENIYA (Tashkent, 16 maya 2018 goda). Sbornik nauchnyh trudov
Mezhdunarodnoj nauchno-prakticheskoj konferencii."
Ekaterinburg: Ural'skij gosudarstvennyj
ekonomicheskij universitet
(2018): 101104.
23.
Egamberdieva, G. M. "O horezmskih skazkah, zapisannyh AN Samojlovichem."
POLISH
JOURNAL OF SCIENCE
36-2 (2021): 36.
24.
Kamilova, S. E., et al. "THE ORIGINALITY OF MODERN LITERATURE (On the example of
the works of Ildar Abuzyarov, Timur Pulatovand, Zakhar Prilepin)."
Turkish Online Journal of
Qualitative Inquiry
12.9 (2021).
25.
Madiyarovna, Egamberdieva Guzal, et al. "The Role of Folklore in the Development of
Russian Literature (On the Example of the Stories of A. Platonov and S. Aflatuni)."
Turkish
Online Journal of Qualitative Inquiry
12.7 (2021).
26.
Булычёва, Маргарита Фаритовна. "Система использования наглядности в
условиях краткосрочных форм обучения [начальный этап]."
Вестник науки и
образования
24-1 (102) (2020): 71-76.
27.
Булычёва, М. Ф. "К вопросу о рациональных приёмах запоминания учебного
материала."
Science and Education
4.2 (2023): 1359-1369.
28.
Булычёваб, Маргарита Фаритовна. "Компетентностная парадигма как основа
формирования новой дидактической модели образования."
Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences
3.4 (2023): 318-325.
29.
Булычёва, М. Ф. "РЕАЛИЗАЦИЯ В АУДИТОРИИ УЧЕБНОЙ УСТНО-РЕЧЕВОЙ
ДЕЯТЕЛЬНОСТИ."
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
11.2 (2023): 87-91.
30.
Булычёва, М. Ф. "К ВОПРОСУ О СПОСОБНОСТИ ОРГАНИЗОВЫВАТЬ МЫСЛЬ
ПОСРЕДСТВОМ СЛОВА И ПРАКТИКЕ РАБОТЫ НАД КРАСНОРЕЧИЕМ."
31.
Ширинова,
Наргиза.
"ҲАРБИЙ
ОЛИЙ
ТАЪЛИМ
МУАССАСАЛАРИ
КУРСАНТЛАРИНИНГ БИЛИШ ФАОЛЛИГИНИ ОШИРИШДА “ФАОЛЛИК” ТУШУНЧАСИ
ТАЛҚИНИ."
MATERIALLARI TO’PLAMI
330 (2023).
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
65
32.
Ширинова, Наргиза. "ИНГЛИЗ ТИЛИ ДАРСЛАРИДА КУРСАНТЛАРГА ЎҚИШНИ
ЎРГАТИШ УСУЛЛАР."
TADQIQOTLAR
26.1 (2023): 39-45.
33.
Shirinova, N. D. "GRADUAL MORPHOLOGICAL DEMARCATION OF SUBSTANTIVE AND
ATTRIBUTIVE MEANINGS IN UZBEK AND ENGLISH LANGUAGES."
Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences
2.Special Issue 26 (2022): 665-668.
34.
Shirinova, N., and N. Abdullayeva. "English for You. Study-book for the intermediate
students of irrigation and melioration." (2014).
35.
Shirinova, N. D. "The expression of the relation of substance and attribute in the
language system."
The Problems of Philology and Methodics.–Bukhara
(2006): 98-101.
36.
Musayeva, Sh I., and S. S. Mengliyeva. "Kursantlarning madaniyatlararo muloqot
kompetensiyasini ingliz tilini o ‘qitish orqali rivojlantirish."
Инновационные исследования в
науке
1.14 (2022): 144-148.
37.
Musayeva, Sh I., and S. S. Mengliyeva. "KURSANTLARNING MADANIYATLARARO
MULOQOT
KOMPETENSIYASINI
RIVOJLANTIRISH
UCHUN
MASHQ
VA
TOPSHIRIQLAR."
Journal of new century innovations
17.3 (2022): 132-144.
38.
Mengliyeva, S. S., Musayeva SI HARBIY TERMINLARNI O‘QITISHDA, and
MADANIYATLARARO MULOQOT JARAYONIDA LINGVOMADANIY MUAMMOLAR. "PEDAGOGS
jurnali.–2023."
Т
26.2: 51-58.
39.
Mengliyeva, S. S. "HARBIY OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA INGLIZ TILINI O ‘QITISH
ORQALI INNOVATSION METODLARNI QO ‘LLASH."
PEDAGOGS jurnali
30 (2023): 22-25.
40.
Mengliyeva, S. S. "Teaching military terminology to cadets."
Editor coordinator
512
(2020).
41.
Mengliyeva, S. "MA’LUM SOHAGA OID TERMINLARNING LINGVISTIK O ‘ZIGA
XOSLIGI."
TADQIQOTLAR
26.1 (2023): 27-33.
42.
MENGLIEVA, Sunbula Savranbekovna. "Effective Methods of Teaching Military
Terminology Cadets by the Project Method." (2022).
43.
Менглиева, Сунбула. "Increasing the professional competence of cadets through the
method of projects."
Общество и инновации
3.10/S (2022): 296-300.
44.
Mengliyeva, S. S. "SOHAVIY TERMINLARNING LISONIY XUSUSIYATLARI."
Innovative
Development in Educational Activities
2.19 (2023): 293-300.
45.
Namozova, Dilnoza Berdimurotovna. "Development of phonetic competence."
Science
and Education
3.9 (2022): 413-415.
46.
Namozova, D. B. "Phonetic competence development."
ЎЗБЕКИСТОНДА МИЛЛИЙ
ТАДҚИҚОТЛАР: ДАВРИЙ АНЖУМАНЛАР: 10-ҚИСМ
56.
47.
Намозова, Дилноза Бердимуротовна. "Peculiarities of phonetic competence
development in conditions of artificial multilingualism."
инновации в педагогике и
психологии
4.1 (2021).