ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
6
INGLIZ TILIDA GAPNING KOMMUNIKATIV TIPLARIDAGI INTONATSIYASI
Mexmonova Yulduzxon Baxodirovna
Mustaqil-tadqiqotchi 2- kurs
Farg‘ona Davlat Universiteti
mehmonovayulduz59@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.13709614
Annotatsiya
Ushbu tezis ingliz tilida gapning kommunikativ tiplaridagi intonatsiyasi mavzusida
qisqacha yoritib borilgan va o‘z ichiga bir nechta misollarni qamrab olgan.
Kirish
Ingliz tilida gapning kommunikativ tiplaridagi intonatsiyasi-bugapning ma’no va
maqsadini,shuningdek,gaplovchi va tinglovchi o’rtasidagi munosabatni belgilaydigan muhim
elementdir.Quyida shu mavzudagi asosiy tezislar keltiraman:
1. Intonatsiyaning roli: Intonatsiya jumla va gaplar ma’nosini aniqlashda katta
ahamiyatga ega.U orqali gaplovchi o‘z hiissiyotlarini,fikr-mulohazalarini va kommunikativ
maqsadini ifodalaydi.
2. Gapning kommunikativ turlari:Ingliz tilidagi asosiy kommunikativ tiplar-
deklarativ(to‘g‘ri),interrigativ(savol),imerativ(buyuruv) va eksklamativ ( hayrat ifodalovchi)
gaplar. Har bir turda turli hil intonatsiya vositalari qo‘llaniladi.
Deklarativ gaplar: Odatda pastlab boradigon intonatsiyaga ega bo‘ladi.Masalan: “She is
going to the market.”
Interrogativ gaplar: Savol gaplar ikki xil intonatsiyaga ega bo‘lishi mumkin: pastlab
boradigon yoki ko‘tarilib boradigan. Masalan:Are coming?(Yes/No savoli) ko‘tarilib boradi,
ammo “Where are you going?” (Wh- savoli pastlab boradi).
Imperativ gaplar: Talab va buyruqlarni bildirish uchun pastlab boradigan yoki ko‘tarilib
boradigan intonatsiya ishlatiladi. Masalan: “Close the door.”
Ekslamativ gaplar: Hissiyotni ifodalash uchun ko‘tarilib boradigan intonatsiya ishlatiladi.
Masalan: “What a beautiful day !”
3. Intinatsiyaning funksiyalari: Intonatsiya nafaqat gapning ma’nosini, balki undagi
tinglovchiga ta’sir ko‘rsatish usulini ham o‘z ichiga oladi.Bu orqali gaplovchi suhbatdoshiga
nisbatan o‘z munosabatini ifodalaydi, muloqotning emotsional to‘yinganligini belgilaydi.
4. Intonatsiya va kontekst: Gapning intinatsiyasi kontekstga bog‘liq holda o‘zgarishi
mumkin. Mazkur kontekst gaplovchi va tinglovchi o‘rtasidagi munosabat, mavzu yoki
muloqotning ijtimoiy va madaniy fonida aniqlanadi.
5. Omillar va vaziyatlar: Intonatsiya turli omillar va vaziyatlarga qarab o‘zgarishi
mumkin, masalan, gaplovchining Yoshi, jinsi, ijtimoiy holati, shuningdek, muloqot maqsadi va
kanali (oflayn yoki onlayn).
References:
1.
“English Intonation: An Introduction” by J.C. Wells
2.
“Intonation in American English” by Julia L. B. Kennedy
3.
“Intonation and Prosody in English” edited by Philip Carr and Danijela Tomaševic
4.
“The Intonation of English” by J.D. O’Connor
5.
“Intonation in Discourse” by D. Brazil
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
7
6.
Cambridge English Online - Intonation
7.
English Club - Intonation
8.
BBC Learning English - Pronunciation
9.
The British Council - Pronunciation and Intonation
10.
Intonation and Stress in English.
