ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
85
ПРОФЕССИОНАЛ ТАЪЛИМИ ТИЗИМИДА ДУАЛ (ИККИ ТОМОНЛАМА)
ЎҚИТИШ
Равшанов Собир Марқаевич
Профессионал таълимни ривожлантириш институти бош мутахассиси
https://doi.org/10.5281/zenodo.13326707
Ўзбек Профессионал таълимининг долзарб муаммоси - бу назария (ёшларни
моҳирлик билан ишонтирилган) ва ҳақиқат (ёшлар битиргандан кейин доимо дуч
келадиган) ўртасидаги бўшлиқ.
Айнан корхоналар назария ва ҳақиқат ўртасидаги боғлиқлик бўлиб, улар учун
малакали кадрларнинг мавжудлиги ўта муҳим масаладир. Ҳар ким бу муаммони ўз
қарашлари билан ўлчайди. Агар биз дуал таълим тизими бўйича ўқитсак икки-уч
йилдан сўнг биз ишлашга тайёр ва ишлаб чиқаришни пухта биладиган мутахассисни
оламиз. Агар анъанавий таълим тизимидан фойдалансак, аввал уларга бир неча йил
давомида таълим берамиз, кейин уларга тахминан бир хил миқдорда яна қайта таълим
беришимиз керак бўляпти. Бу эса жуда қимматга тушадиган ва ёшлар вақтини беҳуда
ўтказадиган жараён емасми? Бу масалани ижобий ҳал этиш учун ҳозирги ривожланган
даврда самарали ва тезроқ усул борми?
Маълум бўлишича, бор. Дуал таълим тизим бир вақтни ўзида бир нечта қулайлик
тақдим этади , яъни ўқув жараёнида назарий ва амалий машғулотларни
бирлаштиришга имкон беради. Бошқача қилиб айтганда, сиз ҳафтада икки ёки уч кунни
таълим муассасасида, қолган вақтингизни эса корхона ва ташкилотда ўтказасиз.
Дуал таълими тизими - бу профессионал таълим муассасасида назарий
тайёргарликни, ишлаб чиқариш корхоналарида эса амалий машғулотлар билан
бирлаштирилган инсон ресурсларини ривожлантириш шакли.
Дуал таълим тизимининг асосий принципи - таълим муассасалари ва
корхоналарнинг
инсон
ресурсларини
ривожлантириш
сифати
учун
тенг
жавобгарлигидир.
Дуал таълим тизими барча манфаатдор томонларнинг манфаатларини қондиради.
Масалан: корхоналар, ўқувчилар ва давлат.
Бунда қуйидагича имкониятларга эга бўлиш мумкин:
- корхоналар учун бу ўз корхонаси учун кадрлар тайёрлаш ва ходимларни қидириш,
танлаш, қайта тайёрлаш ва мослаштириш харажатларини камайтириш;
- ўқувчилар учун бу тезроқ мустақилликка эришиш, иш ва реал ишлаб чиқариш
шароитларига яхшироқ мослашиш, шунингдек, ўқишни тугатгандан сўнг ўз
мутахассислиги бўйича муваффақиятли ишга жойлашиш имкониятини ошириш;
- давлат учун бу мамлакат иқтисодиётида малакали кадрлар тайёрлаш
муаммосининг самарали ечимидир.
Дуал таълим тизимидан фойдаланиш тажрибаси шуни кўрсатдики, анъанавий
тизим билан таққослаганда у қуйидаги афзалликларга эга:
- профессионал тайёргарликнинг дуал таълим тизими таълимнинг анъанавий
шакллари ва усулларининг асосий камчиликларини бартараф этади;
- профессионал тайёргарликнинг дуал таълими тизими анъанавий таълим
шакллари ва усулларининг асосий камчилиги бўлган назария ва амалиёт ўртасидаги
тафовутни йўқ қилади;
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
86
- таълим муассасалари ўз мижозлари яъни иш берувчилари билан яқин алоқада
бўлиб, уларнинг бўлажак мутахассисларга бўлган талаблари асосида назарий билимлар
беради;
Дуал таълим тизими таълим муассасасида таълим ва ишлаб чиқариш
фаолиятининг уйғунлигини таъминлайди. Ўқув жараёни профессионал таълими
муассасаларида одатдаги курсларга тайёргарлик билан бир қаторда ўқувчилар амалий
тажрибага эга бўлган муайян корхона ёки ташкилотларда ишлашдан иборат.
Дуал таълим тизими барча манфаатдор томонларнинг корхоналар, ходимлар ва
давлатнинг манфаатларига жавоб беради. Корхоналар учун бу инсон ресурсларини
ривожлантириш ва ходимларни қидириш, танлаш, қайта тайёрлаш ва мослаштириш
харажатларини тежаш имкониятидир.
Ёшлар учун дуал таълим эрта мустақилликка эришиш ва ижтимоий ҳаётга осонроқ
мослашиш учун ажойиб имкониятдир. Ўқиш даврида улар корхонада ишлаганликлари
учун молиявий ҳақ оладилар ва ўқишни тугатгандан сўнг улар яхши тайёрланган ишга
жойлашишлари мумкин.
Иш тажрибасини мақбул равишда узатишдан ташқари, дуал таълим
ўқувчиларнинг мутлақо бошқа даражадаги ижтимоийлашувини назарда тутади.
Дуал таълим тизимининг жорий этилиши натижасида профессионал таълим
муассасалари, маҳаллий бозор эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда дастурлар ишлаб
чиқади, уларнинг салоҳиятини ривожлантиради ва ўқитувчилар малакасини оширади.
Иш берувчилар учун дуал таълими аниқ “буюртма бериш” га ўрганиш, корхонанинг
барча талабларига максимал даражада риоя қилишни таъминлаш ва ходимларни
қидириш ва танлаш, уларни қайта тайёрлаш ва мослаштириш харажатларини тежаш
имкониятидир. Бундан ташқари, бу энг яхши ўқувчиларни танлаш имкониятидир,
чунки ўқиш йиллари ўқувчиларнинг кучли ва заиф томонлари билиниб қолади. Ушбу
ёндашув ўқувчиларни янада профессионал юксалишга ундайди.
Дуал таълим тизими касбий компетенцияларни назорат қилиш учун ажойиб
имконият беради. Ушбу тизим доирасида таълим даражаси доимий равишда ошиб
бормоқда. Бошқа ҳеч қандай тизим ишлаб чиқариш амалиёти ҳақида дуал таълими каби
кўп маълумот бермайди.
Профессионал таълим муассасалари дуал таълими тизимига оид меъёрий,
педагогик ва услубий ҳужжатларни ишлаб чиқишлари, педагогик маҳорат асослари
бўйича корхона кадрларини тайёрлашни, шунингдек, профессионал таълим
муассасалари ўқитувчиларининг малакасини ошириш учун корхоналарда ишлаб
чиқариш амалиётини ўтказишни кўриб чиқишлари керак.
Шундай қилиб, таълимнинг дуал шакли назарий тайёргарлик даражасини сақлаб
қолган ҳолда ўқув жараёнининг амалий таркибий қисмини сезиларли даражада
мустаҳкамлашга имкон беради, бу давлат таълим стандарти талабларининг
бажарилишини кафолатлайди, аниқ вазифаларни бажаришга, яхши тайёрланган
мутахассисларни тайёрлаш муаммосини ҳал қилишга ёрдам беради ва ўз ҳиссасини
қўшади.
Меҳнат
бозорида
битирувчиларнинг
меҳнат
ҳаракатчанлиги
ва
рақобатбардошлигини оширади. Кредит-модул тизими Ўзбекистоннинг профессионал
таълим тизими учун янги ва самарали тизим ҳисобланади. Ушбу тизимнинг жорий
этилиши ўқувчиларнинг таълим жараёнини шаффофлаштириш, академик мобилликни
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
87
таъминлаш ва меҳнат бозори талабларига мослашиш имконини беради. Аммо, бу
тизимнинг муваффақиятли жорий этилиши учун қуйидаги ишлар амалга оширилиши
зарур:
педагоглар ва ўқувчилар учун ўқув дастурлари ва семинарлар ташкил этиш.
кредит-модул тизими бўйича ўқув режалари ва дастурларни ишлаб чиқиш ва
жорий этиш.
зарур инфратузилма ва техникавий таъминлашни таъминлаш.
Хулоса қилиш мумкинки, бу ёшларнинг профессионал юксалишини янада
оширади. Ушбу чора-тадбирлар амалга оширилса, кредит-модул тизими Ўзбекистонда
самарали жорий этилиши ва профессионал таълим тизимининг ривожланишига ҳисса
қўшиши мумкин.
References:
1.
Ўзбекистон
Республикаси
Вазирлар
Маҳкамасининг
2023
йил
7 декабрдаги "Профессионал таълимда кредит-модуль тизимини жорий этиш чора-
тадбирлари тўғрисида”ги 648-сон қарори.
2.
У.Махмонов. Кредит-модуль тизимида талабалар билимини баҳолашнинг ўзига хос
хусусиятлари. Замонавий таълим. 2021, 3 (100).
https://cyberleninka.ru/article/n/kredit-
modul-tizimida-talabalar-bilimini-ba-olashning-ziga-hos-hususiyatlari/viewer
3.
А.Джуманқулов, С.Аллаярова. Кредит-модул тизимида талабаларни илмий
тадқиқот фаолиятига йўналтириш имкониятлари. Жамият ва инновациялар. Special
Issue
–
02
(2022)
/
ISSN
2181-1415.
