ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
116
KRIOTERAPIYA VA UNING KOSMETOLOGIYADA QO'LLANILISHI
Hakimov Dilshod Rustamovich
Tibbiyot fanlari doktori (Phd) dermatovenerolog
Latipova Feruza Baxodir qizi
Tashkent Kimyo Xalqaro Universiteti Chiroy estetikasi fakulteti 4-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.12754537
Annotatsiya:
Ushbu maqolada krioterapiya haqida umumiy ma'mulotlar, uning turlari
va kosmetologiyada qo'llanilishi haqida yoritilgan.
Kalit so'zlar:
krioterapiya, suyuq azot, kriodestruktsiya, kriomassaj, kriolipoliz.
KRIOTERAPIYA
(yunoncha kryos – sovuq, lotincha therapeia – davolash) – 130 °C
haroratgacha sovutilgan gaz bilan tananing terisini qisqa muddatli aloqa qilishiga asoslangan
terapevtik va profilaktik fizioterapevtik protsedura. Krioterapiya revmatoid artrit, poliartrit,
bronxial astma, psoriaz kasalligi va boshqalar kabi bir qator jiddiy kasalliklarni davolashda
keng qo’llaniladi.
KRIOTERAPIYA: HARAKAT TAMOYILI.
Krioterapiya teriga past haroratda mahalliy ta’sir qilishni o’z ichiga oladi (harorat -
200°C ga yetishi mumkin). Jarayonda tomirlar juda tez torayib, qonning qizg’in chiqishini
rag’batlantiradi. Natijada, kapillyarlar kengayadi va qon davolanayotgan hududga yana oqadi.
Bu terini kislorod bilan to’yinganligini ta’minlaydi, regeneratsiya jarayonlari rag’batlantiriladi
va hujayralar kosmetik muolajalar paytida ishlatiladigan kosmetikadan foydali moddalarni
oladi.
Noldan past haroratlar sezuvchanlikni sezilarli darajada kamaytiradiganligi sababli,
krioterapiya og’riqsizdir. Shu bilan birga, ijobiy ta’sir deyarli bir zumda seziladi – birinchi
seansdan keyin siz o’zgarishlarni ko’rasiz. Maksimal natijalarga erishish uchun
muolajalarning to’liq kursi tavsiya etiladi.
NIMA UCHUN KRIOTERAPIYA JUDA SAMARALI?
Bizning tanamizda sovuq retseptorlari issiqlik retseptorlariga qaraganda ancha ko’p –
taxminan 8 marta. Shuning uchun noldan past haroratlar to’qimalar va organlarga ancha
chuqurroq va kuchliroq ta’sir ko’rsatishi mumkin. Krioterapiya tanamiz uchun nima qiladi?
Jarayonlar davomida tana zarbani boshdan kechiradi, uni kontrastli dush yoki muz teshigiga
sho’ng’igan paytida olingan zarba bilan solishtirish mumkin. Yaratilgan sharoitda omon qolish
uchun miyadan signal oladi, shuning uchun u yashirin resurslardan foydalanadi. Shu tufayli
regeneratsiya jarayonlari boshlanadi, immunitet mustahkamlanadi, chidamlilik oshadi,
metabolizm tezlashadi va tana yoshartiriladi. Qon aylanishining yaxshilanishi tufayli teri
elastikroq bo’ladi va intensiv ozuqani oladi.
KOSMETOLOGIYADA KRIOTERAPIYANING SAMARADORLIGI.
Ultra past haroratlar ta’sirida epidermisning tomirlari qisqa vaqt davomida spazmga
uchraydi, shundan so’ng ular imkon qadar kengayadi. Natijada, kislorod va barcha kerakli
mikroelementlar bilan to’yingan kuchli qon oqimi mavjud bo’ladi. Bu teridagi metabolik
jarayonlarning faollashishiga, shuningdek, kollagen va elastin ishlab chiqarishning
ko’payishiga olib keladi. Natijada teri sog’lom va yangi bo’ladi.
Yuzni krioterapiya seanslari quyidagi natijalarga erishishga imkon beradi:
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
117
to’qimalarda qon aylanishini yaxshilash;
terini vitaminlar va kislorod bilan boyitish;
teshiklarni torting va tozalang;
Terining shishishi va yog’li porlashini yo’q qilish;
to’qimalarning yangilanishini tezlashtirish;
teri o’smalaridan xalos bo’lish (so’gal, papillomalar);
terining qarishini sekinlashtiradi;
yosh va yuz ajinlarini tekislash;
terining qattiqligi va elastikligini oshirish;
yuzning ovalini to’g’rilash;
akne va akne ehtimolini kamaytiradi.
Kriyoterapiya seanslari, shuningdek, akne, rozatsia, striya belgilari, chandiqlar va turli
teri kasalliklari (ekzema, psoriaz kasalligi, neyrodermatit) bilan kurashish uchun ham
buyuriladi.
YUZ UCHUN KRIOTERAPIYA TURLARI.
Jarayonning maqsadiga va bemor shifokorga kelgan muammoga qarab, sovuqni
davolash turli usullar yordamida amalga oshiriladi:
Kriomassaj. Jarayonning mohiyati terining suyuq azotga qisqa muddatli ta’siridir.
Buning uchun yog’och tayoq ustidagi paxta o’ramidan foydalaning. Kriomassajni turli xil
niqoblar bilan birlashtirish yaxshidir, bu sizga yaxshi natijalarga erishish imkonini beradi.
Kriodestruktsiya. Bu patologik to’qimalarni muzlatishdan iborat bo’lib, bu ularning yo’q
qilinishiga olib keladi. Krioterapiyaning bu usuli keratomlar, nevuslar, papillomalar va boshqa
o’smalarni olib tashlash uchun ishlatiladi.
Aerokrioterapiya. Yuz terisiga sovuq havo puflanadigan protsedura. Ushbu texnologiya
kimyoviy piling, lazerni qayta tiklash va plastik jarrohlikdan so’ng yallig’lanish, shish va
og’riqni yo’qotish uchun ko’rsatiladi.
Kriodermabraziya. Ushbu protseduraning mohiyati terining yuqori qatlamlarini olib
tashlashga qaratilgan. Ushbu texnologiya striya belgilari, chandiqlar va post-akne bilan
kurashda yaxshi natijalarni ko’rsatadi.
Kriolipoliz. Krioterapiyaning bu usuli yuzning tomirlari, mushaklari va nervlariga zarar
bermasdan yog’li to’qimalarni yo’q qilishga qaratilgan.
Krioelektroforez. Bu muzlatilgan preparatlar o’zgaruvchan past intensivlikdagi oqim
yordamida terining chuqur qatlamlariga yuborilishidan iborat. Krioelektroforez seanslari
yuzdagi ajinlar va yog’ birikmalarini yo’q qiladi, terining turgorini va rangini yaxshilaydi,
seboreya va aknedan xalos qiladi.
Tegishli yuz kriyoterapiya usulini tanlash shifokor tomonidan dastlabki maslahat va
bemorning terining holatini baholashdan keyin belgilanadi.
KRIOTERAPIYAGA QARSHI KO'RSATMALAR.
Kriyoterapiya protseduralari quyidagi hollarda buyurilmaydi:
onkologik kasalliklar;
dekompensatsiya bosqichida surunkali patologiyalar;
yallig'lanish va yuqumli teri kasalliklari;
tana haroratining ko'tarilishi;
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
118
yuzidagi ochiq yaralar;
sovuqqa allergik reaktsiya;
epilepsiya;
yurak-qon tomir yetishmovchiligi
Mumkin bo'lgan qarshi ko'rsatmalarni istisno qilish uchun kriyoterapiya seanslarini
tayinlashdan oldin bemor dermatologga murojaat qiladi. Agar kerak bo'lsa, qo'shimcha
diagnostika tadqiqotlari o'tkaziladi, uning asosida shifokor protsedurani bajarish maqsadga
muvofiqligi to'g'risida qaror qabul qiladi.
KRIOTERAPIYANING KOSMETOLOGIYADAGI AFZALLIKLARI.
Xavfsizlik – protseduralar paytida yuz va tananing terisi shikastlanmaydi.
Og’riqli hislarning yo’qligi – past haroratlar analgetik ta’sirga ega, anesteziya
ishlatilmaydi.
Ko’pgina apparat protseduralari bilan mos keladi – kriolifting ko’pincha kimyoviy piling
va lazerni qayta tiklashdan oldin amalga oshiriladi.
Jarrohlik va inyektsiya usullarida bo’lgani kabi, uzoq tiklanish davri yo’q.
Tez natijalar – krioterapiya deyarli bir zumda ishlaydi.
KRIOTERAPIYANING KOSMETOLOGIYADAGI KAMCHILIKLARI.
Sovuq bilan davolashning kamchiliklari ko’p emas:
Tanadagi muolajalardan keyin sovuqni ushlash xavfi (agar tana zaiflashgan bo’lsa,
immunitet zaif bo’lsa).
Yozda protseduralarni o’tkazish tavsiya etilmaydi. Terini suyuq azot bilan davolashdan
keyin teri juda zaif bo’lib qoladi va quyosh nuri ta’sirida giperpigmentatsiya paydo bo’lishi
mumkin.
Qo’llash mumkin bo’lmagan holatlar mavjudligi.
Yoqimsiz oqibatlarga olib kelmaslik uchun har qanday krioterapiya protseduralari
(sovuq bilan davolash) malakali mutaxassislar tomonidan amalga oshirilishi kerak.
Xulosa qilib aytganda, yuqorida keltirilgan ma’lumotlardan bilishimiz mumkinki
krioterapiya nafaqat tibbiyot sohasida balki zamonaviy kosmetologiya sohasida ham keng
tarzda qo’llanilib kelmoqda. Krioterapiyaning bu tarzda keng qo’llanishi uning qo’llanishdagi
turlarining ko’pligi va hilma hilligi bilan ham chambarchas bog’liqdir. Yillar davomidagi
tajribalar shuni ko’rsatadiki, krioterapiyaning samarali qo’llanishi juda ijobiy natijalar
ko’rsatmoqda. Shunday ekan, krioterapiya butun dunyo bo’ylab dermatologiya va
kosmetologiya sohalarida o’sib borayotgan tendensiya bo’lib davom etib kelmoqda.
References:
1.
Улащик B.C. "Физиотерапия. Универсальная медицинская энциклопедия". Стр
283-284.
2.
В. П. Федотов, Е. Ю. Корецкая и др. "АППАРАТНАЯ КОСМЕТОЛОГИЯ". Стр 255-256.
https://medicalaser.com.ua/blog/kriolipoliz-blog/krioterapija-lechenie-ekstremalnym-
4.
https://www.medcentrservis.ru/dermatology/krioterapiya-litsa/
