ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
48
BOZOR IQTISODIYOTIGA YO‘NALTIRILGAN MAMLAKATLARDA DAVLAT
BYUDJETI DAROMADLARINI YAXSHILASHNING TURLI YO‘LLARINI
ANIQLASH VA TAHLIL QILISH
Toshanov Shuxrat Jontemir o’gli
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti tayanch doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.12604653
Bozorga yo‘naltirilgan iqtisodiyotlarda davlat byudjeti daromadlarini yaxshilash
bo‘yicha turli mamlakatlarning muvaffaqiyatli tajribalari va ilg‘or tajribalarini ko‘rib chiqish
siyosiy qarorlar va strategiyalarni shakllantirishga yordam beradigan qimmatli tushuncha va
saboqlarni beradi. Mamlakatlar va ularning davlat budjeti daromadlarini oshirishga bo‘lgan
yondashuvlariga misollar keltiramiz:
Singapur: Singapur samarali soliq ma'muriyati va daromadlarni yig‘ish tizimi uchun
maqtovga sazovor bo‘ldi. Mamlakatda katta daromad olishga yordam beradigan keng
qamrovli tovarlar va xizmatlar solig‘i (GST) mavjud. Singapurning muvaffaqiyati uning
soddalashtirilgan soliq tuzilmasi, qonunchilikka rioya qilish bo‘yicha qat’iy choralar va soliq
ma’muriyatchiligi uchun ilg‘or texnologiyalarga kiritilgan sarmoya bilan bog‘liq bo‘lishi
mumkin.
Shvetsiya: Shvetsiya soliq yukining adolatli taqsimlanishini ta'minlash uchun progressiv
soliq siyosatini amalga oshirdi. U yuqori daromad solig‘i stavkasiga yega, ammo jamg‘armalar,
investitsiyalar, tadqiqot va ishlanmalar uchun saxiy chegirmalar va imtiyozlarni taklif qiladi.
Shvetsiyaning soliq tizimi iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiradi, shu bilan birga davlat xizmatlari
uchun yetarli daromadni saqlaydi.
Norvegiya: Norvegiya davlat byudjeti daromadlarini oshirish uchun tabiiy resurslarini
samarali boshqardi. Mamlakatda neft va gaz qazib olishdan tushadigan daromadlarni
investitsiya qiladigan Davlat Pension Fund Global suveren fondi mavjud. Ushbu uzoq muddatli
investitsiya strategiyasi Norvegiyaga o‘z byudjeti va kelajak avlodlarini qo‘llab-quvvatlash
uchun katta mablag‘ to‘plash imkonini berdi.
Janubiy Koreya: Janubiy Koreya soliq to‘lashdan bo‘yin tovlashga qarshi kurash va
soliqqa rioya qilishni oshirish bo‘yicha muvaffaqiyatli chora-tadbirlarni amalga oshirdi. U
xavf-xatarga asoslangan audit tizimini joriy yetdi, u yuqori xavfli hududlarga ye'tibor qaratadi,
ma'lumotlar tahlili va texnologiyalaridan foydalanadi. Mamlakat soliq to‘lovchilarni o‘qitish va
ixtiyoriy rioya qilishni rag‘batlantirishga qaratilgan targ‘ibot dasturlariga ham ustuvor
ahamiyat berdi.
Yestoniya: Yestoniya o‘zining yelektron hukumat tashabbuslari, jumladan, ilg‘or onlayn
soliq ma'muriyati tizimi bilan mashhur. U yelektron ariza berish va to‘lov imkoniyatlarini
taklif yetadi, bu yesa soliqqa rioya qilishni qulay va samarali qiladi. Yestoniyaning
raqamlashtirish boʻyicha saʼy-harakatlari soliq toʻlovchilar qonunchiligini oshirishga va
daromadlarni yigʻishni soddalashtirishga yordam berdi.
Ruanda: Ruanda texnologiyadan foydalanish va soliq ma'muriyatchiligi tizimini
takomillashtirishni o‘z ichiga olgan innovatsion daromad olish strategiyalarini amalga oshirdi.
Mamlakatda yelektron hisob-kitob mashinalari joriy yetildi va soddalashtirilgan soliqni
ro‘yxatga olish jarayoni joriy yetildi, bu yesa soliq solinadigan bazani kengaytirish va
daromadlarni yig‘ishni oshirishga yordam berdi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
49
Buyuk Britaniya: Birlashgan Qirollik daromadlarni diversifikatsiya qilish bo‘yicha
muvaffaqiyatli strategiyalarni amalga oshirdi. U daromad solig‘i, yuridik shaxslar solig‘i,
qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) va boshqa soliqlarni o‘z ichiga olgan diversifikatsiyalangan
soliq tizimiga yega. Buyuk Britaniya, shuningdek, davlat boji, avtotransport aksiz solig‘i va
moliyaviy operatsiyalar bo‘yicha soliqlar kabi daromad oqimlaridan ham foyda ko‘radi.
Ushbu misollar mamlakatning o‘ziga xos sharoitlaridan kelib chiqqan holda
daromadlarni oshirishga moslashtirilgan yondashuvlar muhimligini ko‘rsatadi. Bozorga
yo‘naltirilgan iqtisodiyotda davlat byudjeti daromadlarini yaxshilashda soliq tuzilmasi,
qonunchilikka rioya qilish choralari, texnologiyalarni joriy yetish, tabiiy resurslarni
boshqarish va innovatsion daromadlarni shakllantirish kabi omillar muhim rol o‘ynaydi.
Muvaffaqiyatli tajribalarni o‘rganish va ulardan saboq olish orqali siyosatchilar tegishli
strategiyalarni aniqlashlari va ularni o‘zlarining kontekstlariga moslashtirishlari mumkin.
References:
1.
Aslam I. et al. Demographic and Clinical Profile Of Chronic Myeloid Leukemia Patients in
a Resource-Limited Setting: A Comprehensive Analysis //International Journal of Integrative
and Modern Medicine. – 2024. – Т. 2. – №. 5. – С. 128-133.
2.
Aslam I., Jiyanboevich Y. S., Rajabboevna A. R. Apixaban vs Rivaroxaban Blood Thinner
Use Reduced Stroke and Clot Risk in Patients with Heart Disease and Arrhythmia //Rivista
Italiana di Filosofia Analitica Junior. – 2023. – Т. 14. – №. 2. – С. 883-889.
3.
Jiyanboyevich Y. S., Aslam I., Rajabboevna A. R. The Comparison Between Management
Versus Percutaneous Coronary Intervention (PCI) Patients With Coronary Artery Disease
(CAD) //The American Journal of Medical Sciences and Pharmaceutical Research. – 2021. – Т.
3. – №. 06. – С. 189-194.
4.
Mamarasulov D. A. Improving investment property accounting in Uzbekistan: a focus on
international financial reporting standards (IFRS) //Экономика и социум. – 2024. – №. 4-1
(119). – С. 308-316.
5.
Rustamov A. B. RAQAMLI TRANSFORMATSIYA JARAYONINING SANOATDAGI O ‘RNI VA
AHAMIYATI
//INNOVATSION
IQTISODIYOTNI
SHAKLLANTIRISHDA
AXBOROT
KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARINING TUTGAN O ‘RNI. – 2023. – Т. 1. – №. 1.
6.
Rustamov A., Bekkamov F. Recommender systems: an overview //Scientific reports of
Bukhara State University. – 2021. – Т. 5. – №. 3. – С. 2-12.
7.
Рустамов
А.
МИНТАҚА
САНОАТ
ТУЗИЛМАСИНИ
ИНСТИТУЦИОНАЛ
ИҚТИСОДИЁТИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ МЕХАНИЗМИ //Solution of social problems in
management and economy. – 2022. – Т. 1. – №. 7. – С. 113-117.
8.
Рустамов А. МИНТАҚАДА САНОАТ ТУЗИЛМАСИНИ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАШ
ЖАРАЁНЛАРИНИ АМАЛГА ОШИРИШДА МАЪЛУМОТЛАР БАЗАСИНИ ЯРАТИШДА
МАТЕМАТИК МОДЕЛЛАШТИРИШ БОСҚИЧЛАРИ //Инновационные исследования в
современном мире: теория и практика. – 2022. – Т. 1. – №. 28. – С. 461-464
