ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
106
TA'LIM MUASSASA RAHBARLARINING BOSHQARUV KOMPETENSIYASINI
RIVOJLANTIRISH. (UMUM O’RTA TA'LIM MAKTABLARI MISOLIDA)
Kosimova Dilafruz Nosirovna
Xalqaro Nordik Universiteti. 1- bosqich magistri
https://doi.org/10.5281/zenodo.12541727
Annotatsiya.
Ushbu maqola ta’lim muassasalari rahbarlariga boshqaruv
kompetensiyasining muhimligini yoritib beradi. Unda ta’lim jarayonidagi boshqaruv va
rivojlanishga oid muammolarni bartaraf etish uchun amaliy va nazariy jihatdan tushunchalar
keltirilgan. Maqolada rahbarlar uchun foydali va kerakli bilimlar, ko’nikmalar, hamda
qobiliyatlar haqida batafsil ma’lumotlar mavjud. Ushbu bilimlar ta’lim jarayonini va sifatini
yaxshilashda katta foyda keltiradi, deb o’ylayman.
Kalit so’zlar:
Ta’lim muassasasi, rahbarlik qobiliyati, menejment, kompetentlik, ta’lim
sifati, boshqaruv, tafsilotlar, mutaxassislik.
Аннотация.
В данной статье объясняется важность управленческой
компетентности для руководителей образовательных учреждений. Он содержит
практические и теоретические концепции решения проблем, связанных с управлением
и развитием образовательного процесса. Статья содержит подробную информацию о
полезных и необходимых знаниях, навыках и умениях для менеджеров. Я думаю, что
эти знания принесут большую пользу в улучшении образовательного процесса и его
качества.
Ключевые слова:
Образовательное учреждение, лидерские способности,
менеджмент,
компетентность,
качество
образования,
менеджмент,
детали,
специализация.
Dunyoda ijtimoiy va ta’lim sohalarining innovatsion rivojlanishi boshqaruv
xodimlarining ijodiy fikrlash va yetakchilik salohiyatiga bo’lgan ehtiyojni oshirdi. BMT Bosh
Assambleyasining 2030 yillik yubiley sessiyasida qabul qilingan barqaror rivojlanish
maqsadlari (SDG) ta’limning barcha sohalarida inson resurslarini rivojlantirishning sinergik
ta’sirini, kasbiy qiziqishlar va ehtiyojlarga yo’naltirilgan ta’lim dasturlarini shakllantirishni
aniqladi. Dunyo bo’ylab boshqaruv kadrlarini tayyorlash va qayta tayyorlashning innovatsion
modellarini ishlab chiqish va joriy etish, ta’lim menejerlarining etakchilik va boshqaruv
vakolatlarini rivojlantirish bo’yicha tadqiqotlar olib borilmoqda.
Yevropa universitetlari assotsiatsiyasi (EUA) va Oliy ta’lim sifatini ta’minlash bo’yicha
Yevropa tarmog’i (EAQA) kabi tashkilotlarda inson resurslarini rivojlantirish infratuzilmasini
takomillashtirish, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari orqali etakchilik
vakolatlarini rivojlantirish va baholash uchun yaxlit platformalarni yaratish muhim
ahamiyatga ega. Mamlakatimizda oliy ta’lim muassasalarining boshqaruv ko’nikmalari va
yetakchilik salohiyatini rivojlantirish ta’lim sifatini oshirish, ilmiy va innovatsion faoliyatni
samarali tashkil etishda muhim o’rin tutadi.
Oliy ta’lim tizimida o’qituvchilarni tayyorlash, qayta tayyorlash, malakasini oshirish va
ilmiy va innovatsion faoliyatini rivojlantirish bo’yicha ishlarni mazmunli va maqsadli tashkil
etish bo’yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqishning ustuvor yo’nalishlari belgilangan. Bu
vazifalarni bajarish oliy ta’lim sifatini ta’minlash uchun uzluksiz malaka oshirish jarayonini
amalga oshirishni, integratsiyalashgan axborotni takomillashtirishni va innovatsion
yondashuvlar asosida boshqaruv kompetentsiyasini rivojlantirishni talab qiladi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
107
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi “O’zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha Harakatlar strategiyasi to’g’risida”gi PF-4947-
son Farmoni, 2017-yil apreldagi “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish choratadbirlari
to’g’risida”gi PQ-2909-son qarori, 2019-yil 27-avgustdagi PF-5789-son “Oliy ta’lim
muassasalarining rahbar va pedagog kadrlarining uzluksiz malakasini oshirish tizimini joriy
etish to’g’risida”gi qarori, va 2019-yil 8-oktabrdagi PF-5847-son “Konsepsiyani tasdiqlash
to’g’risida”gi qarori hamda ushbu faoliyat bilan bog’liq boshqa normativ-huquqiy hujjatlar
belgilangan vazifalarni amalga oshirishda muhim rol o’ynaydi.
Ta’limni boshqarish, oliy ta’lim tizimida strategik va funksional menejmentni
integratsiyalashuvi, rahbar va o’qituvchilarning kasbiy va boshqaruv kompetensiyasini
rivojlantirish mexanizmlarini takomillashtirish, shuningdek, kasbiy tayyorgarlikning
texnologik jihatlari bo’yicha R. Djuraev, A. Musurmonova, A. Magrupov, Sh. Paxrutdinov, B.
Xodjaev, M. Yo’ldoshev, M. Mirsolieva, Y. Ismadiyarovlarning izlanishlari axborotlashtirish,
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida ta’lim sifatini oshirish, malaka oshirish
jarayonlari monitoringi mexanizmlarini takomillashtirish bo’yicha muhim ahamiyatga ega.
Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligidan T. Bazarov, I. Zimnyaya, E. Zeer, E. Kudryavtseva, A.
Markova, A. Derkach va boshqa olimlar kasbiy kompetensiyani rivojlantirishning boshqaruv,
pedagogik va psixologik jihatlari, uslubiy tamoyillarni tadqiq etishgan. Xorijiy olimlar R.
Boyatzis, D. Bartram, J. Raven, V. Xutmaxer, A. Hakim va boshqa olimlar ta’lim sifatini nazorat
qilish, axborot-ta’lim muhitini shakllantirish bo’yicha tadqiqotlar olib borganlar.
Mavjud nazariy manbalar shuni ko’rsatadiki, oliy ta’lim muassasalari boshqaruv
xodimlarining malakasini oshirish tizimida boshqaruv kompetensiyasini rivojlantirish
mexanizmlari kompleks axborot-metodik ta’minlashni takomillashtirish nuqtai nazaridan
to’liq o’rganilmagan va pedagogik muammo sifatida o’rganilmagan.
Tarmoq manfaatlari bo’yicha o’quv-uslubiy, ijtimoiy-ma’rifiy va ilmiy-innovatsion
internet birlashmalarini joriy etish orqali yetakchi kadrlar boshqaruvi kompetensiyasini
rivojlantirishning yaxlit axborot-metodik tizimi takomillashtirilmoqda. Boshqaruv malakasini
rivojlantirishni baholash tizimi boshqaruv-texnologik (qattiq ko’nikmalar) va ijtimoiy
motivlangan (yumshoq ko’nikmalar) kompetentsiyalarni aniqlash va sifat mezonlari
(uzluksizlik, samaradorlik, innovatsion faoliyat) asosida darajani baholash komponentini
aniqlash orqali ishlab chiqilgan.
Aʼzolik va koʻrsatkichlarga asoslangan individual oʻquv traektoriyalarini amalga oshirish
imkonini beruvchi muqobil va tabaqalashtirilgan oʻzgaruvchan dasturlarni joriy etish orqali
menejerlarning boshqaruv malakasini rivojlantirish mexanizmlari takomillashtirildi.
Boshqaruv faoliyatini uzluksiz monitoring qilish natijalari asosida statistik diagnostika,
strategik rejalashtirish va ilmiy hamkorlik xizmatlarini joriy etish orqali boshqaruv
vakolatlarini rivojlantirishga qaratilgan integratsiyalangan elektron portfelning tashkiliy-
pedagogik imkoniyatlari yaxshilandi.
Integratsiyalashgan elektron portfelning joriy etilishi oliy ta’lim muassasalarida
samarali boshqaruv tizimini shakllantirishga, rahbar va o’qituvchilarning mustaqil kasbiy va
shaxsiy rivojlanish darajasini baholashga, ehtiyojlardan kelib chiqqan holda kasbiy-boshqaruv
kompetensiyasini rivojlantirishga olib keladi. Shuningdek, tabaqalashtirilgan ko’nikmalar
shakllarni aniqlash imkonini beradi. Shu bilan birga, integratsiyalashgan elektron portfel
ko’rsatkichlarining sifat tahlili oliy ta’lim muassasalari reytingini aniqlash, xodimlarni
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
108
boshqarish bo’yicha boshqaruv qarorlari, menejerlarning, shu jumladan dekanlarning
boshqaruv va texnologik, ijtimoiy motivlangan kompetensiyalarini rivojlantirish, nazorat
qilishda ochiqlik va shaffoflik hamda monitoringni ta’minlaydi. Pedagogik shartlarni
belgilaydi.
Ilmiy-amaliy tadqiqotlar dekanlarning boshqaruv kompetensiyalarini rivojlantirishga
integratsiyalashgan elektron portfel tizimi ko’rsatkichlari asosida tabaqalashtirilgan
yondashuvni joriy etish imkonini berdi. Shu bilan birga, elektron portfel tizimida mustaqil
o’qitish natijalari ko’rsatkichlari 20-85 ball oralig’ida bo’lgan dekan-rahbar xodimlar to’liq
malaka oshirish kurslarida qatnashishlari kerak, 86-100 ballga ega bo’lgan rahbar xodimlar
esa onlayn test sinovidan muvaffaqiyatli o’tgan taqdirda, dissertatsiya (loyiha) ishi
himoyasiga bevosita kirish huquqiga ega bo’ladi.
Yuqoridagi tahlillar asosida boshqaruv malakasini rivojlantirishning yaxlit axborot-
metodik tizimini takomillashtirish modeli ishlab chiqildi. Oliy ta’lim muassasalari ta’limni
boshqarishning ilmiy, motivatsion, o’zgaruvchanlik, integratsiya va ochiqlik hamda
boshqaruvga yo’naltirilganligi tamoyillariga asoslangan boshqaruv kompetensiyasini
rivojlantirishga qaratilgan integratsiyalashgan axborot-ta’lim muhitini ta’minlashga xizmat
qiladi, chunki uning tarkibiy qismlari maqsadli, mazmunli, tashkiliy va boshqaruvchidir.
Faoliyat jarayoni va natijalarni baholash komponentlari aniqlandi.
"Oliy ta’lim muassasalarining rahbar kadrlari kompetentsiyalarini boshqarishning
integratsiyalashgan axborot-metodik tizimini takomillashtirish" mavzusidagi dissertatsiyada
olib borilgan izlanishlar natijasida quyidagi xulosalar chiqarildi:
1.
Nazariy-uslubiy tahlil. Ta’limni axborotlashtirish sharoitida boshqaruv vakolatlarini
rivojlantirish asoslari va axborot-metodik ta’minoti yetakchi kadrlarning boshqaruv
malakalarini rivojlantirishning yaxlit axborot-metodik tizimining mazmuni, shakllari, usullari
va vositalarini takomillashtirishni nazarda tutadi. Bu o’quv-uslubiy, ijtimoiy-ma’rifiy, ilmiy va
innovatsion yo’nalishlar bo’yicha soha manfaatlariga muvofiq oliy o’quv yurtlarining yetakchi
kadrlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini o’quv-uslubiy faoliyatini
kompleks axborot-metodik ta’minlash asosida takomillashtirish imkonini beradi, sanoat
manfaatlarining ijtimoiy, kognitiv va ilmiy va innovatsion sohalari.
2.
Oliy ta’lim muassasalarida boshqaruv vakolatlarini rivojlantirish mexanizmlarining
empirik tahlili boshqaruv faoliyatini diagnostika qilish va monitoring qilish natijalari asosida
boshqaruvchi kadrlar malakasini oshirish mazmuni va shakllarini takomillashtirish zarurati
mavjudligini ko’rsatadi. Shu munosabat bilan, o’rganish davrida muqobil va tabaqalashtirilgan
o’quv dasturlari hamda boshqaruv faoliyati portfeli va diagnostikasining integratsiyalangan
elektron axborot tizimidan foydalangan holda boshqaruv xodimlarining boshqaruv
malakasini rivojlantirish uchun tashkiliy-pedagogik shart-sharoitlar takomillashtirildi.
Natijalar asosida quyidagi tavsiyalar berildi:
Boshqaruv xodimlarining boshqaruv malakasini rivojlantirish uchun shaxsiy o’quv
muhitiga asoslangan innovatsion interaktiv ta’lim tizimlarini, integratsiyalashgan holda ishlab
chiqilgan individual ta’lim yo’nalishlariga asoslangan PLEni joriy etish zarur.
Yaxlit elektron portfel asosida oliy ta’lim muassasalarining yetakchi kadrlari boshqaruvi
faoliyati samaradorligini aks ettiruvchi ishlab chiqilgan "Asosiy samaradorlik ko’rsatkichlari"
- yetakchilik KPIlarini (Kalit samaradorlik ko’rsatkichlari) tizimini amaliyotga joriy etish.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
109
References:
1.
Bartram, D. (2005). The Great Eight competencies: a criterion-centric approach to
validation. Journal of applied psychology, 90(6), 1185.
2.
Afanasyev V.G. Tiriklar dunyosi: izchillik, evolyutsiya va boshqarish.- M., 1986.
3.
Bespalko V.P. Pedagogik texnologiya shartlari.- M., 1989.
4.
Hakim A. Contribution of competence teacher (pedagogical, personality, professional
competence and social) on the performance of learning // The International Journal of
Engineering and Science. 2015. V. 4. №2. P. 1-12.
5.
Khamzaev, S. A. (2023). Essentials of Teaching Terms of a Specific Field to Students of
Non–Linguistic Universities. International Journal of Multicultural and Multireligious
Understanding, 10(12), 488-493.
6.
Tokhtagul, T., & Khamzayev, S. A. (2024). Theoretical Importance Of Anthroposentric
Phraseological Units. American Journal of Advanced Scientific Research, 1(2), 19-21.
7.
Хамзаев, С. (2024). Patterns of interaction of categories generalizing external factors of
vocabulary development. Зарубежная лингвистика и лингводидактика, 2(2), 164-178.
8.
Khamzaev, S. (2021). CROSS-CULTURAL TEACHING OF A FOREIGN LANGUAGE-A NEW
PARADIGM IN EDUCATION. Журнал иностранных языков и лингвистики, 2(3).
9.
Khamzaev, S. (2021). THE INFLUENCE OF BORROWED WORDS TO THE VOCABULARY
STOCK OF THE UZBEK LANGUAGE. Журнал иностранных языков и лингвистики, 2(3).
