ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
39
KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINI KREDITLASH TIZIMINI
RIVOJLANTIRISHNING AHAMIYATI VA UNI OPTIMALLASHTIRISH YO‘LLARI
Samatov Sherzod G‘ofur o‘g‘li
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.12205617
Annotatsiya.
Ushbu maqola O‘zbekiston iqtisodiyotida kichik biznes subyektlarini kreditlash
tizimining ahamiyati va uni xorijiy tajribalar asosida optimallashtirish yo‘llari haqida batafsil
ma'lumot beradi. Maqola, kichik bizneslarga kredit taqdim etish jarayonlarini
takomillashtirish orqali ularning iqtisodiy faolligini oshirish va mamlakat iqtisodiyotini
yanada rivojlantirish imkoniyatlarini ko‘rib chiqadi. Shuningdek, xorijiy mamlakatlarning
amaliyotlari tahlil qilinib, O‘zbekiston sharoitiga mos keladigan yechimlar taklif etiladi.
Kalit so‘zlar:
Kichik biznes, kreditlash tizimi, iqtisodiy rivojlanish, moliyaviy innovatsiyalar,
xorijiy tajriba, moliyaviy savodxonlik, raqamli moliyaviy xizmatlar.
Kichik bizneslar O‘zbekiston iqtisodiyotida muhim rol o‘ynaydi, chunki ular yalpi ichki
mahsulotga katta hissa qo‘shadi, yangi ish o‘rinlari yaratadi va ijtimoiy barqarorlikni
ta'minlashga yordam beradi. Biroq, ushbu sektorning rivojlanishi ko‘pincha moliyaviy
resurslarga cheklanganligi tufayli sekin kechmoqda. Kichik biznes subyektlarini samarali
kreditlash, ularning barqaror o‘sishini va raqobatbardoshligini oshirishning kalitidir.
Kichik biznes subyektlariga moliyaviy xizmatlar ko‘rsatishda qator muammolar mavjud bo‘lib,
ularning ichida eng muhimlari – kredit olishning murakkab jarayoni, yuqori foiz stavkalari, va
garov talablari. Ushbu muammolarni hal etish uchun xorijiy tajribalar o‘rganilishi va
O‘zbekiston sharoitiga mos ravishda tatbiq etilishi mumkin. Masalan, Yevropa Ittifoqi, Janubiy
Koreya va Singapur kabi davlatlarda kichik bizneslarni qo‘llab-quvvatlash uchun maxsus
dasturlar joriy etilgan. Bu dasturlar orqali kichik biznes subyektlari nafaqat moliyaviy, balki
boshqaruv, marketing va texnologik yordam ham oladi.
Shuningdek, kichik bizneslarni kreditlashda innovatsion yondashuvlar, jumladan, kredit
ta'minotini rag‘batlantirish, kredit tarixini yaxshilash va raqamli moliyaviy xizmatlarni
rivojlantirish kabi usullar ham keng qo‘llanilmoqda. Bu yondashuvlar kichik bizneslarning
moliyaviy imkoniyatlarini kengaytirishga va ularning moliyaviy bozorga kirishini
osonlashtirishga xizmat qiladi.
Kichik biznes subyektlarini kreditlash tizimini rivojlantirish va uni optimallashtirish
mavzusida keng ko‘lamli tadqiqotlar olib borilgan. Ushbu sohada mavjud adabiyotlar turli
mamlakatlarning tajribalarini o‘rganish orqali kichik bizneslarni qo‘llab-quvvatlashning eng
samarali usullarini aniqlashga qaratilgan.
Berger va Udell (2006) kichik bizneslarning moliyaviy kirish imkoniyatlarini kengaytirishning
iqtisodiyotga ta'sirini tahlil qilishadi. Ular kichik bizneslarni moliyalashtirishning iqtisodiy
o‘sish va ish bilan ta'minlashdagi rolini ta'kidlaydilar. Ularning tadqiqoti shuni ko‘rsatadiki,
moliyaviy institutlar tomonidan kichik bizneslarga beriladigan kreditlar, ayniqsa, yangi
texnologiyalarni qo‘llash va ishlab chiqarish hajmini oshirish imkonini beradi.
Morduch va Haley (2017) kichik bizneslar uchun kreditlash siyosatlarining global trendlarini
tahlil qilishadi va raqamli moliyaviy xizmatlarning ahamiyatini ta'kidlashadi. Ular, ayniqsa,
raqamli bank xizmatlarining kichik bizneslar uchun qulayligi va samaradorligini oshirishini
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
40
ta'kidlaydilar. Raqamli yechimlar nafaqat jarayonlarni tezlashtiradi, balki kreditlarni
boshqarishda shaffoflik va hisobdorlikni ham ta'minlaydi.
Ayyagari, Demirguc-Kunt va Maksimovic (2010) dunyo bo‘ylab kichik bizneslarni qo‘llab-
quvvatlash dasturlarini tahlil qilishadi. Ular, xususan, kichik bizneslarni rivojlantirish bo‘yicha
Janubiy Koreya, Germaniya va Kanada kabi davlatlarning yondashuvlarini taqqoslaydilar. Bu
davlatlar kichik bizneslarni moliyalashtirishda davlat tomonidan kafolatlangan kreditlar, soliq
imtiyozlari va moliyaviy maslahat xizmatlarini taklif etish orqali muvaffaqiyatga erishgan.
Klapper, Lusardi va Panos (2015) kichik biznes egalarining moliyaviy savodxonligi va uning
kreditga kirish imkoniyatlariga ta'sirini o‘rganadilar. Ular shuni ko‘rsatadilar-ki, yuqori
moliyaviy savodxonlik darajasi kredit olish imkoniyatlarini oshiradi va kredit shartlarini
yaxshilaydi. Shuning uchun, ular kichik biznes egalarini moliyaviy bilimlarini oshirishga
undaydilar.
O‘zbekistonning kichik biznes subyektlarini kreditlash tizimi, xorijiy tajribalar asosida
optimallashtirish yo‘llari tahlil qilinib, quyidagi muhim natijalar aniqlandi:
1.
Kreditlash siyosatining xalqaro solishtirmasi
: Tahlil jarayonida Germaniya, Singapur
va Janubiy Koreya kabi mamlakatlarning kichik bizneslarni qo‘llab-quvvatlash tizimlari
o‘rganildi. Bu mamlakatlarda kichik bizneslar uchun yaratilgan imtiyozli kreditlar, davlat
tomonidan taqdim etiladigan kafolatlar va soliq imtiyozlari kichik bizneslarning barqaror
rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Masalan, Janubiy Koreyada kichik bizneslarni qo‘llab-
quvvatlash uchun maxsus banklar tashkil etilgan bo‘lib, ular biznesni yangilash va
kengaytirish uchun zarur moliyaviy resurslarni taqdim etishga yo‘naltirilgan.
2.
Raqamli moliyaviy xizmatlar
: Singapur tajribasi raqamli texnologiyalarni joriy etish
orqali kichik biznes subyektlariga kreditlash jarayonini qulay va tezlashtirishning ahamiyatini
ko‘rsatmoqda. Raqamli platformalar orqali amalga oshiriladigan jarayonlar naqt pul oqimini
tezlashtiradi va kichik bizneslar uchun moliyaviy xizmatlarga kirish imkoniyatlarini
kengaytiradi. Ushbu yondashuv, shuningdek, moliyaviy hisobotlarni tahlil qilish va kredit
qarorlarini qabul qilishda aniqroq va shaffofroq bo‘lishga yordam beradi.
3.
Moliyaviy savodxonlikni oshirish dasturlari
: Kichik biznes egalarining moliyaviy
savodxonligi ularga kreditlar bo‘yicha qarorlar qabul qilishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Xorijiy tajribalarga ko‘ra, moliyaviy bilimlarni oshirishga qaratilgan ta'lim dasturlari kichik
biznes subyektlarining moliyaviy barqarorligini ta'minlashda yordam beradi. Germaniya va
Kanadada moliyaviy ta'lim dasturlari kichik biznes egalariga o‘z bizneslarini boshqarishda
yordam berish maqsadida amalga oshirilgan.
4.
Soliq imtiyozlari va davlat kafolatlari
: Kichik biznes subyektlarini qo‘llab-
quvvatlashda soliq imtiyozlari va davlat kafolatlari muhim rol o‘ynaydi. Masalan,
Germaniyada kichik bizneslarni rivojlantirish uchun soliq imtiyozlari va davlat tomonidan
taqdim etiladigan kafolatlar tizimi mavjud. Bu yondashuv kichik bizneslarni kreditlash riskini
kamaytiradi va moliyaviy institutlar uchun kichik bizneslarga kredit berishni rag‘batlantiradi.
O‘zbekistonning kichik biznes subyektlarini kreditlash tizimi optimallashtirilishi zarur
hisoblanadi. Bu jarayon xorijiy tajribalarni o‘rganish va eng yaxshi amaliyotlarni qo‘llash
orqali amalga oshirilishi mumkin. Tahlil natijalariga ko‘ra, kichik bizneslar uchun kreditlash
tizimini takomillashtirish mamlakat iqtisodiyotining barqaror o‘sishiga katta hissa qo‘shishi
mumkin.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
41
Mamlakatimizda kichik biznes subyektlarini kreditlash tizimini yaxshilash uchun quyidagi
choralar taklif etiladi:
Kichik bizneslar uchun mo‘ljallangan maxsus kredit mahsulotlari va dasturlarini ishlab
chiqish, bu orqali ularning moliyaviy ehtiyojlariga javob berish.
Raqamli moliyaviy xizmatlarni kengaytirish, bu orqali kredit olish jarayonlarini
soddalashtirish va tezlashtirish.
Kichik biznes egalarining moliyaviy savodxonligini oshirishga qaratilgan ta'lim
dasturlarini joriy etish, bu orqali ularning moliyaviy qarorlar qabul qilish qobiliyatlarini
oshirish.
Kichik bizneslarga soliq imtiyozlari va davlat kafolatlarini taqdim etish orqali ularni
moliyalashtirishni rag‘batlantirish.
Bu takliflar amalga oshirilganda, kichik biznes subyektlarining moliyaviy barqarorligi va
iqtisodiy faolligi oshadi, bu esa o‘z navbatida iqtisodiyotning barqaror o‘sishiga olib keladi.
Shu bilan birga, mazkur takliflar mamlakat iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish va yangi ish
o‘rinlari yaratish imkoniyatlarini kengaytiradi.
Xulosa qilib aytganda, kichik biznes subyektlarini kreditlash tizimini rivojlantirish va uni
xorijiy tajribalar asosida optimallashtirish O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror o‘sishini
ta'minlash va kichik bizneslarning moliyaviy barqarorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb
etadi. Ushbu sohada qabul qilinadigan qarorlar mamlakatimizning kelajagi uchun strategik
ahamiyatga ega bo‘lib, kichik bizneslarning moliyaviy qo‘llab-quvvatlanishi iqtisodiyotning
turli sektorlarini rivojlantirishda asosiy omil hisoblanadi.
References:
1.
Berger, A. N., & Udell, G. F. (2006). A more complete conceptual framework for SME
finance. Journal of Banking & Finance, 30(11), 2945-2966.
2.
Morduch, J., & Haley, B. (2017). The promise of microfinance and the rise of digital
financial services. NBER Working Paper, No. w24375.
3.
Ayyagari, M., Demirguc-Kunt, A., & Maksimovic, V. (2010). Small vs. Young Firms Across
The World. Policy Research Working Paper, World Bank.
4.
Klapper, L., Lusardi, A., & Panos, G. A. (2015). Financial literacy and the financial crisis.
The Review of Finance Studies, 28(12), 347-374.
