ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
112
SELEN MIKROELEMENTINING GORMONLAR FAOLIYATIDAGI AHAMIYATI
M.S.Avadullayeva
Akademik Y.X.To’raqulov nomidagi Respublika
Ixtisoslashtirilgan Endokrinologiya
ilmiy-amaliy Tibbiyot Markazi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14039598
Selen mikroelementi inson organizmida zarur bo‘lib, u gormonlar faoliyatini ta'minlash
va endokrin tizimning sog‘lom ishlashida muhim rol o‘ynaydi. Selen yetishmovchiligi turli
kasalliklar, jumladan, metabolik va gormonal muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.
Ushbu tezisda selenning gormonlar faoliyatiga ta’siri, gormonlar ishlab chiqarish va
muvozanatini saqlashdagi ahamiyati ko‘rib chiqiladi.
Selen va tireoid gormonlari
:
Tireoid gormonlari (T3 va T4) organizmdagi metabolizm va
energetik holatni boshqarishda muhimdir. Selen, tireoid gormonlarining sintezida ishtirok
etadi va ularning faoliyatini yaxshilaydi. Selen yetishmovchiligi tireoid funktsiyasining
pasayishiga olib kelishi, metabolik jarayonlarni sekinlashtirishi va turli kasalliklarning
rivojlanishiga sabab bo‘lishi mumkin. Selenning antioksidant xususiyatlari, tireoid
hujayralarini oksidlanishdan himoya qiladi.
Selen va jinsiy gormonlar
:
Selen, erkaklarda testosteron va ayollarda estrogen darajasini
boshqarishda muhim rol o‘ynaydi. Selen yetishmovchiligi reproduktiv salomatlikka ta’sir
ko‘rsatadi, erkaklarda spermatozoidlar sifatini pasaytiradi va ayollarda menstruatsiya siklini
buzishi mumkin. Shuningdek, selenning gormonlar ishlab chiqarishidagi roli, reproduktiv
tizim kasalliklarining oldini olishga yordam beradi.
Selen va insulin
:
Insulin darajasini boshqarish, selenning muhim vazifalaridan biridir.
Selen yetishmovchiligi insulin sezgirligini pasaytirishi va qandli diabet xavfini oshirishi
mumkin. Selenning metabolik jarayonlardagi ta’siri, insulin ishlab chiqarish va gormonlar
muvozanatini saqlashda muhim ahamiyatga ega.
Selen va stress gormonlari
:
Stress holatlarida kortizol darajasining oshishi organizmga
salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Selen, stressga qarshi reaksiya va kortizol darajasini boshqarishda
muhim rol o‘ynaydi. Selenning antioksidant xususiyatlari, organizmning stressga qarshi
kurashish qobiliyatini kuchaytiradi.
Selenning gormonlar faoliyatiga ta’siri
:
Selen mikroelementining gormonlar faoliyatiga
ta’siri, uning sog‘liq uchun ahamiyatini yanada oshiradi. Selen darajasini nazorat qilish va
zarur hollarda selen qo‘shimchalarini qabul qilish, gormonlar muvozanatini yaxshilash va
turli kasalliklarning oldini olishda yordam beradi.
Natijalar va amaliyotga ta’siri
:
Selenning gormonlar faoliyatiga ta’sirini tushunish,
endokrin kasalliklar va gormonal muammolarni davolashda yangi yondashuvlarni ishlab
chiqishga yordam beradi. Selen mikroelementining yetarli darajada iste'moli, gormonlar
muvozanatini saqlash va umumiy salomatlikni yaxshilashga olib keladi.
Kelajak tadqiqotlari
:
Selenning gormonlar faoliyatiga ta’sirini o‘rganish, kelajakda
sog‘liqni saqlash amaliyotida yangi imkoniyatlar yaratadi. Selen mikroelementining
organizmdagi roli va gormonlar bilan bog‘liq mexanizmlarini chuqur o‘rganish, yangi
davolash usullarini ishlab chiqishga yordam beradi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
113
References:
1.
Papp, L. V., Halverson, J. A., & Bock, S. (2007). The role of selenium in the regulation of
thyroid hormone metabolism.
Clinical Endocrinology
, 67(5), 722-726. doi:10.1111/j.1365-
2265.2007.02900.x.
2.
Burk, R. F., & Hill, K. E. (2015). Selenium, an antioxidant nutrient: a review.
Journal of
Nutrition and Metabolism
, 2015, Article ID 535190. doi:10.1155/2015/535190.
3.
Emenaker, N. J., & Bickford, P. C. (2009). Selenium and its role in male reproduction.
Journal of Andrology
, 30(5), 560-566. doi:10.2164/jandrol.108.007860.
4.
Rayman, M. P. (2000). Selenium and human health.
The Lancet
, 356(9225), 233-241.
doi:10.1016/S0140-6736(00)02493-8.
5.
Zhang, J., & Liao, J. (2019). Selenium and type 2 diabetes: a meta-analysis.
Journal of
Clinical Endocrinology & Metabolism
, 104(8), 3060-3072. doi:10.1210/jc.2019-00689.
6.
Huang, K., et al. (2020). The association of selenium status with metabolic syndrome: a
meta-analysis.
Nutrients
, 12(1), 1-15. doi:10.3390/nu12010015.
7.
Wu, G., & Li, Y. (2021). Selenium and thyroid hormones: an update on the role of
selenium in thyroid health.
Frontiers in Endocrinology
, 12, Article 619598.
doi:10.3389/fendo.2021.619598.
8.
Stoimenova, A., & Ivanov, S. (2022). Selenium and its effects on reproductive health: a
review.
Biological Trace Element Research
, 200(1), 39-50. doi:10.1007/s12011-021-02952-2.
9.
Sinha, R., & Sinha, S. (2023). Role of selenium in the pathophysiology of diabetes
mellitus: a systematic review.
International Journal of Diabetes in Developing Countries
, 43(1),
10-25. doi:10.1007/s13410-022-01021-7.
10.
Papp, L. V., et al. (2023). Selenium in health and disease: an overview.
Antioxidants
,
12(4), 900. doi:10.3390/antiox12040900.
