ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
91
DARSDAN TASHQARI FAOLIYATDA SHAXSIY VA KASBIY MAS’ULIYATNING
O‘ZIGA XOSLIGI
Muminov Bobirbek Xabibulloyevich
Margʻilon Pedagogika kolleji direktori
https://doi.org/10.5281/zenodo.14058684
Annotatsiya:
Mazkur maqola darsdan tashqari faoliyatda shaxsiy va kasbiy mas'uliyatni
rivojlantirish masalalarini o‘rganishga bag'ishlangan. Darsdan tashqari faoliyatning ijtimoiy
va psixologik ta’sir kuchi hamda shaxsiy va kasbiy mas'uliyatni rivojlantirishdagi o‘rni tahlil
qilinadi. O‘quvchi va talabalarning bo‘sh vaqtlarini samarali o‘tkazish orqali ularda shaxsiy
qobiliyat, qiziqish va mas'uliyat hisini shakllantirishning metodologik va amaliy jihatlari
yoritiladi.
Kalit so‘zlar
: Darsdan tashqari faoliyat, shaxsiy mas'uliyat, kasbiy mas'uliyat,
rivojlanish, psixologik yondashuv, ijtimoiy ta’sir, qobiliyat, motivatsiya.
Zamonaviy ta'lim tizimida shaxsiy va kasbiy mas'uliyatni shakllantirish muhim ahamiyat
kasb etadi. O‘quvchi va talabalarni faqat darsda emas, balki darsdan tashqari faoliyatlarda
ham qo‘llab-quvvatlash, ularga mas'uliyatni his qilish va uni rivojlantirish imkonini berish
zarur. Darsdan tashqari faoliyatlarning shaxsiy qobiliyat va qiziqishlarni rivojlantirishdagi
o‘rni, shuningdek, bu jarayonlarda mas'uliyatning ahamiyati o‘quvchining kelajakdagi kasbiy
faoliyatiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Darsdan tashqari faoliyat — ta'lim jarayonidan tashqari, lekin uni to‘ldiruvchi va
rivojlantiruvchi amaliy mashg'ulotlarni o‘z ichiga oladi. Bu faoliyatlar o‘quvchilar va
talabalarni ijtimoiy jihatdan rivojlantiradi, ularda kasbiy va shaxsiy mas'uliyatni oshiradi.
Darsdan tashqari faoliyatlarda o‘quvchi va talabalar o‘z qiziqishlariga ko‘ra ishtirok etishadi,
bu esa o‘z navbatida shaxsiy qobiliyat va intilishlarni yanada rivojlantiradi.
Shaxsiy mas'uliyat insonning o‘z faoliyati va qarorlari uchun javobgarlikni anglashdan
iborat. Kasbiy mas'uliyat esa uning mehnat vazifalari doirasida bajaradigan vazifalari uchun
javobgarlikni anglatadi. Darsdan tashqari faoliyatda ishtirok etish orqali o‘quvchilar
kelajakdagi kasbiy yo‘nalishlarida javobgarlikni to‘g‘ri taqsimlash, mas'uliyatni o‘z zimmasiga
olish ko‘nikmasini rivojlantirishadi.
Darsdan tashqari faoliyatlarda ishtirok etish o‘quvchilarda shaxsiy mas'uliyatni
shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu faoliyatlar orqali ular o‘ziga nisbatan va jamiyat
oldidagi mas'uliyatni his qilishni o‘rganadilar. Masalan, turli to‘garaklar, sport musobaqalari,
ijodiy klublar shaxsiy qobiliyatlarni rivojlantirish bilan birga o‘z maqsadlarini belgilash,
vaqtni boshqarish kabi mas'uliyatni oshiradi.
Darsdan tashqari faoliyat kasbiy mas'uliyatni rivojlantirishda ham muhim ahamiyatga
ega. Ushbu faoliyatlar orqali talabalar o‘z tanlagan kasblari bilan bog'liq dastlabki tajribalarni
qo‘lga kiritadilar. O‘quv jarayonida olgan nazariy bilimlarni amaliyotda qo‘llab, bu orqali
kasbiy mas'uliyatlarini rivojlantirishga imkon yaratadi. Masalan, kasb bilan bog'liq to‘garaklar
va klublarda ishtirok etish talabalarni kelgusida kasbiy javobgarlikka o‘rgatadi.
Darsdan tashqari faoliyatlarda shaxsiy va kasbiy mas'uliyatni rivojlantirishda psixologik
yondashuvdan foydalanish muhimdir. Masalan, motivatsiya, o‘z-o‘zini anglash va shaxsiy
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
92
rivojlanish mashg'ulotlari orqali o‘quvchilar mas'uliyatli bo‘lishning ahamiyatini tushunib
olishadi. Psixologik yondashuvlar yordamida o‘quvchilar o‘zlarini o‘rganishga, mas'uliyatni
mustaqil qabul qilishga tayyor bo‘lishadi.
Darsdan tashqari faoliyatlar shaxsiy va kasbiy mas'uliyatni rivojlantirishda samarali
vositalardan biri hisoblanadi. Ushbu faoliyatlar orqali o‘quvchilar shaxsiy va ijtimoiy
javobgarlikni o‘z zimmasiga olishni o‘rganadilar. Shuningdek, darsdan tashqari faoliyatlar
ularni kelajakdagi kasbiy yo‘nalishlarida mas'uliyatli bo‘lishga o‘rgatadi. Darsdan tashqari
faoliyatlarda ishtirok etish o‘quvchilarda mas'uliyat hissini kuchaytiradi, ularning shaxsiy
qobiliyat va qiziqishlarini rivojlantiradi.
References:
1.
Abdug'ofurov, A. (2022). Ta'lim jarayonida mas'uliyat va qiziqishlarni rivojlantirish.
Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti.
2.
Karimova, Z. (2021). O‘quvchilarda shaxsiy mas'uliyatni rivojlantirish usullari.
Samarqand: O‘zbekiston Ta'lim va Fan Vazirligi.
3.
Rustamov, B. (2023). Kasbiy tayyorgarlik va mas'uliyatni oshirish yo‘llari. Farg'ona:
Farg'ona Davlat Universiteti nashriyoti.
4.
Yusupova, N. (2020). Darsdan tashqari faoliyatning o‘quvchilarga ta’siri. Andijon:
Andijon Davlat Universiteti.
5.
Sharipov, D. (2023). Shaxsiy va kasbiy rivojlanishda psixologik yondashuvlar. Toshkent:
Toshkent Davlat Pedagogika Universiteti.
