ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
11
TARBIYA ISHI METODIKASI DARSLARIDA ELEKTRON PLATFORMALARDAN
FOYDALANISH TEXNOLOGIYALARI
Ergasheva G.M.
“International school of finance technology and science" nodavlat oliy ta'lim
muassasasi, “Pedagogika va psixologiya” kafedrasi dotsenti
Avazova Ziyoda Anvar qizi
“International school of finance technology and science" nodavlat oliy ta'lim
muassasasi 24-PD-01 guruhi talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14065347
Annotatsiya:
Mazkur tezisda tarbiya ishi metodikasi darslarida zamonaviy elektron
platformalardan
foydalanish
texnologiyalari
o‘rganilgan.
Elektron
platformalar
o‘qituvchilarga ta’lim jarayonini tashkil etishda interaktivlikni ta’minlash, o‘quvchilarning
mustaqil ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish va o‘quv materiallarini qulay shaklda
yetkazishga imkon beradi. Tezisda Google Classroom, Moodle, Quizizz, va boshqa
platformalarning tarbiya ishi darslarida qo‘llanishi samaradorligi, ularning afzalliklari va
pedagogik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, elektron platformalarni qo‘llashda duch
kelinishi mumkin bo‘lgan muammolar va ularning yechimlari bo‘yicha takliflar ilgari surilgan.
Tadqiqot natijalari tarbiya ishi darslarini yanada samarali va qiziqarli qilish imkoniyatini
beradi.
Kalit so‘zlar:
tarbiya ishi metodikasi, elektron platformalar, interaktiv ta’lim, Google
Classroom, Moodle, Quizizz, ta’lim texnologiyalari, raqamli ta’lim, pedagogik samaradorlik.
Kirish.
Bugungi kunda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi ta’lim jarayoniga ham
sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. An’anaviy o‘qitish usullarining zamonaviy talablarga moslashishi
zarurati, elektron platformalardan foydalanishni dolzarb masalalardan biriga aylantirdi.
Ayniqsa, tarbiya ishi metodikasi darslarida interaktiv yondashuvlarni joriy etish orqali
o‘quvchilarning faoliyatini faollashtirish, ularning mas’uliyatini oshirish va ijodiy fikrlash
ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyati paydo bo‘ladi.
Elektron platformalar, jumladan Google Classroom, Moodle, Quizizz kabi vositalar
nafaqat o‘quv materiallarini taqdim etishda, balki o‘quvchilar bilan aloqani mustahkamlashda
ham katta yordam beradi. Ushbu texnologiyalar yordamida o‘quvchilarning o‘quv
jarayonidagi ishtiroki kuchayib, o‘qituvchilar uchun baholash va tahlil qilish jarayoni
yengillashadi. Shu bilan birga, raqamli texnologiyalarning samarali qo‘llanilishi ta’lim sifatini
oshirishning muhim sharti sifatida namoyon bo‘lmoqda.
Mazkur tezisda tarbiya ishi metodikasi darslarida elektron platformalardan
foydalanishning dolzarbligi, ularning ta’lim jarayoniga integratsiyasi va amaliyotda
qo‘llashning samaradorligi haqida so‘z yuritiladi. Bundan tashqari, elektron platformalar bilan
ishlashda duch kelinadigan muammolar va ularga yechim topish yo‘llari ham ko‘rib chiqiladi.
Metodika.
Mazkur tadqiqotda tarbiya ishi metodikasi darslarida elektron platformalardan
foydalanish texnologiyalarining samaradorligini o‘rganish uchun quyidagi tadqiqot metodlari
qo‘llanildi:
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
12
1.
Nazariy tahlil: Elektron platformalar va ularning ta’lim jarayonida qo‘llanilishi bo‘yicha
mavjud ilmiy adabiyotlar, pedagogik metodlar va ilg‘or tajribalar o‘rganildi. Bu bosqichda
Google Classroom, Moodle, Quizizz kabi platformalarning texnik imkoniyatlari va didaktik
afzalliklari tahlil qilindi.
2.
Amaliy kuzatish: Tarbiya ishi darslarida elektron platformalar qo‘llanilayotgan jarayon
kuzatilib, ularning o‘quvchilarning faoliyati va o‘quv jarayoniga ta’siri baholandi. Kuzatish
davomida o‘quvchilarning darslarga jalb qilinishi, bilim olishga qiziqishi va ularning o‘zaro
muloqoti o‘rganildi.
3.
Eksperiment usuli: Tarbiya ishi metodikasi darslarida elektron platformalarni qo‘llash
bo‘yicha eksperiment o‘tkazildi. Bunda bir guruhda an’anaviy metodlar, ikkinchi guruhda esa
elektron platformalar orqali o‘qitish amalga oshirildi. Eksperiment davomida o‘quvchilarning
bilim darajasi, muloqot ko‘nikmalari va mas’uliyat hissi o‘lchandi.
4.
So‘rovnoma va intervyu: O‘quvchilar va o‘qituvchilar o‘rtasida elektron platformalardan
foydalanish borasida so‘rovnomalar o‘tkazilib, ularning ushbu vositalar haqidagi fikrlari va
takliflari o‘rganildi. So‘rovnomalar yordamida platformalarning qulayligi, samaradorligi va
mavjud muammolari haqida batafsil ma’lumotlar to‘plandi.
5.
Statistik tahlil: Eksperiment natijalari matematik va statistik usullar yordamida tahlil
qilinib, elektron platformalarning ta’lim samaradorligiga ta’siri baholandi. Bu bosqichda
o‘quvchilarning akademik natijalari, faollik ko‘rsatkichlari va o‘zlashtirish darajasi o‘rganildi.
Mazkur metodika yordamida elektron platformalarning tarbiya ishi darslarida
qo‘llanilishining afzalliklari va cheklovlari aniqlanib, ularning ta’lim jarayonidagi
samaradorligini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
Adabiyotlar tahlili.
Elektron platformalardan ta’lim jarayonida foydalanish bo‘yicha o‘tkazilgan ilmiy
izlanishlar bu sohaning dolzarbligini va keng imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Xususan, P. Mishra[1]
va M. Koehlerning "TPACK framework" modeli o‘qituvchilarning raqamli texnologiyalarni
pedagogik jarayonga integratsiya qilishida asosiy kompetensiyalarni rivojlantirish zarurligini
ta’kidlaydi. Ularning fikricha, zamonaviy texnologiyalar ta’lim mazmuni va metodikasini
boyitish vositasi sifatida xizmat qiladi.
E. Eady va L. Lockyer[2] tadqiqotlarida interaktiv elektron platformalar o‘quvchilarning
darslarga jalb qilinishini oshirishda muhim rol o‘ynashi qayd etilgan. Ularning ishlanmalari
elektron vositalarning nafaqat o‘quv materiallarini taqdim etish, balki o‘quvchilarning fikrlash
va hamkorlik qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi ahamiyatini ochib beradi.
O‘zbekistonlik olimlar tomonidan olib borilgan tadqiqotlarda ham raqamli
texnologiyalarni ta’lim jarayoniga joriy etishning muhimligi ko‘rsatilgan. Masalan, A. Karimov
va N. Umarovaning[3] asarlarida ta’lim tizimida Google Classroom, Moodle kabi
platformalarning amaliyotga joriy etilishi bo‘yicha tajribalar o‘rganilgan. Ular ushbu
platformalar yordamida o‘quvchilarning mustaqil ishlash ko‘nikmalari va mas’uliyat hissi
rivojlantirilishini ta’kidlaganlar.
Xorijiy va mahalliy adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, elektron platformalar ta’lim
jarayonida an’anaviy usullarni zamonaviylashtirish, samaradorlikni oshirish va
o‘quvchilarning faolligini ta’minlashda muhim vosita hisoblanadi. Shu bilan birga, ko‘plab
tadqiqotlarda elektron platformalarni joriy etishda texnik va metodik muammolar mavjudligi
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
13
qayd etilgan. Ushbu omillarni hisobga olgan holda, ta’lim jarayonida elektron platformalarni
muvaffaqiyatli qo‘llash bo‘yicha tizimli yondashuv zarurligi ta’kidlangan.
Adabiyotlar tahlili, shuningdek, elektron platformalar bilan bog‘liq didaktik
yondashuvlarning rivojlanish istiqbollari va ushbu vositalarni tarbiya ishi metodikasi
darslarida qo‘llashning yangi imkoniyatlarini ochib beradi.
Muhokama.
Tarbiya ishi metodikasi darslarida elektron platformalardan foydalanish ta’lim
jarayonini samarali va interaktiv qilish imkoniyatini beradi. Ushbu tadqiqot davomida
aniqlanishicha, Google Classroom[6], Moodle[7], va Quizizz[8] kabi platformalar o‘quv
materiallarini yetkazish, baholash va o‘quvchilar bilan aloqani ta’minlashda katta yordam
beradi. Xususan, platformalar orqali o‘quvchilar uchun individual yondashuvni amalga
oshirish va ularning bilim darajasini real vaqt rejimida kuzatish mumkin.
Shu bilan birga, elektron platformalarni ta’lim jarayoniga joriy etishda ayrim
muammolar kuzatiladi. Birinchidan, o‘qituvchilarning texnologik ko‘nikmalarining yetarli
darajada rivojlanmaganligi elektron platformalar imkoniyatlaridan to‘liq foydalanishga
to‘sqinlik qilishi mumkin. Ikkinchidan, ba’zi o‘quvchilarning texnologik infratuzilma yoki
internetga kirish imkoniyatlari cheklanganligi ushbu texnologiyalarning keng miqyosda
qo‘llanilishiga to‘sqinlik qiladi.
Muhokamalar shuni ko‘rsatadiki, tarbiya ishi metodikasi darslarida elektron
platformalarni muvaffaqiyatli qo‘llash uchun quyidagi choralar ko‘rilishi lozim:
1.
O‘qituvchilarni tayyorlash: Elektron platformalar bilan ishlash uchun o‘qituvchilarni
maxsus o‘quv kurslari va seminarlar orqali tayyorlash zarur. Bu o‘qituvchilarning texnologik
savodxonligini oshirishga yordam beradi.
2.
Moslashtirilgan yondashuvlar: Elektron platformalarni mahalliy sharoit va talabalar
ehtiyojlariga moslashtirish muhim ahamiyatga ega. Masalan, mobil qurilmalarda ishlaydigan
platformalar o‘quvchilar uchun qulaylik yaratishi mumkin.
3.
Texnik infratuzilmani yaxshilash: Ta’lim muassasalarida internet tezligi va
qurilmalarning mavjudligi ta’minlanishi zarur. Shu bilan birga, kam xarajatli yoki bepul
platformalar imkoniyatlaridan keng foydalanish mumkin.
Ushbu masalalarning hal etilishi o‘qitish jarayonining sifatini oshirishga yordam beradi
va o‘quvchilarning darslarga jalb qilinish darajasini sezilarli darajada oshiradi. Shu sababli,
elektron platformalardan foydalanish nafaqat zamonaviy ta’limning talablariga javob beradi,
balki tarbiya ishi metodikasida samarali natijalarga erishishga xizmat qiladi.
Xulosa.
Ushbu tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, tarbiya ishi metodikasi darslarida elektron
platformalardan foydalanish ta’lim jarayonining samaradorligini oshirish uchun muhim vosita
hisoblanadi. Google Classroom, Moodle, Quizizz kabi platformalar o‘qitish jarayonida
interaktiv yondashuvni ta’minlab, o‘quvchilarning darslarga jalb qilinishini kuchaytiradi,
mustaqil ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi va o‘quv materiallarini kengroq auditoriyaga
yetkazish imkonini beradi.
Shuningdek, tadqiqot davomida quyidagi asosiy xulosalar ishlab chiqildi:
1.
Elektron platformalar darslarni qiziqarli va interaktiv qilish imkoniyatini beradi, shu
bilan birga, o‘quvchilarning bilim olish jarayonida faol ishtirokini ta’minlaydi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
14
2.
Raqamli texnologiyalar o‘qituvchilarning ishini yengillashtirib, baholash va tahlil
jarayonlarini avtomatlashtirishga imkon yaratadi.
3.
Elektron platformalardan foydalanishda texnik infratuzilmaning rivojlanganligi,
o‘qituvchilarning texnologik savodxonligi va platformalarning mahalliy sharoitlarga
moslashuvi muhim ahamiyatga ega.
Mazkur tadqiqot doirasida aniqlangan muammolarni hal qilish bo‘yicha quyidagi
tavsiyalar ishlab chiqildi:
- O‘qituvchilar uchun elektron platformalarni o‘zlashtirish bo‘yicha maxsus o‘quv kurslari
tashkil etish;
- Elektron platformalar bilan ishlash uchun texnik infratuzilmani takomillashtirish, internetga
ulanish imkoniyatlarini kengaytirish;
- Platformalarning funksionalligi va ulardan foydalanish qulayligini ta’minlash bo‘yicha
mahalliy talablarga moslashtirilgan ishlanmalarni joriy etish.
Shunday qilib, elektron platformalar tarbiya ishi metodikasi darslarida ta’lim
samaradorligini oshirish, o‘quv jarayoniga innovatsion yondashuvlarni joriy qilish va
zamonaviy ta’lim talablari darajasida bilim berishni ta’minlash uchun samarali vosita
hisoblanadi. Bu texnologiyalarni kengroq qo‘llash orqali ta’lim sifatini yanada oshirishga
erishish mumkin.
References:
1.
Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological Pedagogical Content Knowledge: A
Framework for Teacher Knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017-1054.
2.
Eady, M. J., & Lockyer, L. (2013). Tools for Learning: Technology and Teaching Strategies.
In K. Moore (Ed.), Teaching and Learning. Cambridge University Press.
3.
Karimov, A., & Umarova, N. (2022). Zamonaviy ta’limda elektron platformalarning
qo‘llanilishi: tajriba va natijalar. Pedagogika va innovatsiyalar ilmiy jurnali, 3(2), 45-52.
4.
Johnson, L., Adams Becker, S., Estrada, V., & Freeman, A. (2015). NMC Horizon Report:
2015 Higher Education Edition. The New Media Consortium.
5.
Alimov, R. (2021). Elektron ta’lim vositalarining pedagogik imkoniyatlari va ularning
samaradorligi. Ta’lim jarayonini modernizatsiyalash jurnali, 2(4), 21-28.
6.
Classroom.
(2023).
[https://classroom.google.com](https://classroom.google.com).
7.
Moodle Documentation. (2023). Moodle: Open Source Learning Platform.
[https://docs.moodle.org](https://docs.moodle.org).
8.
Quizizz. (2023). Interactive Learning Tools. [https://quizizz.com](https://quizizz.com).
