ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
8
MAKTAB O’QUVCHILARIGA SINFDAN TASHQARI MASHG’ULOTLARNI
RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Abduxalilova MadinaxonAbdurayim qizi
1
Xolmatova Irodaxon Nurmuhammad qizi
2
Andijon davlat pedagogika instituti, Tabiiy fanlar fakulteti,
biologiya yo’nalishi to’rtinchi bosqich talabasi
1,2
https://doi.org/10.5281/zenodo.14061677
Abstract.
This article describes the improvement and development of knowledge and
skills of schoolchildren in extracurricular activities
.
Keywords
. STEAM, FSMU, biology, chemistry, geography, intellectual, photosynthesis.
Annotatsiya.
Ushbu maqolada maktab o’quvchilarini sinfdan tashqari mashg’ulotlarda
bilim va ko’nikmalarini oshirish va rivojlantirish haqida bayon etilgan.
Kalit so’zlar.
STEAM, FSMU, biologiya, kimyo, geografiya
,
intellektual, fotosintez.
Ta’lim sifatini oshirish borasida qator qarorlar qabul qilinmoqda. Shuningdek, yangi
maktablar bunyod etilib, bir qancha maktablarda qaytadan rekonstruksiya ishlari olib
borilyapti va sinf xonalari jahon talablariga mos ravishda jihozlanyapti, qolaversa, - “O‘qituvchi”
maqomi yanada yuksaltirilmoqda.
Bunga yaqqol misol sifatida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning
2018-yil 5-sentabr kuni - “O‘qituvchi maqomi to‘g‘risida”gi qonun loyihasini ishlab chiqish
bo‘yicha qaror imzolaganligini keltirish joizdir. Barchamizga ma’lumki, har bir o‘qituvchi
oldidagi muhim vazifa bu yosh avlodga sifatli ta’lim berishdir. Yuqoridagilarga monand
ravishda 2023-yil yurtboshimiz tomonidan “Insonga e’tibor va sifatli ta’lim yili” deb e’lon
qilinishi ham ta’limga bo’lgan e’tiborning na’munasi hisoblanadi.
Sinfdan tashqari mashgʻulotlarda umumiy oʻrta taʼlim maktablarining barcha sinf
oʻquvchilari oʻz ixtiyorlari bilan maktab oʻquv dasturidan tashqari qoʻshimcha fanlar, sanʼat
turlari, sogʻlomlashtirish maskanlari, badiiy hunarmandchilik va boshqa kasb-hunar, sport
turlarini oʻrganadilar. Bugungi kunda yoshlar siyosatini takomillashtirish, intellektual
rivojlangan yosh avlodni tarbiyalash, taʼlim sifati va uni baholashning xalqaro standartlarini
joriy etish orqali tubdan yaxshilash, sinfdan tashqari oʻqitish tizimini rivojlantirish boʻyicha
ustuvor vazifalar belgilab berildi. Bunda sinfdan tashqari mashgʻulotlarda oʻquvchi va
oʻsmirlarning yakka tartibdagi ehtiyojlarini qondirish, ularning boʻsh vaqtini va dam olishini
tashkil etish maqsadida madaniy-estetik, ilmiy, texnikaviy, sogʻlomlashtirish, sport,
ekosayyohlik, ekomarafon va boshqa yoʻnalishlarda sinfdan tashqari mashgʻulotlar oʻz
faoliyatini olib borilmoqda. Sinfdan tashqari mashgʻulotlar oʻz faoliyatini, tezkor va shiddat
bilan rivojlanib borayotgan jamiyat, fantexnika va ishlab chiqarishning yangicha talablariga
mos ravishda, uzoqni koʻzlagan holda, oʻquvchilarga milliy taʼlim tizimi asosida nazariy bilim,
koʻnikma, malaka va hayotiy koʻnikmalar (kompetensiyalar)ni shakllantiribgina qolmay, balki
mazkur kompetensiyalarni amaliyotda qoʻllay olish, undan kelajakda shaxsiy, kasbiy va ijtimoiy
faoliyatida muvafaqqiyatli boʻlishi uchun zarur bulgan layoqatlar, qobiliyatlar, hayotiy malaka
va koʻnikmalarni shakllantiradi. Sinfdan tashqari mashgʻulotlarda ekosayohatni tashkil qilish
va oʻtkazish katta ahamiyatga ega. Bunda oʻquvchilarning darsda olgan bilimlarini
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
9
mustahkamlash, chuqurlashtirish, mustaqil ishlash, ijodiy tafakkur qilish, qobiliyatlarini hamda
amaliy koʻnikma va malaka (kompetensiya)larini rivojlantirish umumiy holda texnologiya
faniga boʻlgan qiziqishlarini oshirish bilan birga tabiatga nisbatan masʼullik hissini oshirish
imkoniyatlar paydo boʻladi. Umumtaʼlim maktablarining yuqori sinf oʻquvchilarini tabiat
bagʻriga, mamlakatimizda keng rivojlanayotgan intensiv bogʻlarga, yopiq inshoat (issiqxona)
larda parvarish qilinayotgan meva, sabzavotlarni, tabiatda qizil kitobga kiritilgan noyob
oʻsimliklar hamda bugungu kundagi eng sermahsul manzarali va mevali daraxtlarni parvarish
qilayotgan maskanlar (quriqxona)larga ekosayohatlar tashkil qilish muhim ahamiyat kasb
etmoqda. Oʻquvchilarga ekoturizmni rivojlantirishda davomida olib boriladigan tashkiliy
tadbirlar FSMU taʼlim texnologiyalari asosida tashkil qilindi.
Oʻquvchilar tabiat qoʻyniga sayohatga chiqishda ushbu savollarga biologiya, kimyo,
geogegrafiya oʻqituvchilari quyidagi maʼlumotlarni tushuntirish lozim.
Biologiya oʻqituvchisi
: Yer yuzidagi oʻsimliklar har yili fotosintez yoʻli bilan 450 mlrd.
tonnaga yaqin organik moddalar hosil qiladi. 1 gektar oʻrmon har yili 3 t kislorod ishlab havoga
chiqaradi. Fotosintez organik moddalar hosil qilib, atmosferani karbonat angidrid (CO2)
gazidan tozalaydi va kislorod (O2) bilan boyitadi. Ana shu bilan fotosintez hodisasi
sayyoramizda hayotning mavjud boʻlishi uchun asosiy zarur shart-sharoitlarni yaratadi.
Kimyo oʻqituvchisi:
Fotosintez – organik birikmalarda yutilgan yorugʻlik energiyasining
kimyoviy energiyaga aylanish jarayonidir. Fotosintez jarayonida karbonat angidrid gazi xlorofil
ishtirokida suv bilan taʼsirlashadi. Bunda glyukoza va kislorod ajralib chiqadi: 6CO2+6N2O
→C6N12O6+6O2 va buning mohiyati atroflicha bayon etiladi. Oʻsimliklar uglerod atomlaridan
iborat zanjirni ildizlar yordamida yerdan oladigan boshqa elementlarning atomlarini qoʻshib
olib, inson va hayvonlar uchun oziq boʻlmish oqsil, yogʻ, uglerod molekulalarini hosil bo’lishi
tushuntiriladi.
Geografiya oʻqituvchisi
: Yerda Quyosh nuri taʼsirida sodir boʻladigan hodisalardan biri
fotosintezdir. Quyoshdan chiqib sayyoramizga keluvchi umumiy nurlanishdan faqat yarmi Yer
yuziga yetib keladi. Toʻlqin uzunligiga koʻra, undan faqat 1/8 qismi fotosintez boʻlishi uchun
yaroqlidir. Bu nurlarning 0,4% qismi (umumiy energiyaning taxminan 1%) oʻsimliklar
tomonidan foydalaniladi. Yerdagi hayot, aynan mana shu 1% energiyaga bogʻliqdir. Yorugʻlik
ham energiyasi energiyaga ega ekanligi tushuntiriladi.
O’quvchilarga maktabdan va sinfdan tashqari mashg’ulotlarni rivojlantirishda STEAM
taʻlim muhiti fanlararo o’qitish tizimini tashkil etishni talab etmoqda. O’quvchilar tomonidan
mevali va manzarali daraxtlarni ekish, koʻpaytirish, parvarish qilish ularda tabiatga boʻlgan
muhabbat hissini oshiradi.
References:
1.
Ochilov Shokir Baxtiyorovich Improving the methodology for the development of
environmental competencies of students in the interdisciplinary teaching of physics.
ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal Year: 2021, Volume: 11,
Issue: 10 First page: ( 1269) Last page: ( 1273) Online ISSN: 2249-7137. Article DOI:
10.5958/2249-7137.2021.02237.0
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
10
2.
Ochilov Sh.B. Texnologiya fanini fanlalaro o’qitishda o‘quvchi ekologik kompetensiyasini
rivojlantirish texnologiyalari Science and innovation international scientific journal volume 1
issue 7 uif-2022: 8.2 | issn: 2181-3337
3.
Khamroeva Sevara Nasriddinovna THE THEORETICAL SIGNIFICANCE OF DEVELOPING
LOGICAL THINKING SKILLS AMONG FUTURE PHYSICS TEACHERS uzbek scholar journal
volume- 24, january, 2024 www.uzbekscholar.com 193-196
4.
Laylo Turdieva, Khamroeva Sevara Nasriddinovna METHODOLOGY FOR TEACHING THE
TOPIC “DEVICE USED IN CRAFTS” uzbek scholar journal volume- 24, january, 2024
5.
Usmonova Sohiba Toyir qizi JCROSS (CROSSWORD) – BLOCK USAGE METHODOLOGY
uzbek scholar journal volume- 24, january, 2024 www.uzbekscholar.com 236-241
6.
O’. K. Sunnatova, G. I. Saifullayeva Research in students in physics and astronomy classes
and the development of competencies of the XXI century. Ways of organizing project activities
of students in physics education Uzbek Scholar Journal Volume-24, January, 2024
www.uzbekscholar.com 101-108
7.
Sayfullayeva Gulhayo Ikhtiyor kizi, Bozorova Aziza Murodilla kizi The practical
importance of an integrative approach to teaching astronomy from a small school age uzbek
scholar journal volume- 24, january, 2024 www.uzbekscholar.com 130-133
8.
Saifullayeva Gulhayo volunteer daughter Interactive Applications From Astronomy And
Ways To Manage Them Uzbek scholar journal volume- 24, january, 2024
www.uzbekscholar.com 123-129
9.
Kamolov Ikhtiyor Ramazonovich FEATURES OF USING MATHEMATICAL KNOWLEDGE
AND LAWS OF PHYSICS IN TEACHING ASTRONOMY Uzbek scholar journal volume- 24, january,
2024 www.uzbekscholar.com 152-157
10.
I.R. Kamolov, G.I. Sayfullaeva -Formation of teacher’s competence in the performance of
laboratory and experimental works Journal of critical reviews. ISSN-2394-5125, 2020
