ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
60
O‘QUVCHILARNI KASB HUNAR TANLASHDA PSIXOLOGIK YORDAM
Abduraxmanova Sevdo Ubaydullayevna
Toshkent viloyati Quyi Chirchiq tumani
Ixtisoslashtirilgan maktab psixologi
sevdoabduraxmonova28@gmail.com
+99890-125-99-39
https://doi.org/10.5281/zenodo.14195567
Annotatsiya:
Ushbu maqolada o‘quvchilarni kasb-hunar tanlash jarayonida psixologik
yordamning ahamiyati ko‘rib chiqiladi. O‘quvchilar o‘z qobiliyatlari, qiziqishlari va shaxsiy
xususiyatlariga mos keladigan kasbni tanlashda ko‘plab muammolarga duch keladilar.
Psixologik yordam, bu jarayonda ularning qaror qabul qilishiga va o‘z yo‘nalishlarini
aniqlashlariga yordam beradi.
Kalit so‘zlar:
Kasb-hunar tanlash, Psixologik yordam, O‘quvchilar, Qobiliyat, Qiziqish,
Shaxsiy xususiyatlar.
Hozirgi kunda maktablarda tashkil etilayotgan kasbga yo‘naltirish ishlari
o‘quvchilarning jamiyatimizda o‘z o‘rnini topishlariga katta yordam bеradi. Bu jarayonda
mintaqaviy kasblarni targ’ib qilish bilan birgalikda, o‘quvchilarga kasblar to‘g’risida ma’lumot
bеrish, konsultatsiyalar o‘tkazishga yordam bеradi. Shu bilan birgalikda kasbga yo‘naltirish
bo‘yicha ta’lim muassasalarida psixologlarning, maktab pеdagogik jamoasining vazifalarini,
kasbga yo‘naltirish tadbirlarini amalga oshirishda ham katta ahamiyat o‘ynaydi.
Yoshlarga ta’lim –tarbiya beruvchi o‘qituvchi, ustoz, murabbiy, xodim, mutaxassis,
rahbar nafaqat bilimdon, balki eng avvalo, yuksak insoniy sifatlar sohibi bo‘lishi lozim.
Darhaqiqat o‘quvchi yoshlarning fanga qiziqishi yoki kasb-hunar tanlashni, uni o‘rnganish,
malakali mutaxasis bo‘lib yetishishiga talim-tarbiya beruvchilarning ma’lakali mutaxasis
bo‘lib yetishida ta’lim-tarbiya beruvchilarning ma’naviyati, axloqiy fazilati bilimda maxorati
mehnat sevarligi fidoiyligi bir so‘z bilan aytganda, ijtimoiy- madaniy kamoloti muhim
ahamatga ega. Shuningdek ularning kasb madaniyati ham alohida o‘rin tutadi. Zero
mutaxassis xodimning maxorati yoki kasb madanyati qanchalik yuksak bo‘lsa, uning faoliyati
shunchalik samarali bo‘ladi.
Kasb-hunar tanlash - bu har bir shaxs uchun muhim va mas'uliyatli jarayon. O‘quvchilar
o‘z kelajaklarini belgilovchi kasbni tanlashda ko‘plab omillarni hisobga olishlari lozim. Ushbu
jarayonda psixologik yordamning roli katta bo‘lib, u o‘quvchilarga o‘z qobiliyatlari va
qiziqishlarini aniqlashda, shuningdek, qaror qabul qilishda qo‘llaniladi.
O‘quvchilarning kasb-hunar tanlashidagi muammolar ko‘p hollarda ularning psixologik
holati bilan bog'liq. O‘z-o‘zini anglash, stressni boshqarish va qaror qabul qilish qobiliyati kabi
psixologik jihatlar o‘quvchilarning muvaffaqiyatli kasb tanlashida muhim rol o‘ynaydi.
Psixologik yordam ko‘rsatish dasturlari, maslahatlar va individual seanslar orqali
o‘quvchilarga kasb-hunar tanlash jarayonida yordam berish mumkin. O‘z qobiliyatlarini
aniqlash va qiziqishlarini rivojlantirish orqali o‘quvchilar o‘zlariga mos keladigan kasblarni
topa olishadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, psixologik yordamga murojaat qilgan
o‘quvchilarning kasb tanlashdagi muvaffaqiyati ancha yuqori bo‘ladi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
61
Kasb tanlash faоliyatini оqilоna tashkil etish uchun mamlakatimiz qaysi sохa
mutaхassislariga muхtоjligini nazarda tutish va shunga yarasha maktab o‘quvchilarini
ularning mayli, intilishi, qiliqishi, imkоniyati, aqliy va jismоniy qоbiliyatlariga qarab,hamda u
yoki bu kasbga yarоqliligini aniqlab, so‘ngra kasbga yo‘llash kеrak.
Kasbga yo‘naltirish
- bu ilmiy asoslangan va o‘zini kasbini jamiyat ehtiyojlari
sifatida,shuningdek, o‘zini qiziqish va qobiliyatlarini xisobga olib, turg`un kasb tanlash uchun
xayotga kirayotgan yoshlarga yordam beradigan psixolog-pedagog, tibbiyot va davlat
tadbirlari tizimidir. Bu tadbirlar jamiyat va shaxs qiziqishlarini umumlashtiradi. Kasbga
yo‘naltirish tizimi xar bir o‘zining vazifalariga va yechish metodlariga ega bo‘lgan tizimlar va
boshqichlardan iboratdir. Butunligicha u maktab imkoniyati va vazifalari chegarasidan chiqib
ketadi, umumdavlat tadbirlariga aylanib, qator boshqa ishtirokchilarning qo‘shilishini talab
qiladi. Bular kasb-xunar kollejlari, oliy o‘quv yurtlari, ishlab chiqarish korxonalari, qishloq
xo‘jaligi, transport va aloqa tizimi, kasbga yo‘naltirish shaxs uchun idividual, shuningdek,
jamiyat uchun ahamiyatga egadir. Bizning qobiliyatimizning aniq bir kasbga adashib tushishi
tez-tez shaxsiy muvaffaqiyatsizlik bilan tugaydi. Ammo bu xatolardan shaxsning o‘zi, oilasi
qiynaladi, shuningdek, butun jamiyat xam qiynaladi. Yoshlarni kasbga yo‘naltirishda faoliyat
masalasi muhim masala xisoblanadi. Jonli mavjudotni muayyan tarzda va muayyan
yo‘nalishda xarakat qilishga undaydigan extiyojlar shaxsning faolligi manbai bo‘lib
xisoblanadi.
Xulosa:
O‘quvchilarning kasb-hunar tanlash jarayonida psixologik yordam muhim
ahamiyatga ega. Ular o‘z imkoniyatlarini to‘g'ri baholash, qiziqishlarini aniqlash va qaror
qabul qilishda yordam olishlari zarur. Psixologik yordam orqali o‘quvchilar o‘z kelajaklarini
muvaffaqiyatli rejalashtirishlari mumkin.
O‘quvchilarni kasb-hunar tanlash jarayonida psixologik yordamning ahamiyati juda
katta. Ushbu yordam o‘quvchilarga o‘z qobiliyatlari, qiziqishlari va shaxsiy xususiyatlarini
aniqlashda, shuningdek, kelajakdagi kasblarini tanlashda to‘g'ri qarorlar qabul qilishda
muhim rol o‘ynaydi. Psixologik yordam orqali o‘quvchilar stressni boshqarish, o‘z-o‘zini
anglash va o‘z maqsadlarini belgilash kabi ko‘nikmalarni rivojlantirish imkoniyatiga ega
bo‘lishadi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, psixologik yordamga murojaat qilgan o‘quvchilar
kasb-hunar tanlash jarayonida ko‘proq muvaffaqiyatga erishadilar. Ular o‘z yo‘nalishlarini
aniq belgilab, kelajakdagi kasblarida o‘zlarini ishonchli his qilishadi. Shuningdek, psixologik
yordam o‘quvchilarning ijtimoiy va emosional rivojlanishlariga ham ijobiy ta'sir ko‘rsatadi.
Shu sababli, ta'lim muassasalarida psixologik yordam ko‘rsatish dasturlarini joriy etish
va rivojlantirish zarur, chunki bu nafaqat o‘quvchilarning kasb tanlash jarayonini
yengillashtiradi, balki ularning umumiy farovonligini ham oshiradi. O‘quvchilarga yordam
berish orqali biz ularning kelajagini yanada muvaffaqiyatli qilishimiz mumkin.
References:
1.
Shukurov, A. (2020). "Psixologiya va kasb-hunar tanlash." Tashkent: O‘qituvchi.
2.
Karimova, D. (2019). "O‘quvchilarda qobiliyatlarni rivojlantirish." Tashkent: Fan.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
62
3.
Xodjayeva, N. (2021). "Kasb-hunar tanlashda psixologik yordamning roli." Journal of
Educational Psychology, 15(2), 45-52.
4.
Abdullaeva, M. (2018). "O‘smirlar psixologiyasi va kasb-hunar tanlash." Tashkent:
Science and Education.
5.
https://www.intereuroconf.com/index.php/MSRTIAI/article/download/1943/1587.htt
ps://cyberleninka.ru/article/n/umumiy-o-rta-ta-lim-maktab-o-quvchilarning-kasb-hunar-
tanlashlarida-psixologik-yondashuv
