ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
52
O`QUVCHILARGA TABIATNI ASRASH VA E`ZOZLASH ORQALI EKOLOGIK
TARBIYANI RIVOJLANTIRIB BORISH
Ro`ziyeva Nazira Yodgorovna
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti o`qituvchisi
Gmail ruzievanazira911@gmail.com
Panjieva O`g`ilshod Baxodir qizi
Gmail ruzievanazira911@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14325968
Annotatsiya:
Ushbu maqolada hozirgi zamonda dolzarb bo`lib hisoblangan masala, ya`ni
o‘quvchilarga tabiatni asrash va e’zozlash orqali ekologik tarbiyani rivojlantirib boorish orqali
butun yer taqdiri uchun mas’ullik hissini singdirgan holda ta’lim-tarbiyani tashkil etish
haqida so‘z yuritiladi.
Каlit so`zlar:
Ekologik muammolar, ekologik tarbiya, ekologik ta‘lim, ekologik
dunyoqarash, amosfera havosi, aholi sog‘ligi, tabiatni muhofazasi.
Kirish qism:
Muqaddas tuproq, musaffo havo, zilol suv, o‘z nurini saxiylik ila sochayotgan
quyosh – barcha-barchasi tabiatning betakror mo‘jizasi. Inson tug‘iliboq ushbu ne’matlardan
bahramand bo‘ladi. Shuning uchun ham uni ona tabiat deb ataymiz. Ona tabiatni, atrof muhitini
asrab avaylash bizning asosiy burchimizdir. Bizningcha, bugungi kunda sodir bo‘layotgan
ekologik muammolarning kundan kunga kengayib borayotganligining asosiy sabablaridan biri
kishilarning ekologik madaniyatining hozirgi kun darajasida shakllanmaganligini ko‘rsatsa,
ikkinchidan, yoshlar tafakkuriga ekologik madaniyatning mohiyatini singdirishga yetarlicha
e’tibor berilmayotganligidir. Yoshlarning odobli-axloqli bo‘lish, didli bo‘lish, tejamkor bo‘lish,
qonunga rioya qilish, imon-e’tiqodli bo‘lish ruhini singdirishga alohida e’tibor beramizu, lekin
tabiatni asrash ruhini singdirishga ko‘pam e’tibor bermayapmiz. Aytish mumkinki, unib
kelayotgan yosh avlodga fusunkor va jozibali tabiat va nabodotni asrash, avaylash va qadrlash
orqali ekotizimlar vaziyati bo`yicha tarbiya madaniyatini shakllantirish orqali ekotizimlar
vaziyati bo`yicha tarbiyalash texnologiyalari to‘la o‘rganilmagan. Bu borada, Birinchi
Prezidentimiz I.A.Karimov bunday degan edi: “Milliy xavfsizlikka qarshi yashirin taxdidlarni
ko‘rib chiqar ekanmiz, ekologik xavfsizlik va fusunkor va jozibali tabiat va nabodotni ximoya
etish kamchiliksi alohida e’tiborga molikdir”
1
.
Konstitutsiyamizning 55-moddasida “Yer, yer
osti boyliklari, suv, o‘simlik va xayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy zaxiralar umummilliy
boylikdir, ulardan oqilona foydalanish zarur va ular davlat muxofazasidadir”
2
deb ko‘rsatilgan.
Fusunkor va jozibali tabiat va nabodot va jamiyat taraqqiyoti konuniyatlari tug‘risidagi
ekologiyaga oid bilimlarni o‘zlashtirishda unib kelayotgan yosh avlodga fusunkor va jozibali
tabiat va nabodotni asrash, avaylash va qadrlash orqali ekotizimlar vaziyati bo`yicha tarbiya
berishni va fusunkor va jozibali tabiatni ximoya qilish orqali ekotizimlar vaziyati bo`yicha
tarbiya berishni ham ta’limning barcha bosqichlari jarayonida olib borish maqsadga muvofiq.
1
Каримов И.А.. Узбекистон XXI аср бусагасида: хавфсизликка тахдид, баркарорлик шартлари ва
тараккиёт кафолатлари. - Тошкент: Узбекистон, 1997. - Б. 110.
2
.Узбекистон Республикаси Конституцияси. - Тошкент: Узбекистон, 2023 й. - Б.23-25.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
53
O‘zbekiston Respublikasi ta’limining barchabosqichlarini isloh qilish yo‘nalishlarida
“ta’limning barcha darajalarida ta’lim oluvchilarning xuquqiy, iqtisodiy, ekologik va sanitariya-
gigiena ta’limi hamda tarbiyasini takomillashtirish”
3
deb belgilab berilgani umumiy o‘rta
hamda o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi unib kelayotgan yosh avlodiga ekotizimlar vaziyati
bo`yicha tarbiya berish imkonini beradi.
Unib kelayotgan yosh avlodga fusunkor va jozibali tabiat va nabodotni asrash, avaylash
va qadrlash orqali ekotizimlar vaziyati bo`yicha tarbiya madaniyatini shakllantirish orqali
ekotizimlar vaziyati bo`yicha tarbiya berish texnologiyalarining bugungi davlat miqiyosidagi
kamchilik sifatidagi bugungi kunda juda aktual masalalardan biri bo‘lib fusunkor va jozibali
tabiat va nabodotga bo‘lgan mehr, uni asrash shundan iboratki daraxt, butalar va yashil
hududlarni ximoya qilish hamda ularning maydonlarini kengaytirish, ushbu sohada mas’ul
tashkilotlar faoliyatini yanada samarali tashkil etish hisoblanadi. Shuningdek, O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2019-yil 30-oktabrdagi “2030-yilgacha bo‘lgan davrda
O‘zbekiston Respublikasining Atrof-muhitni ximoya qilish konsepsiyasini tasdiqlash
to‘g‘risida”gi PF-5863-son farmonida belgilangan vazifalarni bajarish maqsadida unib
kelayotgan yosh avlodga fusunkor va jozibali tabiat va nabodotni asrash, avaylash va qadrlash
orqali ekotizimlar vaziyati bo`yicha tarbiya madaniyatini shakllantirish orqali ekotizimlar
vaziyati bo`yicha tarbiya berishning bugungi kamchilik sifatida o‘rganar ekanmiz, bu borada
odamning paydo bo‘lgunicha ham, odam ishtiroki bilan ham mavjud bo‘lgan borliq. Fusunkor
va jozibali tabiat va nabodot obekti fazo va vaqtda mavjud modda, materiyadir”.
Xulosa:
Bugun iqlim yangilanishi insoniyat oldida turgan eng jiddiy kamchilik ekani
jahon hamjamiyati tomonidan ham tan olinmoqda. Bu borada o`sib kelayotgan yosh avlodga
tabiatni asrash va e’zozlash orqali ekologik tarbiyani rivojlantirib borish fusunkor va jozibali
tabiat va nabodotni asrash, avaylash va qadrlash orqali ekotizimlar vaziyati bo`yicha tarbiya
berish bugungi kunda iqlim yangilanishini inson hayotining barcha sohalariga ta’sir ko‘rsata
yotganligi va iqlim yangilanishining salbiy oqibatlarini oldini olish hamda yangi hayot
sharoitlariga moslashish bo‘yicha kechiktirilmaydigan choralar ko‘rish zarurligini yoshlar
ongiga etkazishimizni taqazo etmoqda.
References:
1.
Nurmatova M. Shaxs kamolotida axloqiy va estetik qadriyatlar uyg‘unligi. – Toshkent:
Universitet. 2009. – 127 b.
2.
Nuriddinova M.I. Tabiatshunoslikni o‘qitish metodikasi – Toshkent.: Cho‘lpon nomidagi
nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2005-y. –B.153.
3.
Ortiqov N. Ma’naviyat: milliy va umuminsoniy qadriyatlar. – Toshkent: O‘zbekiston. 1997.
– 44 b.
4.
Kistaubayev S.U. Shaxs ekologik dunyoqarashini shakllantirishda milliy qadriyatlarning
roli.-Samarqand, 2019. -47 s.
3
.Баркамол авлод - Узбекистон тараккиётининг пойдевори . - Тошкент: Узбекистон, 1997. - Б.45.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
54
5.
Isaqulova N.J. Ekologik tarbiyaga oid tushunchalarni shakllantirishning o‘ziga xos
xususiyatlari. // Uzluksiz ta’lim tizimida innovasion pedagogik texnologiyalar. Maqolalar
to‘plami. – T.: «Extremum press», 2010. –B.40
6.
Ro`ziyeva. N. Y. O'quvchilarga tabiatni asrash va e`zozlash orqali ekologik tarbiya berish
texnologiyalariga bag'ishlab o'tkaziladigan amaliy anjumanlarni "yashil makon" milliy
texnologiya loyihasidan foydalangan holda olib borish. Ijtimoiy – gumanitar fanlarning dolzarb
muammolari. 4 son ISSN: 2181-1342. Toshkent -2024y
