ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
35
MULTIKULTURALIZM VA MIGRATSIYANING ZAMONAVIY INGLIZ
ROMANCHILIGIDA MIFOLOGIK TASAVVURLARGA TAʼSIRI
Axmedova Shaxnoza Ravshanbek qizi
Namangan Davlat Universiteti 2-kurs doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14292473
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy ingliz romanchiligida multikulturalizm va
migratsiyaning mifologik tasavvurlarga ta’siri tahlil qilinadi. XX asr oxiri va XXI asr boshlarida
globallashuvning kuchayishi natijasida migratsiya adabiyotda muhim mavzuga aylangan.
Multikultural muhitda yashayotgan yozuvchilar o‘z romanlarida turli madaniyatlar, e’tiqodlar
va mifologik unsurlarni uyg‘unlashtirgan holda yangi adabiy shakllar yaratmoqda. Maqolada,
bunday asarlarning mifologik tuzilmalar va madaniyatlararo aloqalarni qanday aks ettirgani
o‘rganilib, ularning jamiyatdagi madaniy integratsiya jarayonlariga ta’siri ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Multikulturalizm, migratsiya, mifologiya, ingliz romanchiligi, globallashuv,
madaniy integratsiya, zamonaviy adabiyot.
THE IMPACT OF MULTICULTURALISM AND MIGRATION ON
MYTHOLOGICAL IMAGES IN MODERN ENGLISH NOVEL
Annotation:
This article analyzes the impact of multiculturalism and migration on
mythological images in modern English novelism. As a result of the increase in globalization in
the late 20th and early 21st centuries, migration has become an important topic in literature.
Writers living in multicultural environments are creating new literary forms by combining
different cultures, beliefs, and mythological elements in their novels. The article examines
how such works reflect mythological structures and intercultural connections, and examines
their impact on the processes of cultural integration in society.
Keywords:
Multiculturalism, migration, mythology, English novelism, globalization,
cultural integration, modern literature.
Kirish:
Insoniyat tarixining turli bosqichlarida migratsiya jarayonlari jamiyatning
madaniy, ijtimoiy va iqtisodiy sohalariga katta ta’sir ko‘rsatgan. XX asr oxiri va XXI asr
boshlarida esa globallashuv jarayonlari natijasida migratsiya yangi bosqichga chiqdi. Ingliz
adabiyoti, xususan, roman janri bu jarayonlarning aks-sadosi sifatida turli millat, madaniyat
va mifologiyalarning birlashuvini ifodalovchi platformaga aylandi. Maqolada zamonaviy ingliz
romanchiligida multikulturalizm va migratsiyaning mifologik tasavvurlar orqali aks etishi
o‘rganiladi. Ushbu o‘rganish doirasida bunday asarlar nafaqat adabiy fenomen, balki
jamiyatdagi madaniy o‘zgarishlarning oynasi sifatida tahlil qilinadi.[1]
Tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi
:
1.
Tarixiy-tahliliy usul
: migratsiya va multikulturalizmning ingliz adabiyotiga ta’siri tarixiy
rivojlanish doirasida o‘rganildi.
2.
Mifologik analiz:
romanlardagi mifologik unsurlar va ular orqali mualliflarning madaniy
xabarlari tahlil qilindi.
3.
Sotsiologik usul:
asarlarning jamiyatdagi madaniy integratsiya jarayonlariga ta’siri
baholandi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
36
"Multikulturalizm va migratsiyaning zamonaviy ingliz romanchiligida mifologik
tasavvurlarga ta’siri"
mavzusi zamonaviy adabiyotning ko‘p qirraliligini o‘rganishda muhim
ahamiyat kasb etadi. Bu sohada quyidagi jihatlarni chuqurroq tushunish mumkin.[2]
1. Multikulturalizm va adabiyot
Multikulturalizm – bir jamiyatda turli madaniyat va etnik guruhlarning uyg‘un
yashashiga asoslangan kontseptsiya. Ingliz adabiyotida bu tushuncha, ayniqsa, migratsiya
jarayonlari orqali yuzaga kelgan madaniy o‘zgarishlar bilan chambarchas bog‘liq. Adabiy
matnlar multikultural muhitdagi ziddiyatlar, uyg‘unlik va yangi madaniy identifikatsiyalarni
aks ettirish vositasi hisoblanadi. Masalan,
Zadi Smit
ning
"White Teeth"
(Oq tishlar) romani
Britaniyaning multikultural jamiyatini qamrab oladi. Unda turli madaniyatlar va urf-odatlar,
shu jumladan, diniy va mifologik tushunchalar birlashgan. Roman migratsiyaning shaxsiy va
ijtimoiy hayotga ta’sirini yoritadi.
2. Migratsiya va mifologiya
Migratsiya jarayoni madaniyatlar o‘rtasidagi aloqani mustahkamlab, yangi mifologik
tasavvurlarni shakllantiradi. Mifologiya – xalqning dunyoqarashi va tarixini ifodalovchi
ramziy hikoyalar tizimi – migratsiya bilan birga o‘zgaradi.
Masalan, ingliz yozuvchisi
Salman Rushdi
ning
"Midnight’s Children"
(Tungi bolalar)
yoki
"The Satanic Verses"
(Shaytoniy oyatlar) kabi romanlarida migratsiya jarayonlari orqali
hind va islom mifologiyasi global voqealar bilan uyg‘unlashadi. Rushdi asarlarida mifologik
unsurlar faqat milliy tarixni emas, balki universal madaniy integratsiya muammolarini ham
aks ettiradi.
3. Mifologik tasavvurlar va zamonaviy adabiyot
Mifologik tasavvurlar adabiyotda nafaqat folklor motivlarini, balki madaniy
o‘zgarishlarni tushunish vositasini ham anglatadi. Ingliz romanlarida yozuvchilar turli
xalqlarning mifologiyalarini yangicha talqin qilib, zamonaviy jamiyat muammolarini
yoritishga harakat qilishadi.
Neil Gaimanning
"American Gods"
(Amerika xudolari) romanida eski mifologik
qahramonlar yangi dunyoda o‘z o‘rnini topishga urinadi. Ushbu asar migratsiyaning mifologik
ramzlar orqali jamiyatga ta’sirini ko‘rsatadi.
4. Adabiy tendensiyalar va zamonaviy yozuvchilar
Zamonaviy ingliz romanchiligida migratsiya va multikulturalizmning mifologiyaga
ta’sirini aks ettiruvchi bir necha tendensiyalar mavjud:
Intertekstual yondashuv: Yozuvchilar turli madaniy manbalar va mifologiyalarni o‘z
asarlarida birlashtirish orqali yangi badiiy shakllar yaratadilar.
Dekolonial yondashuv: Kolonializm merosi sifatida kelib chiqqan madaniy elementlarni
qayta talqin qilish orqali yozuvchilar global tenglik masalalariga e’tibor qaratadilar.
Misollar:
Chinua Achebe: G‘arb va Afrika madaniyatlari o‘rtasidagi ziddiyatlarni tahlil qiladi.
Kamila Shamsi: O‘z asarlarida Pokiston va Buyuk Britaniya madaniy muhitlari
o‘rtasidagi aloqalarni mifologik tasavvurlar bilan uyg‘unlashtiradi.[4-7]
5. Multikulturalizm va globallashuvning adabiyotga ta’siri
Globallashuv tufayli ingliz tili dunyoning turli xalqlari va madaniyatlarining hikoyalarini
o‘z ichiga oluvchi universal adabiy platformaga aylandi. Bu jarayon ingliz adabiyotini
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
37
madaniyatlararo dialog maydoniga aylantirdi va migratsiya hamda mifologik tasavvurlarni
chuqurroq aks ettirish imkoniyatini berdi.
Xulosa
Zamonaviy ingliz romanchiligida migratsiya va multikulturalizmning ta’siri nafaqat
madaniy xilma-xillikni aks ettiruvchi omil, balki jamiyatdagi yangi madaniy
identifikatsiyalarni shakllantiruvchi vosita sifatida namoyon bo‘lmoqda. Roman janri
madaniyatlararo muloqotni chuqurlashtirish, turli e’tiqod va mifologik tuzilmalarni
integratsiya qilish orqali zamonaviy o‘quvchini global dunyoqarashga yetaklaydi. Bunday
adabiy asarlar jamiyatda millatlararo totuvlik va o‘zaro anglashuvni mustahkamlashda
muhim o‘rin tutadi. Shu bilan birga, ular o‘zida tarix, mifologiya va zamonaviylikni
uyg‘unlashtirgan holda yangi badiiy olam yaratadi.
References:
1.
Abdullayev, S. A.
Globallashuv sharoitida milliy madaniyat
. Toshkent: Akademnashr,
2015.
2.
Qodirov, U. M.
Adabiyot va madaniyatlararo aloqalar
. Toshkent: Sharq, 2013.
3.
Xolbekov, B.
Globallashuv va madaniyatlar uyg‘unligi
. Toshkent: O‘zbekiston, 2012.
4.
Nazarov, Q.
O‘zbek mifologiyasi: Tarix va zamonaviylik
. Toshkent: Fan, 2001.
5.
Jumayev, O. M.
Adabiyot va identitet: Postkolonial nazariya asoslari
. Toshkent: Sharq,
2016.
6.
Smith, Zadie.
White Teeth
. London: Penguin Books, 2000.
7.
Rushdie, Salman.
The Satanic Verses
. London: Viking Penguin, 1988.
8.
Shamsie, Kamila.
Home Fire
. London: Bloomsbury Publishing, 2017.
9.
Tölölyan, Khachig.
The Nation-State and Its Others: In Lieu of a Preface
.
Diaspora: A
Journal of Transnational Studies
1(1): 1991, pp. 3–7.
