ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
12
ABSTRAKT TUSHUNCHALARNI TUSHUNTIRISHDA VIZUALIZATSIYANING
ROLI
Ruziyeva Ma'mura Jovliyevna
Xalqaro Innovatsion Universiteti
nodavlat ta'lim muassasasi Pedagogika yônalishi 1-bosqich magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14737151
Annotatsiya:
Mazkur maqolada matematika fanida abstrakt tushunchalarni
tushuntirish jarayonida vizualizatsiyaning roli tahlil qilinadi. O‘quvchilarning mavzuni
tushunish darajasini oshirish, qiziqishlarini orttirish va mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini
rivojlantirishda turli grafik, diagramma, jadvallar va interaktiv texnologiyalardan foydalanish
usullari bayon etiladi. Shuningdek, vizualizatsiya o‘quv jarayonida mavhum tushunchalarni
konkretlashtirishga yordam berishi, pedagoglarning o‘quv materialini taqdim etish sifatini
oshirishdagi o‘rni ham ko‘rib chiqiladi. Maqolada zamonaviy raqamli vositalar va ularning
samaradorligi haqida fikr yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
matematika o‘qitish metodikasi, abstrakt tushunchalar, vizualizatsiya,
grafik tasvirlar, interaktiv texnologiyalar, didaktik materiallar, GeoGebra, Desmos.
Abstract:
This article analyzes the role of visualization in the process of explaining
abstract concepts in mathematics. Methods of using various graphs, diagrams, tables and
interactive technologies to increase the level of students' understanding of the subject,
increase their interest and develop their logical thinking skills are described. It is also
considered that visualization helps to concretize abstract concepts in the educational process,
and the role of pedagogues in improving the quality of presentation of educational material.
The article discusses modern digital tools and their effectiveness.
Keywords:
mathematics teaching methodology, abstract concepts, visualization, graphic
images, interactive technologies, didactic materials, GeoGebra, Desmos.
Аннотация:
В данной статье анализируется роль визуализации в процессе
объяснения абстрактных понятий математики. Описаны методы использования
различных графиков, диаграмм, таблиц и интерактивных технологий для повышения
уровня понимания учащимися предмета, повышения их интереса и развития навыков
логического
мышления.
Также
считается,
что
визуализация
помогает
конкретизировать абстрактные понятия в образовательном процессе, а также роль
педагогов в повышении качества подачи учебного материала. В статье
рассматриваются современные цифровые инструменты и их эффективность.
Ключевые слова:
методика преподавания математики, абстрактные понятия,
визуализация, графические изображения, интерактивные технологии, дидактические
материалы, GeoGebra, Desmos.
Kirish
Zamonaviy ta'lim jarayonida abstrakt tushunchalarni o'quvchilarga tushuntirish
murakkab masalalardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, matematika fanida mavhum
tushunchalarni tushunarli shaklda yetkazib berish o'quvchilar uchun qiyinchilik tug‘dirishi
mumkin. Shu sababli, dars jarayonida vizualizatsiyadan foydalanish muhim ahamiyatga ega.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
13
Vizualizatsiya yordamida murakkab mavzularni tushuntirish, o‘quvchilarning qiziqishini
oshirish va bilimlarni o‘zlashtirish darajasini yuqori bosqichga ko‘tarish mumkin.
Matematika fanida tushunchalar ko‘pincha mavhum shaklda bo‘lib, o‘quvchilar ularni
tasavvur qilishda qiyinchiliklarga duch keladilar. Grafik tasvirlar, diagrammalar, jadvallar va
interaktiv texnologiyalar yordamida bu tushunchalarni konkretlashtirish va vizual asosda
tushuntirish mumkin. Masalan algebraik ifodalar yoki geometriya figuralarining interaktiv
dasturlar yordamida ko‘rsatilishi mavzuni yanada tushunarli qiladi.
Vizualizatsiya vositalari turlarini quyidagicha ta’riflash mumkin:
Grafik va diagrammalar: grafik va diagrammalar ma'lumotlarni tezkor qabul qilish
hamda ularni tahlil qilish imkoniyatini beradi. Masalan, funksiyalarning grafigini chizish
orqali o‘quvchilar ularning xossalarini yaxshiroq tushunishlari mumkin.
GeoGebra va Desmos kabi raqamli ilovalar: ushbu ilovalar matematik tushunchalarni
interaktiv tarzda ko‘rsatish imkonini beradi. O‘quvchilar masalani vizual ko‘rish va turli
parametrlarni o‘zgartirib natijani baholashlari mumkin.
Didaktik materiallar: matematik tushunchalarni rangli va
aniq ko‘rsatish uchun maxsus didaktik materiallardan
foydalanish o‘quvchilarning e’tiborini jalb qiladi va mavzuni
oson o‘zlashtirishga yordam beradi.
Interaktiv dasturiy vositalar yordamida o‘quvchilar
ko‘proq amaliy mashqlar bajarish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Bunday mashg‘ulotlar o‘quvchilarda mavzu bo‘yicha chuqur
tushunchaga ega bo‘lishiga yordam beradi, chunki ular nazariy
bilimlarini amaliyotda qo‘llab, o‘zlashtirishi oson bo‘ladi.
GeoGebra va Desmos dasturlari matematika o‘qitishda
keng qo‘llaniladigan kuchli interaktiv vositalardir, ammo
ularning imkoniyatlari, ishlatilish uslubi va o‘ziga xos
afzalliklari bir-biridan farq qiladi.
GeoGebra - bu dastur algebra, geometriya, statistika va
hisoblash sohalarini birlashtirgan keng ko‘lamli vosita
hisoblanadi. GeoGebra bir vaqtning o‘zida algebraik va
geometrik ishlarni amalga oshirish imkoniyatini beradi. Shu
bilan birga, bu dasturda simulyatsiya qilish va interaktiv
mashqlarni yaratish funksiyalari ham mavjud.
Desmos esa asosan grafik kalkulyator sifatida ishlab
chiqilgan va algebra hamda funksiyalar grafigini chizish bilan bog‘liq vazifalarga
ixtisoslashgan. Desmos foydalanuvchilarga matematik grafiklarni tez va qulay tarzda chizish
imkonini beradi. Bu dasturning asosiy maqsadi grafiklarni oson yaratish va ular ustida ishlash
hisoblanadi.
Geogebra va desmos dasturlarining asosiy xususiyatlari:
Xususiyat
GeoGebra
Desmos
Foydalanish
Murakkabroq, ko‘proq
imkoniyat
Oson va tez grafik chizish
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
14
Geometriya
To‘liq qo‘llab-quvvatlanadi
Cheklangan imkoniyatlar
Algebra
Keng imkoniyatlar
Asosan grafik yechimlar
Platforma
Desktop, mobil, veb
Faqat veb
Resurslar
Darsliklar va mashg‘ulotlar
O‘qituvchilar uchun
mashqlar
Interaktivlik
Yuqori
O‘rta darajada
Ikkala dastur ham o‘z maqsadi bo‘yicha samarali bo‘lib, ta’lim jarayonida o‘quvchilar va
o‘qituvchilarga matematik tushunchalarni aniqroq va jonli tarzda tushuntirishda yordam
beradi. Tanlov qaysi dasturning qaysi maqsad uchun ishlatilishiga bog‘liq bo‘ladi: kengroq
matematika va tabiiy fanlarni o‘qitish uchun GeoGebra, oddiy grafik chizish va algebraik tahlil
uchun esa Desmos eng qulay variant hisoblanadi.
References:
1.
Qosimov B., Musurmonova O., Saidova N. Matematika o‘qitish metodikasi. Toshkent:
O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2018.
2.
Jo‘rayev U. Matematika darslarida innovatsion texnologiyalar. Toshkent: Fan va
texnologiya, 2020.
3.
Rashidov I. Matematika o‘qitish jarayonida axborot texnologiyalaridan foydalanish.
Samarqand: Zarafshon, 2019.
4.
To‘raqulov A. Matematika ta’limida vizual vositalarning samaradorligi. Toshkent: Yangi
asr avlodi, 2021.
5.
Norbo‘tayev H. Didaktik materiallar va ularning ta’lim jarayonidagi o‘rni. Buxoro: BuxDU
nashriyoti, 2017.
