ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
34
D-GLUKOZA MOLEKULASINING BA`ZI GEOMETRIK VA ENERGETIK
PARAMETRLARINI EKSPERIMENTAL O`RGANISH
D. Z. Azizov
Alfraganus University,
Farmasevtika va kimyo kafedrasi katta o`qituvchisi, PhD
https://doi.org/10.5281/zenodo.14830349
Annotatsiya:
Bu izlanishimmizda glyukozaning ba'zi geometrik va energiya
parametrlari Avagadro dasturida empirik hisoblash usullari bilan o'rganildi.
Kalit so’z:
Empirik usul, molekulyar mexanika, geometrik parametr, energetik
parametr, hosil bo’lish issiqlik energiyasi, ideal bog’ uzunligi.
Molekulyar mexanika usuli geometriya dekompozitsiyasining to'liq tavsifi uchun
ma'lumot beradi. asosan konformatorlar. potentsialning ko'tarilishidagi holat va egar
nuqtalarida. energiya (PPE), shuningdek geometrik kristaldagi tuzilmalar haqida ma’lumot
beradi. Shuningdek, shakllanish issiqligi, stress energiyasi, individual konformerlarning
energiyasi va konformatsiyalarga to'siqlarning balandliklari aniqlanadi. Molekulyar
mexanikaning qo'llanilish doirasi juda katta: oddiy molekulalardan tortib polisaxarid va
oqsillarni ham aniqlaydi.
Glukozaning ba’zi geometrik va energetik parametrlarini eksperimental o’rganish uchun
Avagadro dasturidan foydalandik. Ushbu dastur MM usulini o’rganishga juda qulay dastur
hisoblanadi. Natijalar Chemical, MMFF94, MMFF94s, UFF metodlarida olindi. Har bir metodda
qilingan optimizatsiya natijalari quyidagi jadvallarda keltirilgan (1-2 jadval):
1-
Jadval.
Glukozaning Avagadro dasturi yordamida olingan hosil bo’lish issiqlik
energilari
Chemical
MMFF94
MMFF94s
UFF
83.36 kj/mol
417.638 kj/mol
417.638 kj/mol
378.487 kj/mol
Hisoblash natijalari shuni ko’rsatadiki, glukoza hosil bo’lishining issiqlik energiyasi
MMFF94 va MMFF94s metodlarida optimizatsiya qilinganida maksimal qiymatga, Chemical
metodida optimizatsiya qilinganida esa minimal qiymatga ega bo’ldi. Demak, glukoza
molekulasi uchun Avagadro dasturida energetik va geometrik parametrlarini hisoblashda
Chemical
metodi samarali.
2-Jadval.
Glukozaning Avagadro dasturi yordamida olingan real bog’ uzunliklari (Å)
t/r
Bog`lar
Chemical
MMFF94
MMFF94S
UFF
1.
С1 – С2
1.545
1.545
1.545
1.567
2.
С2 – С3
1.537
1.537
1.538
1.537
3.
С3 – С4
1.543
1.543
1.543
1.561
4.
С4 – С5
1.543
1.543
1.540
1.544
5.
С1 – O1
1.444
1.444
1.443
1.436
6.
С5 – O1
1.421
1.421
1.421
1.413
7.
С5 – О2
1.426
1.426
1.425
1.403
8.
О2 – Н6
0.974
0.974
0.975
0.993
9.
С4 – H4
1.098
1.098
1.098
1.117
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
35
10.
С4 – O3
1.435
1.435
1.435
1.404
11.
O3 – H7
0.975
0.975
0.975
0.993
12.
С5 – H5
1.095
1.095
1.095
1.116
13.
С3 – O5
1.434
1.434
1.434
1.411
14.
O5 – H9
0.976
0.976
0.976
0.992
15.
С3 – H3
1.096
1.096
1.096
1.112
16.
С2 – H2
1.096
1.096
1.096
1.116
17.
С2 – O4
1.432
1.432
1.432
1.407
18.
O4 – H8
0.974
0.974
0.975
0.993
19.
C1 – С6
1.532
1.532
1.533
1.534
20.
С6 – O6
1.430
1.430
1.430
1.402
21.
С6 – Н10
1.094
1.094
1.094
1.111
22.
С6 – Н11
1.094
1.094
1.093
1.114
23.
O6 – Н12
0.976
0.976
0.976
0.993
Glukozaning ideal va real bog’ uzunliklari nazariy MM usuli bilan o’rganilganda empirik
usulning 4 ta metodida sezilarli farqlar kuzatilmadi.
Glukozaning ba’zi geometrik va energetik parametrlari empirik hisoblash usullari bilan
o’rganildi. Hisoblash jarayoni Avagadro dasturining Chemical, MMFF94, MMFF94s va UFF
kabi molekulyar mexanika usullarida bajarilgan.
Hosil bo’lish issiqlik energiyalari hisoblanganda eng minimal qiymat Chemical usulida
kuzatildi. Bog’lar orasidagi masofalarda esa 4 ta usulda optimizatsiya qilinganda deyarli katta
farqlar kuzatilmadi. Bog’lar uzunligi ideal bog’lar uzunligidan katta farq qilmasligi usulning
aniqligi yuqoriligidan dalolat beradi.
