ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
49
VITILIGO DAVOSIDA PSIXOLOGIK YONDASHUVNING ROLI
Abdujabborova Sitora Sherali qizi
Toshkent Tibbiyot Akademiyasi 1-davolash 5-kurs
Kuchkarov Humoyun Nurali o’g’li
Assistent
Umarov Jasur Mirxomidovich
Katta o’qituvchi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14904923
Annotatsiya
Mazkur tezisda vitiligo davosida psixologik yondashuvning ro`li mavzusida gam
yuritiladi. Vitiligo - bu pigmentatsiya buzilishi bo'lib, u insonning psixologik holatiga jiddiy
ta'sir ko'rsatadi. Ushbu kasallik nafaqat jismoniy balki ruhiy tushkunlik, o'ziga bo'lgan
ishonchning pasayishi va ijtimoiy izolyatsiyaga sabab bo'lishi mumkin. Tadqiqotlar shuni
ko'rsatadiki, vitiligoni davolashda psixologik yondashuv muhim rol o'ynaydi. Ushbu maqolada
vitiligo bilan kasallangan shaxslarning psixologik holatini yaxshilash usullari, stress va
depressiya bilan kurashish metodlari, shuningdek, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashning ahamiyati
ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida kognitiv-bihevioral terapiya, stressni
boshqarish texnikalari va psixo-ta'lim metodlari vitiligo kasalligini yengishda samarali bo‘lishi
mumkinligi ko‘rsatib o‘tiladi. Shuningdek, bemorlarning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshirish va
jamiyatdagi stigmatizatsiyani kamaytirish muhim omil ekanligi asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar:
Vitiligo, psixologik yondashuv, stress, depressiya, o‘ziga ishonch, ijtimoiy
qo‘llab-quvvatlash, kognitiv-bihevioral terapiya, stigmatizatsiya, psixo-ta’lim, stressni
boshqarish.
Kirish
Vitiligo - bu surunkali teri kasalligi bo‘lib, terining pigment yo‘qotishi natijasida oq dog‘lar
paydo bo‘lishi bilan tavsiflanadi. Ushbu kasallik jismoniy jihatdan zararsiz bo‘lsa-da,
bemorlarning ruhiy holatiga salbiy ta’sir qiladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, vitiligo
bemorlarida depressiya, tashvish va ijtimoiy izolyatsiya holatlari yuqori darajada kuzatiladi.
Shuning uchun vitiligo bilan kurashishda faqatgina tibbiy davolash emas, balki psixologik
yondashuv ham muhim o‘rin tutadi.
Mazkur tadqiqotda vitiligo bilan yashayotgan bemorlarning psixologik ahvoli, stress va
depressiya omillari, shuningdek, psixologik qo‘llab-quvvatlash usullari atroflicha tahlil qilinadi.
Maqsad - bemorlarning ruhiy salomatligini yaxshilash va jamiyatda vitiligo bo‘yicha
tushunchani oshirishdir.
Vitiligo rivojlanishida stressli sharoitlar, ichki organlarning surunkali kasalliklari,
intoksikatsiya, ba'zi sintetik to'qimalar bilan terining aloqasi, jismoniy travma (Köbner
reaktsiyasi) katta ahamiyatga ega. Bir qator kimyo sanoati, ayniqsa fenol hosilalari
(bo'yoqlar, kauchuk, kabel mahsulotlari) bilan bog'liq bo'lganlar ham vitiligoni
qo'zg'atadi, bunday hollarda ko'pincha qaytariladi. Ya'ni, odam ishni o'zgartirishi bilan
terining o'zi pigmentni tiklaydi.
Ultraviyole fototerapiya vitiligo uchun samarali davolash usullaridan biridir.
Fototerapiyaning barcha ma'lum usullaridan to'lqin uzunligi 311 nm bo'lgan tor
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
50
diapazonli fototerapiya eng ko'p qo'llaniladi. Usulning afzalliklari kattalar va bolalar
tomonidan davolanishning yaxshi tolerantligi va nisbatan xavfsizligidir. PUVA terapiyasi
samaradorligi bo'yicha tor diapazonli fototerapiya bilan solishtirish mumkin, ammo bir
qator kamchiliklarga ega: terining doimiy giperpigmentatsiyasi va fotosensibilizatordan
foydalanishning yon ta'siri, kanserogen ta'sir xavfi. Shu munosabat bilan, PUVA terapiyasi
hozirda boshqa terapevtik vositalarning ta'siri bo'lmaganda buyuriladigan vitiligo uchun
muqobil davolash usuli sifatida qaraladi. Keng polosali o'rta to'lqinli ultrabinafsha
terapiyasi (to'lqin uzunligi 280-320 nm)311 nm tor diapazonli fototerapiyadan
samaradorlik jihatidan past va klinik amaliyotda kamroq qo'llaniladi. Eksimer
monoxromatik ultrabinafsha nurlar (to'lqin uzunligi 308 nm) bilan davolash lazer va chiroq
nurlanish manbalari yordamida amalga oshirilishimumkin. Ushbu usullarning terapevtik
samaradorligi solishtirish mumkin; Kamchilik -protseduralarning yuqori narxi. Ultraviyole
fototerapiya vitiligoning muhim patogenetik mexanizmlariga ta'sir qiladi.
Xulosa
Vitiligo bemorlarining psixologik ahvolini yaxshilash kasallik bilan bog‘liq salbiy
holatlarni kamaytirishga yordam beradi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, psixologik
terapiya va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashning to‘g‘ri usullari vitiligo bilan yashayotgan insonlar
uchun ruhiy barqarorlik va hayot sifati oshishiga olib keladi. Shuning uchun vitiligo davosida
tibbiy usullar bilan bir qatorda psixologik yondashuv ham majburiy tarkibiy qism sifatida
qaralishi lozim.
References:
1.
Silverberg, J. I., & Silverberg, N. B. (2015). Quality of life issues in vitiligo.
Dermatologic
Clinics
, 33(2), 161-171.
2.
Whitton, M. E., Ashcroft, D. M., Barrett, C. W., & Gonzalez, U. (2016). Interventions for
vitiligo.
Cochrane Database of Systematic Reviews
, 2, CD003263.
3.
Alikhan, A., Felsten, L. M., Daly, M., & Petronic-Rosic, V. (2011). Vitiligo: A comprehensive
overview.
Journal of the American Academy of Dermatology
, 65(3), 473-491.
4.
Amer, A. A., & Gao, X. H. (2016). Quality of life in patients with vitiligo: An overview.
International Journal of Dermatology
, 55(9), 925-934.
