ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
45
TERAPEVTIK STOMATOLOGIYADA HOZIRGI ZAMON OG’RIQSIZLANTRISH
METODLARI VA DORI ASHYOLARI
Donishev G'ulom G'ayrat o'g'li
Jumaqulov Ikromjon Gʻulomjon oʻgʻli
Mamarasulov Shohrux Alisher O’gli
Samarqand davlat tibbiyot universiteti 2 kurs klinik ordinatori.
Nazarova Nodira Sharipovna
Ilmiy raxbar: DKTF Stomatologiya kafedrasi mudiri, Professor
https://doi.org/10.5281/zenodo.14904905
Applikatsion anesteziya -Og'riqsizlantiruvchi modda to'qimalarga(ignasiz)surtilishi
10%lidokain) kichiktamponga shimdirilib, quritilgan shilliq parda ustiga surtiladi yoki bir
necha daqiqa bostiribushlabturiladi. 5% lidokain yoki 5% piromekain malhami shilliq pardaga
ishqalab surtiladi. Og'riqsizlantirish1-3 minutdan so'ng boshlanadi va 20-30 minut davom
etadi.
Bu usulga ko'rsatma - shilliq qatlamdagi kichik jarrohlik harakatlar, igna sanchishni
og'riqsiz o'tkazish, tishlar toshini olish.
INFILTRATSION OG’RIQSIZLANTIRISH
(to'qimani anestetik bilan to'yintirish)
Yuzyumshoqto'qimalarida bajariladigan jarrohlik muolajalarni og'riqsizlan-tirish maqsadida
bevosita operatsiyamaydoniga igna sanchilib anestetik yuboriladi va shu sohada to'qima
to'yintiriladi. Og'riqsizlantiruvchimodda nervning periferik retseptorlari o'tkazuvchi tolalari
orqali miya markaziga ta’sir etadi.
Mahalliy og'riqsizlantirish asosida anestetik hujayra lipid qobig'i oqsili bilan hosil qilgan
makromolekulanatriy kanalining blokka tutishi yotadi. Natriy kanali ichki devoridagi retseptor
anestetik bilan bog'lanadi. Buning uchun anestetik lipid membranadan o'tishi kerak. anestetik
yog'da qanchalik yaxshi erisaushuncha tez membranadan o'tadi va oqsil bilan qancha uzoq
bog'lansa shuncha kuchli vadavomliog'riqsizlantirish kuzatiladi.
INFILTRATSION OG RIQSIZLANTIRISH TURLARI
Shilliq parda osti inflltratsion
anesteziyasi
Suyak usti pardasi tagiga (subperiostal) anesteziya
Suyak ichi anesteziyasi
Intraligamentar periodontal og'riqsizlantirish Shilliq parda osti inflltratsion og'riqsizlantirish
Bajarish texnikasi
• Anestetik shpritsga olinganidan so'ng uni o'ng qo'lga qalamni yozish uchun
ushlagandekuchbarmoq orasiga olinadi va bosh barmoq shprits porsheni ustiga qo'yiladi.
• Chap qo'lning ko'rsatkich barmog'i bilan yuqori lab ko'tariladi.
• Yuqori labni ko'rsatkich va bosh barmoq orasiga olib ko'tarish hammumkin.
SHundanso'ngalveolyar o'siqdagi surilmaydigan milkdan 3-4 ml. yuqoriroqda igna sanchiladi,
anestetikyuborilib igna to'qimaga kiritiladi va ildiz uchi tomon yo'naltiriladi (tish davolash
maqsadida). Igna kiritilganidan so'nggi holat. 5-6. Muolaja alveolyar o'siqning bir necha tish
oralig'ida bajariladigan bo'lsa, yuqori labni chapko'rsatkich barmoq bilan ko'tarib ignani o'tuv
burma shilliq pardaga 40-45 gradusda sanchiladivaanestetik yuborilib, igna o'tuv burma
bo'ylab kerakli ko'lamda kiritilishi bilan 2-3 ml. anestetikyuboriladi.V.Tanglay shilliq pardasi
og'riqsizlantirilayotganda igna kesigi suyakka qaratilib, 40-45°burchak ostida to'qimaga
kiritiladi va 0,5 ml. anestetik yuboriladi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
46
Intraligamentar periodontal og'riqsizlantirish
Hozirgi davrda keng qo'llanilayotgan usul. Anestetik periodont to'qimasiga
bosimbilankiritiladi. Buusul karpula tutuvchi shprits va karpuladagi anestetik va kalta igna
bilan amalga oshiriladi. Anesteziyaniboshlashdan oldin tish va atrofidagi to'qimalarga
antiseptik ishlov beriladi, yumshoq karashvatoshlarolib tashlanadi. Aplikatsiya usulida milk
tish cho'ntagi og'riqsizlantiriladi. Karpulali shprits ignasi tishmarkazidan o'tkazilgan shartli
o'qiga nisbatan 30° gradus qiyalikda, igna kesigini ildiz yuzasiga qaratib, periodont to'qimasiga
sanchiladi va zich to'qimaga kirgani sezilguncha 1-3 mmchuqurlikkasuribboriladi, oldin
vestibulyar keyin til yoki tanglay tomonidan qilinadi. Anestetik 0,2-0,6 ml miqdordabosim bilan
asta-sekin periodontal oraliqqa kiritiladi. Igna qaytarilib olinayotganda albattabosimniushlab
tortib olish kerak, chunki karpula ichidagi rezinkali tutqich to'qima bosimidan
orqagaqaytibto'qima suyuqligini karpula ichiga tortishi mumkin. Og'riqsizlantirish shu
zahotiyoq boshlanadi va 30minutgacha davom etadi.
Infiltratsion anesteziya yetarli og'riqsizlantirish bermasa, suyak ichi (intraossal)
og'riqsizlantirisho'tkazsabo'ladi. Buning uchun:
1) operatsiya maydonida infiltratsion yoki applikatsion og'riqsizlantirisho'tkaziladi 2)
vestibulyar tomondan alveolyar o'siqning ikki tish orasidagi kompakt suyagi dumaloqborbilan
teshiladi. Ochilgan yo'l orqali suyakning g'ovak qismiga igna sanchilib 1-2 ml anestetik bosim
bilan yuboriladi. Igna sanchilgan tomondagi ikki tish shu zahotiyoq og'riqsizlantiriladi va 60
minutgacha davometadi.Pulpa va periodontga ta’sir etgani uchun stomatologik muolajalarning
barchasini (kariyes kavakkashaklberish, pulpit, periodontitni davolash)
O’tkazuvchan anesteziya turlari
Yuqori jag’da
Infraorbittal anesteziya
Tuberal
anesteziya
Tanglay katta teshigida o'tkaziladigan anesteziya.
Burun-tanglay nervni
og'riqsizlantirish.
Pastki jag’da
Mandibulyar anesteziya
Mental anesteziya
INFRAORBITAL ANESTEZIYA
Ko'z osti nervini o'tkazuvchan og'riqsizlantirishni ikki uslubda
bajarish mumkin: og'iz ichidanvatashqarisidan. Ko'z osti nervi joylashgan kanal qiya bo'lib, u
tepadan pastga, oldinga vaichkariga(medial) yo'nalgan bo'ladi. SHuning uchun igna
sanchilgandan so'ng pastdan yuqoriga, tashqarigaqarabyo'naltiriladi.
Uch shoxli nervning ikkinchi shoxi yuqori orqa alveolyar tarmoqlari yuqori jag'
suyaginingqanotsimontanglayga qaragan orqa bo'rtmasi yuzasidan bir necha tola orqali
suyakka kirib keladi va yuqori jag'niuchta katta oziq tishlar, shu sohadagi suyak va milkni
innervatsiya qiladi. Anestetik moddaaynanshusohaga yetkazilishi kerak. Bajarish texnikasi
Og'iz yarim ochiq holatida chap qo'lning ko'rsatkich barmog'i, yoki shpatel yordamida lunj
ko'tariladi. Igna uchi kesigini suyakka qaratib yonoq alveolyar qirrasi ortidan ikkinchi va
uchinchi kattaoziqtishorasi ro'parasidan o'tuv burmaga sanchiladi. Ignani kiritish bilan eritma
yuboriladi va suyakusti pardasiustidan yuqoriga orqaga va ichkariga qarab 2-2,5 sm. kiritiladi.
Igna kiritish bilan birga 1,5-2,0ml. anestetik yuboriladi. Tanglay katta teshigida o'tkaziladigan
anesteziya. Uch shoxli nervni ikkinchi shohidan qanot-tanglay chuqurchasida hosil bo'lgan
qanot-tanglaytugunidanajralib tanglay nervi katta tanglay kanali orqali katta tanglay
teshigidan chiqadi va tanglayshilliqpardasining ofqa qismini innervatsiya qiladi.
Bajarish texnikasi Ignani sanchishdan oldin tanglay katta teshigining joylashishini
tasavvur qilish kerak. Teshikproyeksiyasini topish uchun hayolan ikkita bir birini kesib o'tuvchi
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
47
chiziq o'tkazamiz, biri uchinchi kattaoziq tishi o'rtasidan tanglay parallel chokigacha. SHu
masofa uchga bo'linadi va alveolyaro'siqtomondan masofaning 1/3 qismi mo'ljalida ikkinchi
kesib o'tuvchi chiziq o'tkaziladi. Shuchiziqlarkesishgan nuqta katta tanglay teshigi proyeksiyasi
bo'ladi. Og'iz ochib turganda bu teshikkaignaniperpyondikulyar sanchib bo'lmaydi. Igna
qiyalab borishini e’tiborga olib, u teshik proyeksiyasidan0,5sm. oldiroq va o'rtaroq sanchiladi
Og'iz katta ochiladi, og'riqsizlantirishga qarama-qarshi tomondano'ngqo'lda ushlangan shprits
katta tanglay teshigi tahmin qilingan nuqtaga qaratiladi, igna sanchilibanestetikyuboriladi. Igna
to'qimaga suyakka qadalguncha kiritiladi va 0,5 ml. anestetik yuboriladi. Burun-tanglay nervni
og'riqsizlantirish Bu nerv qanot-tanglay tugunidan ajralib lateral va medial tarmoqqa bo'linadi.
Lateral tarmog'in. nasopalatinus burun to'sig'idan mstga va oldinga can. Insisivus orqali qattiq
tanglayningoldqismigachiqadi. Og’riqsizlantirishga ko'rsatma: Yuqori jag' frontal tishlarini
davolash Bajarish texnikasi Burun-tanglay nervi tanglayga ikki markaziy kurak tishlar
o'rtasidan o'tkazilgan chiziqda joylashganteshikdan chiqadi. Teshik ustida shilliq pardadan
hosil bo'lgan so'rg'ich bo'ladi. Igna sanchishdanoldin shu so'rg'ich va atrofiga 10% lidokain
surtiladi. Bemor boshi orqaga tashlab og'izni katta ochish so'raladi. Igna so'rg'ichning orqa
qismiga sanchiladi va shu zahoti 0,5 ml. anestetik yuboriladi. Igna to'qimaga5-6mm kirgach
suyakka qadaladi. SHu yerga anestetik 0,25-0,5 ml yuboriladi. Kanal ichiga tushish qiyin, chunki
tikka qaratilgan igna kirishi mumkin, ammo pastki jag' bunga halaqit qiladi.
PASTKI ALVEOLYAR NERVNI OG’RIQSIZLANTIRISH USULLARI
Mandibulyar
og'riqsizlantirish Bu og'riqsizlantirishni bajarish uchun pastki alveolyar nerv jag' suyagiga
kiradigan teshik proyeksiyasiniyaxshi tasavvur qilish kerak. Teshik pastki jag' shox qismining
ichki yuzasida joylashgan o'rtachaqilib, u jag'rung old qirrasidan - 15 mm, orqadan - 13 mm,
yuqoridan - 22 mm, jag' burchagi qirrasidan- 27mmmasofada joylashgan. Katta odamda teshik
pastki katta oziq tishlar chaynov yuzasidangorizontalo'tkazilgan shartli chiziq balandligida
joylashgan. Teshik old qismining Linqila mandibulae to'sib turadi. SHuning uchun igna
teshikdan 0,75-1 sm. yuqoriroqqa sanchilib nerv kanalga kirishidanoldinjoylashgan suyakdagi
tarnovcha (sulcus coli mandubulae) atrofiga anestetik yuboriladi. Paypaslab bajarish Bu usulda
pastki jag' suyagidagi anatomik tuzilmalar paypaslab topiladi. Og'riqsizlantirish
o'ngtomondao'tkazilsa chap qo'lning ko'rsatkich barmog'i, chap tomonda - chap qo'lning bosh
barmog'i bilanpastkijag' shoxining qirrasi og'iz ichidan paypaslab topiladi va ichkariga kiritilib
chakka qirrasi aniqlanadi, retromolyar chuqurchaga barmoqni tirab ushlanadi. O'ng qo'lga
shpritsni olib igna qarama-qarshitomondan kichik oziq tishlar sohasidan barmoq bilan
aniqlangan chakka qirradan ichkariga 0,75-1sm.oxirgi katta oziq tish chaynov yuzasidan 0,75-
1 sm. balandlikda sanchiladi. Shu yo'nalishda0,5-1ml.eritma yuboriladi, ignani 2-2,5 sm. orqaga
va tashqariga kiritilib, yana 2-3 ml anestetik yuboriladi
Bu usul bilan og'riqsizlantirishda asosan qanot-jag' burmasi (plica pteriqomandibylaris)
mo'ljalhisoblanadi. U pastki jag4 shoxining chekka qirrasidan ichkarida vertikal yo'nalishida
joylashgan. Og'iz katta ochilgan holda shprits va igna qarshi tomondan ikkinchi kichik va
birinchi katta oziqtishlarorasisohasiga joylashtiriladi. Igna burma old qirg'og'i vertikal uzunligi
o'rtasiga sanchiladi. Ichkarigavatashqariga 1,5-2 sm. suyakka tekkuncha kiritiladi. Igna
suyakka tegmasa shprits bir oz orqagaqaytariladiva ikkinchi nichinchi katta oziq tishlar
sohasidan qaytadan kiritiladi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
48
ENGAK NERVINI OG'RIQSIZLANTIRISH
Bu nervni og'riqsizlantirish uchun for mentalae
proyeksiyasini lopish va nerv joylashgankanal yo'liniyaxshi tasavvur qilish kerak. Nerv yetgan
kanal pastki jag' ichidan tashqariga birinchi va ikkinchi kichikoziq tishlar to'sig'i oralig'ida
pastki jag' tanasining pastki qirrasidan 12-13 mmyuqorida ochiladi. Suyakichida u yarim halqa
shaklida burilib lashqariga, yuqoriga, orqaga qarab ochiladi.
OG'IZ ICHIDAN BAJARILADIGAN USUL
Bemor tishlarini jipslaydi. Pastki labni chap
qo'lni ko'rsatkich va bosh barmog'i bilan ushlabtashqarigasuriladi. 0'tuv burmada kichik oziq
tishlar orasida teshik proyeksiyasi tahmin qilinadi. Tahminqilinganteshikdan 0,5 sm.
yuqoridan birinchi katta oziq tish ro'parasidan igna sanchilib kanalga qarabyuqoridanpastga,
iqhkariga va oldinga suyakka qadaiguncha kiritiladi. Igna uchi bilan teshik topiladi va3-
4mmichiga kirib 1-2 ml anestetik yuboriladi.
References:
1.
Nazarova N.SH, Musayeva G.A, Ravshanov I.R. Evaluation of Effectiveness of Combined
Oral and Dental Therapy in Tobacco Growers. Journal of Research in Medical and Dental Science
2021, Volume 9, Issue 8, Page No: 241-246.
2.
Rustem Hayaliev, Sabir Nurkhodjaev, Nodira Nazarova, Jasur Rizayev,Rustam
Rahimberdiyev, Tatyana Timokhina, Ivan Petrov. Interdisciplinary Approach of Biomedical
Engineering in the Development of Technical Devices for Medical Research. Journal of
Biomimetics, Biomaterials and Biomedical Engineering Submitted: 2021-05, Vol. 53, pp 85-92
Accepted: 2021-05-11.
3.
Rizaev Zh. A., Nazarova N. Sh. State of local immunity of the oral cavity in chronic
generalized periodontitis. Bulletin of Science and Education
2020, No. 14 (92).Part 4. From 35-
40.
4.
Rizayev Jasur Alimdjanovich, Nazarova Nodira Sharipovna.Assessment Of Changes In The
Condition Of Periodontal Tissues In Workers Exposed To Exposure To Epoxy Resin. The
American journal of medical sciences and pharmaceutical research №2 P 14-17.
5.
Rizaev Zh. A., Nazarova N. Sh. State of local immunity of the oral cavity in chronic
generalized periodontitis. Bulletin of Science and Education
2020, No. 14 (92).Part 4. From 35-
40.
6.
Rizaev Zh. A., Nazarova N. Sh. Effectiveness of combined treatment of periodontal and
mucosal diseases working with harmful production factors. Problems of biology and
medicine.2020. №3 (119) . From 85-88.
