ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
20
XXI ASR MEDIA DISKURSIDA INGLIZ VA RUS TILLARIDA
ANGLITSIZMLARNING ISHLATILISHI
Qurbonova Zarina Muxammadzokirovna
https://doi.org/10.5281/zenodo.14882231
KIRISH
. XXI asr globallashuv jarayonlari til tizimiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Axborot
texnologiyalarining jadal rivojlanishi, madaniy va iqtisodiy aloqalarning kengayishi natijasida
turli tillar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir kuchayib bormoqda. Ayniqsa, ingliz tilining xalqaro
kommunikatsiya tili sifatida ustunlik qilishi boshqa tillarga, jumladan, rus tiliga ham sezilarli
ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu sababli ingliz tilidan olingan so‘z va iboralar – anglitssizmlar –
zamonaviy media diskursida keng qo‘llanilmoqda.
Media matnlar – bu jamiyatga axborot yetkazish, jamoatchilik fikrini shakllantirish va
madaniy qadriyatlarni uzatishning asosiy vositalaridan biridir. Shu bois XXI asr media
diskursida anglitssizmlarning ishlatilishi nafaqat lingvistik hodisa, balki ijtimoiy va madaniy
jarayonlarning in’ikosi sifatida ham qiziqish uyg‘otadi. Ingliz tilidan kirib kelgan leksik birliklar
rus tilidagi matnlarda qanday ishlatilayotgani va ularning kommunikativ funksiyalari alohida
ilmiy izlanishni talab etadi.
Mazkur tadqiqotning dolzarbligi shundaki, zamonaviy media tilining rivojlanish
tendensiyalarini tahlil qilish orqali ingliz tilidan kirib kelgan leksik birliklarning o‘rni va
ahamiyatini aniqlash mumkin. Tadqiqot doirasida inglizcha anglitssizmlarning rus tilidagi
media matnlarida ishlatilish sabablari, ularning semantik va stilistik xususiyatlari hamda rus
tilining zamonaviy leksik tizimiga ta’siri o‘rganiladi.
Ushbu ishning maqsadi – XXI asr media diskursida ingliz tilidan olingan
anglitssizmlarning o‘rnini tahlil qilish va ularning lingvistik xususiyatlarini aniqlashdan iborat.
Shu asosda media tilida anglitssizmlarning qo‘llanilish xususiyatlarini yoritib berish, ularning
kommunikativ funksiyalarini o‘rganish va bu jarayonning rus tiliga ta’sirini baholash muhim
ilmiy vazifa sifatida ilgari suriladi.
XXI ASR MEDIA DISKURSIDA TILLARARO TA’SIR VA ANGLITSIZMLARNING ROLI.
XXI
asr globallashuv jarayonlari dunyoning barcha tillariga, jumladan, rus tiliga ham sezilarli ta’sir
ko‘rsatmoqda. Ingliz tili xalqaro muloqot vositasi sifatida iqtisod, texnologiya, madaniyat va
axborot sohalarida yetakchilik qilmoqda. Bu jarayon natijasida boshqa tillar ingliz tilidan
o‘zlashtirilgan so‘z va iboralar bilan boyib bormoqda. Rus tilidagi media matnlarida ingliz
tilidan olingan anglitssizmlar ko‘p ishlatilishi ham bu jarayonning natijalaridan biridir.
Media diskurs – bu jamiyatga ta’sir o‘tkazish va axborotni tarqatish vositasi bo‘lib, uning
asosiy maqsadi auditoriyani ma’lumot bilan ta’minlash va fikrga yo‘naltirishdir. Media
matnlarining lingvistik xususiyatlaridan biri ommabop va tushunarli bo‘lishidir. Shu sababli,
ko‘p hollarda yangiliklar, reklama va ijtimoiy tarmoqlardagi postlar xalqaro miqyosda tanish
va universal tushuniladigan so‘z va iboralar bilan boyitiladi. Anglitssizmlar aynan mana shu
talabga javob beradi.
Anglitssizmlar zamonaviy media tilining ajralmas qismiga aylanmoqda. Ularning asosiy
funksiyalariga quyidagilar kiradi:
Ekspressivlik – matnga zamonaviy va jozibador tus berish;
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
21
Ekonomiklik – ingliz tilidan olingan qisqa va mazmunli iboralar orqali fikrni qisqa bayon
etish;
Globalizatsiya ta’siri – xalqaro terminologiyaga moslashish va global madaniyat
bilAnglitssizmlar media tilida ko‘pincha brending, marketing va texnologik yangiliklar
sohalarida faol qo‘llaniladi. Masalan, “стартап” (startup), “инфлюенсер” (influencer) yoki
“тренд” (trend) kabi so‘zlar rus tilida keng tarqalgan.
Rus tilidagi media matnlarda anglitssizmlarning paydo bo‘lish sabablari.
Rus
tilidagi media matnlarida inglizcha anglitssizmlarning ko‘payishi bir necha sabablar bilan
izohlanadi:
1.
Texnologik va iqtisodiy o‘zgarishlar – zamonaviy texnologiyalar bilan bog‘liq yangi
tushunchalar rus tilida muqobil so‘zsiz qabul qilinmoqda (masalan, “фрилансер” (freelancer),
“биткойн” (bitcoin)).
2.
Brend va marketing strategiyalari – xalqaro bozorda ishlatiladigan terminlar rus tiliga
o‘zgarishsiz yoki minimal adaptatsiya bilan kirib kelmoqda.
3.
Ijtimoiy tarmoqlarning ta’siri – internet va ijtimoiy tarmoqlarda faol ishlatiladigan
inglizcha so‘zlar tezda media diskursga singib ketmoqda.
Anglitssizmlar semantik jihatdan quyidagi turlarga bo‘linadi:
To‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘zlashmalar – “блогер” (blogger), “лайк” (like), “челлендж”
(challenge);
Ma’no jihatdan moslashgan so‘zlar – “фейк” (fake), “хайп” (hype), “рекламный кейс”
(advertising case);
Aralash konstruksiyalar – rus va ingliz so‘zlarining birikishi natijasida paydo bo‘lgan
iboralar (masalan, “онлайн-покупка” (online shopping)).
Anglitssizmlarning rus tili leksik tizimidagi o‘rni.
Anglitssizmlar rus tilida mustahkam
o‘rnashib bormoqda va ular yangi avlod tili shakllanishiga ta’sir ko‘rsatmoqda. Ularning
aksariyati tilga shunchalik moslashganki, ba’zilar rus tilining rasmiy lug‘atlariga kiritilgan.
Media matnlarida anglitssizmlar quyidagi kommunikativ vazifalarni bajaradi:
Emotsional va stilistik ta’sir – auditoriyaga zamonaviylik va dinamizm hissini uyg‘otadi;
Ma’lumotni tez yetkazish – inglizcha qisqa va aniq terminlar o‘zbek va rus tilidagi uzun
izohlarga ehtiyojni kamaytiradi;
Madaniy integratsiya – xalqaro trendlarni tushunish va ularga moslashish imkonini
beradi.
Jurnalistika va blogerlik sohalarida inglizcha anglitssizmlar tobora ko‘proq ishlatilmoqda.
Xususan, texnologiya, moda va iqtisodiy tahlillarga oid maqolalarda anglitssizmlarga bo‘lgan
ehtiyoj yuqori.
Kelajakda rus tilidagi media diskursda inglizcha anglitssizmlarning soni ortishi
kutilmoqda, ayniqsa, texnologiyalar va ijtimoiy media rivojlanishi bilan bog‘liq sohalarda.
Ba’zi anglitssizmlar uzoq muddatga saqlanib qolishi, ba’zilari esa asta-sekin mahalliy
terminlarga o‘rin bo‘shatishi mumkin.
Rus tili media matnlarida anglitssizmlarning barqarorligi turli omillarga bog‘liq bo‘lib,
global til o‘zgarishlari jarayonining bir qismi sifatida namoyon bo‘ladi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
22
XXI asr media diskursida ingliz tilidan kirib kelgan anglitssizmlarning roli ortib
bormoqda. Bu jarayon globallashuv, texnologik taraqqiyot va xalqaro kommunikatsiyaning
kengayishi bilan bevosita bog‘liq. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, anglitssizmlar media
matnlarida turli lingvistik va kommunikativ funksiyalarni bajaradi, jumladan, ma’lumotni qisqa
va aniq yetkazish, matnning zamonaviylik va xalqaro muhitga mosligini ta’minlash hamda
auditoriyaning e’tiborini jalb qilish.
Rus tilidagi media matnlarida anglitssizmlarning paydo bo‘lishi bir necha asosiy omillarga
bog‘liq: texnologiyalar rivoji, ijtimoiy tarmoqlarning ommalashuvi, xalqaro iqtisodiy va
madaniy aloqalarning kengayishi. Bunday o‘zlashmalar semantik va stilistik jihatdan turli
xususiyatlarga ega bo‘lib, ba’zilari o‘zlashgan holda til tizimiga moslashsa, boshqalari asosan
jurnalistika, reklama va blogerlik sohalarida ommaviy foydalanilmoqda.
Anglitssizmlarning ijobiy ta’siri shundaki, ular rus tilini global tendensiyalarga
moslashtiradi, yangi tushunchalarni tezda ifodalash imkonini beradi va media matnlarining
ekspressivligini oshiradi. Shu bilan birga, ularning haddan tashqari ko‘payishi rus tilining milliy
o‘ziga xosligini zaiflashtirishi, ba’zi mahalliy so‘zlarning siqib chiqarilishiga olib kelishi
mumkin.
XULOSA
Kelajakda media diskursida anglitssizmlarning roli yanada kuchayishi kutilmoqda. Biroq,
rus tilining tabiiy rivojlanish jarayonida ba’zi anglitssizmlar barqarorlashib, milliy til tizimiga
moslashsa, ba’zilari esa asta-sekin iste’moldan chiqishi mumkin. Shu bois, lingvistlar va
jurnalistlar ushbu jarayonni ilmiy tahlil qilish orqali rus tilining ifodaviy imkoniyatlarini
muhofaza qilish va o‘zlashmalarning optimal nisbatini saqlash yo‘llarini izlashlari lozim.
Ushbu tadqiqot XXI asr media diskursidagi anglitssizmlarning lingvistik xususiyatlarini
o‘rganish orqali ularning o‘rni va ta’sirini yoritib berdi. Kelgusida ushbu mavzuni yanada
kengroq tadqiq qilish va anglitssizmlarning madaniy va ijtimoiy jihatlarini ham chuqurroq
o‘rganish istiqbollari mavjud.
References:
1.
Батырева, Н. А. (2017). Лексические заимствования в русском языке XXI века:
тенденции и перспективы. Санкт-Петербург: Издательство СПбГУ.
2.
Dijk, T.A. van (2008). Discourse and Power. Palgrave Macmillan.
3.
Gural, S. K. (2016). Англицизмы в русском языке и их влияние на современную речь.
Москва: Наука.
4.
Proshina, Z. (2019). Russian English: History, Features, and Functions. Cambridge
University Press.
5.
Proshina, Z. (2019). Russian English: History, Features, and Functions. Cambridge
University Press.
