ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
104
TUG’MA JAROHATLAR PAYTIDA INTRANATAL XAVF OMILLARINING ROLI
Qo’ldosheva Durdona Farhod qizi
Eraliyeva Shohsanam Muzaffar qizi
G’aniyeva Marjona Gafur qizi
Zubtiyev Sardor Uktamovich
Toshekent tibbiyot akademiyasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14945091
Annotatsiya.
Hayotning birinchi oyi bolalar hayotida eng zaif davr hisoblanadi, 2022
yilda 2.3 million yangi tug‘ilgan chaqaloq o‘ldi.Neonatal o‘limlar 2000 yildan beri 44% ga
kamaydi. Biroq, 2022 yilda bolalar o‘limining deyarli yarmi (47%) yangi tug‘ilgan chaqaloqlar
davrida (hayotning birinchi 28 kuni) sodir bo‘ldi, bu esa sifatli intrapartum va yangi tug‘ilgan
chaqaloq parvarishini kuchaytirishni talab qiladi.2022 yilda sub-Sahra Afrikasi 57% (2.8
million) bolalar o‘limining umumiy sonidan, ammo global tug‘ilishlarning faqat 30% ini tashkil
etdi. Sub-Sahra Afrikasi dunyodagi eng yuqori neonatal o‘lim darajasiga ega bo‘lib, 1000 tirik
tug‘ilishga 27 o‘lim to‘g‘ri keladi, markaziy va janubiy Osiyada esa bu ko‘rsatkich 21 o‘lim.
Kalit so
‘
zlar:
tug‘ma jarohatlanish, intranatal xavf omillar, tug‘ma shikastlanish.
Tadqiqot maqsadi.
Homilaning tug‘ma jarohatlarining sabablari, patogenezi va
oqibatlarinio‘rganish.
Tadqiqot materiall va usullari.
2014-2024 yillardagi xorijiy va mahalliy mualliflarning
ilmiy adabiyotlari tahlili ma’lumotlari va muntazam tizimli retospektiv tahlil,ilmiy adabiyotlar
tahlili ma’lumotlarni umumlashtirish.
Prematurlik, tug‘ilishdagi muammolar (tug‘ilish asfiksiyasi/travma), neonatal
infeksiyalar va kongenital anomaliyalar neonatal o‘limlarning asosiy sabablaridir.
Birinchi 28 kunda o‘lgan bolalar tug‘ilish vaqtida yoki tug‘ilishdan keyin darhol sifatli
parvarish yoki malakali yordamning etishmasligidan azob chekmoqda.
Yangi tug'ilgan chaqaloqlarda tug'ilish travmasi turli lokalizatsiyalarga ega bo'lishi
mumkin va turli tana funksiyalarida buzilishlarga olib kelishi mumkin. Yangi tug'ilgan
chaqaloqlardagi tug'ilish travmasining quyidagi turlari farqlanadi: yumshoq to'qima jarohatlari
(terida, teri osti to'qimalarida, mushaklarda, tug'ilish shishi); osteoartrikular tizim jarohatlari
(kalta, humerus va femur frakturalari; humerusning travmatik epifiziolizi, CI–CII
bo'g'inlarining subluksatsiyasi, bosh
suyagi suyaklarining zararlanishi, tsefalohematoma va boshqalar); ichki organlar (ichki
organlardagi qon ketishlari); markaziy va periferik nerv tizimi: a) intrakranial (epidural,
subdural, subaraknoid qon ketishlari); b) orqa miya (orqa miya va uning qoplamalaridagi qon
ketishlari); c) periferik nerv tizimi (brachial plexusga zarar - Duchenne-Erb paresisi/palsy yoki
Dejerine-Klumpke palsy, brachial plexus paresisi to'liq turi, diafragma paresisi, yuz nerviga
zarar va boshqalar) [5–8]. Eng keng tarqalgan jarohat bosh terisining zararlanishidir, uning
chastotasi 1000 tug'ilishga 20.4 ga teng. Buni kalta frakturalari kuzatadi, ularning chastotasi
1000 tug'ilishga 2.4 ni tashkil etadi [9, 10]. O'ta jiddiy jarohatlar, masalan, brachial plexus
zararlanishining chastotasi 1000 tirik tug'ilishga 1 dan 3.5 gacha o'zgaradi. Intrakranial qon
ketishlari kamroq uchraydi
Tadqiqot natijalari
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
105
Ushbu jarayonda 50 dan ortiq retsenzion nashrlarni (рецензируемыепубликации), 60
ta maqola va tezislar to‘plamlarini, shuningdek, tug‘ma jarohatlardagi bosh miyaning
biokimyoviy, hujayraviy va molekulyar mexanizmlarni o‘rganish bilan bog‘liq boshqa
materiallarni ko‘rib, o‘rganildi va tahlil qilindi. Diqqat markazimizda chaqaloqlar va bolalarda
kuchli tug‘ma jarohatlar va yoki shikastlanish klinik tadqiqotlari, shuningdek olimlar
tomonidan yaratilgan tug‘ma travmatik shikastlanishning hayvonlardagi eksperimental
modellar ham hisobga olingan.
Xulosa:
1) Tug‘ma jarohatlar orasida eng ko‘pi bosh miya va/yoki kalla suyagi qutisi
jarohatlari va/yoki shikastlanishlari jiddiy asoratlar keltirib chiqarishi oqibatida -yangi
tug‘ilgan chaqaloqlarning o‘limi bilan tugashi ilmiy adabiyotlarda ko‘p bora tilga olingan. Bunda
3ta asosiy toifafarqlanadi: ekstrakranial qon quyilishlar(1), kalla suyagining sinishi(2) va
intrakranial qon ketishi va/yoki qon quyilishi(3)[6,7,8].
2Ekstrakranial qon quyilishlarning to‘rtta asosiy varianti tug‘ma jarohatlar va/yok
ishikastlanishlar tarkibida ajralib yaqqqol ajralib turadi:
tug‘ruqo‘smasi(родовая опухоль)yokiteriostigematomasi;
subapоnevrotikqonquyilishlar;
periosteal qondimlanish;
kefalematoma [2, 3].
3)Birinchi homiladorlik va birinchi tug‘ruqning preeklampsiya va semizlik fonidagi
kechishidan - tug‘ma jarohatlarning uchrashi chastotasi keskin oshirib yuboradi[4,5].
References:
1.
https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/newborn-mortality
2.
Баринов С.В., Шамина И.В, Чуловский Ю.И., Белкова Т.Н., Барбанчик И.А., Чеканцева
Ю.А. Факторы риска и причины развития кефалогематом в современных условиях
Сибирский медицинский журнал (Иркутск). 2013; 116(1): 47-49.
3.
Власюк В.В. Патология головного мозга у новорожденных и детей раннего
возраста. М.: Логосфера; 2014.
4.
Стрельченко О.В., Чернышев В.М., Мингазов И.Ф. Основные показатели здоровья
населения и здравоохранения. Сибирского федерального округа в 2017 году. В кн.:
Стрельченко О.В. (ред.). Сборник статистических и аналитическихматериалов.
Новосибирск: АНФПО «Новосибирский академический центр человека»; 2018: 64-121
5.
Харламенкова Р.А., Войтенко В.А. Родовая травма новорожденных. Смоленский
медицинский альманах. 2018;(2): 164-167.
6.
Yap V., Perlman J. M. Mechanisms of brain injury in newborn infants associated with the
fetal inflammatory response syndrome //Seminars in Fetal and Neonatal Medicine. – WB
Saunders, 2020. – Т. 25. – №. 4. – С. 101110.
7.
Rabelo N. N., Matushita H., Cardeal D. D. Traumatic brain lesions in newborns //Arquivos
de Neuro-Psiquiatria. – 2017. – Т. 75. – С. 180-188.
8.
Ballabh P., de Vries L. S. White matter injury in infants with intraventricularhaemorrhage:
mechanisms and therapies //Nature Reviews Neurology. – 2021. – Т. 17. – №. 4. – С. 199-214
