ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
4
QISHLOQ XO‘JALIGIDA MEVA-SABZAVOT MAHSULOTLARINI YETISHTIRISH
TARMOG‘INI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING XORIJIY TAJRIBASI
Majidova Dilnoza Bahromovna
Termiz davlat universiteti tadqiqotchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14987880
Annotatsiya:
Ushbu tadqiqot ishi qishloq xo‘jaligida meva-sabzavot mahsulotlarini
yetishtirish tarmog‘ini barqaror rivojlantirishning xorijiy tajribasini o‘rganishga
bag‘ishlangan. Ma’lumotlar bazasi sifatida rasmiy veb-saytlardan foydalanilgan. Tadqiqotning
maqsadi rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarning meva-sabzavot yetishtirish
sohasidagi ilg‘or tajribalarini tahlil qilish, ularning muvaffaqiyat omillarini aniqlash va
O‘zbekiston sharoitida qo‘llash mumkin bo‘lgan usullarni ishlab chiqishdan iborat. Ushbu
tadqiqot natijalari O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi sohasida qaror qabul qiluvchilar, fermerlar va
tadqiqotchilar uchun foydali bo‘ladi.
Kalit so‘zlar:
meva-sabzavot, global barqarorlik, qishloq xo‘jaligi siyosati,
agrotexnologiyalar, mahsulotni saqlash, mahsulotni qayta ishlash, eksport, import, klaster
tizimlari
Аннотация:
Данное исследование посвящено изучению зарубежного опыта
устойчивого развития сети производства плодоовощной продукции в сельском
хозяйстве. В качестве базы данных использовались официальные веб-сайты. Целью
исследования является анализ передового опыта развитых и развивающихся стран в
области производства плодоовощной продукции, выявление факторов их успеха и
разработка методов, которые можно применить в условиях Узбекистана. Результаты
этого исследования будут полезны для лиц, принимающих решения, фермеров и
исследователей в сельскохозяйственном секторе Узбекистана.
Ключевые слова:
плодоовощная продукция, глобальная устойчивость,
сельскохозяйственная политика, агротехнологии, хранение продукции, переработка
продукции, экспорт, импорт, кластерные системы.
Abstract:
This research is dedicated to studying the foreign experience of sustainable
development of the fruit and vegetable production network in agriculture. Official websites
were used as a database. The purpose of the study is to analyze the best practices of
developed and developing countries in the field of fruit and vegetable production, to identify
their success factors and to develop methods that can be applied in the conditions of
Uzbekistan. The results of this study will be useful for decision-makers, farmers and
researchers in the agricultural sector of Uzbekistan.
Keywords:
fruit and vegetables, global sustainability, agricultural policy,
agrotechnologies, product storage, product processing, export, import, cluster systems.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 30-sentabrdagi “Respublikada
agrosanoat sohasiga yangi bozor mexanizmlarini joriy etish hamda sanoatlashgan bog‘ va
tokzorlarni barpo qilishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-151-son Farmoni
ijrosini ta‘minlash maqsadida 2024-yil 30-sentabrda qabul qilingan ”Qishloq xo‘jaligi vazirligi
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
5
huzuridagi Agrosanoatni rivojlantirish agentligi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida”gi PQ-344-
sonli qarorida xorijiy hamkorlik va investitsiyalarni jalb qilish, ilgʻor texnologiyalarni
oʻrnatish va xorijiy bozorlarga chiqishga oid bir qator chora-tadbirlar ya’ni Turkiya, AQSh,
Fransiya, Italiya, Ispaniya, Portugaliya kabi mamlakatlar bilan hamkorlikda zamonaviy “in-
vitro” laboratoriyalari va intensiv bogʻlar tashkil etish, xorijiy davlatlarning ilgʻor tajribalarini
oʻrganish va ularning texnologiyalarini joriy etish, Xorijiy mamlakatlardan malakali
mutaxassislarni jalb qilish va ularning tajribasidan foydalanish, meva-sabzavot mahsulotlarini
xorijiy bozorlarga chiqarish uchun marketing tadqiqotlari oʻtkazish, Xitoy, Rossiya, AQSh,
Eron, Pokiston kabi davlatlar bilan savdo aloqalarini kengaytirish, xorijiy bozorlarda
Oʻzbekiston mahsulotlarini targʻib qilish uchun brendlar yaratish va reklama kampaniyalari
olib boorish, Jahon banki, Yevropa Ittifoqi va boshqa xalqaro moliyaviy institutlarning
grantlari va kreditlaridan foydalanish, xorijiy hukumatlar va moliya tashkilotlari bilan
hamkorlikda loyihalarni moliyalashtirish, bundan tashqari xorijiy bozorlarda talabni
oʻrganish va mahsulotlarni ularning talabiga moslashtirish, xorijiy bozorlarda Oʻzbekiston
mahsulotlarining raqobatbardoshligini oshirish chora-tadbirlari ko‘rsatilgan.
Dunyo mamlakatlarida qishloq xoʻjaligida, ayniqsa meva-sabzavot yetishtirishni
rivojlantirishda texnologik innovatsiyalar va aqlli qishloq xoʻjaligi, subsidiyalar va davlat
qoʻllab-quvvatlash dasturlari, atrof-muhitni muhofaza qilish va barqaror qishloq xoʻjaligi,
ilmiy tadqiqotlar va yangi navlarni yetishtirish, fermerlar bilimini oshirish va yoshlarni jalb
qilish, mahsulotlarni qayta ishlash va qoʻshilgan qiymat yaratish, tabiiy ofatlarga qarshi
kurashish va risklarni boshqarish, mahalliy va global hamkorlikni rivojlantirish, mevachilik va
bogʻdorchilikni rivojlantirish kabi asosiy yondashuvlar qoʻllanilmoqda. Ushbu yondashuvlar
asosida mamlakatlarni o‘ganib chiqish maqsadga muvofiq.
Amerika Qo‘shma Shtatlari Qishloq xo‘jaligi departamenti ma’lumotlariga nazar
tashlaydigan bo`lsak, Qo‘shma Shtatlarda meva-sabzavot mahsulotlari ishlab chiqarish va
mamlakatdagi fermer xo‘jaliklari soni o‘nlab yillar davomida kamayib bormoqda, bu
bo‘shliqni to‘ldirish uchun u tobora ko‘proq boshqa mamlakatlarga tayanmoqda.
Xitoy Qishloq xo‘jaligi fanlari akademiyasi dehqonchilikni yanada samarali, ekologik toza
va inson salomatligiga foydaliroq qilish maqsadida olimlarning xalqaro jamoalarini tuzib,
global hamkorlikni yo‘lga qo‘ymoqda.
Umuman olganda, Xitoy aqlli uskunalar, sun’iy intellekt texnologiyasidan foydalangan
holda qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishining an’anaviy usullarini inqilobiy o‘zgartirish uchun
harakat qilmoqda va bu natijasida mahsuldorlikdagi yutuqlarga erishmoqda.
Yaponiyaning ishlab chiqarish sohasi uzluksiz takomillashtirish falsafasiga asoslangan
ilg‘or texnikalari bilan mashhur. Yaponiya Qishloq xo‘jaligini nafaqat oilaviy fermerlar, balki
bir qator ishtirokchilar bilan oddiy sanoat sifatida qayta qurish barqaror kelajakka yo‘l ochadi
deb hisoblaydi.
1
Hindiston iqlimini hisobga olgan holda qishloq xo‘jaligi sektori an’anaviy
dehqonchilikdan bog‘dorchilik va chorvachilikka asta-sekin o‘tayotganligini ko`rish mumkin.
1
https://eastasiaforum.org/2024/11/07/cultivating-change-in-japans-agricultural-policy/,
Yusaku Yoshikawa is an aid consultant at JIN Corporation. https://doi.org/10.59425/eabc.1730973600
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
6
Turkiyada zamonaviy qishloq xo‘jaligi texnologiyalarining joriy etilishi ortib bormoqda,
bu esa aniq qishloq xo‘jaligiga bo‘lgan global tendensiyani aks ettiradi. Ushbu innovatsiyalar
nafaqat iqlim o‘zgarishi muammolarini hal qiladi, balki qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini
sezilarli darajada oshiradi. Bundan tashqari, GPS texnologiyasi va Internet of Things (IoT)
dan foydalanishni o‘z ichiga olgan qishloq xo‘jaligi resurslardan foydalanishni
optimallashtiradi, hosildorlikni oshiradi va Turkiyadagi qishloq xo‘jaligi amaliyotlarining
ekologik izini kamaytiradi. Turkiya sun’iy intellekt (AI), dronlar va raqamlashtirishni oziq-
ovqat yo‘qotishlarining oldini olgan holda qishloq xo‘jaligi sohasida mahsuldorlikni, oziq-
ovqat xavfsizligini va eksportni yaxshilash uchun ishlatmoqda.
Fransiyaning mo‘tadil iqlimi va janubda O‘rta yer dengizi iqlimi tufayli fransuz
fermerlari 215 000 gektardan ortiq qishloq xo‘jaligi yerlarida turli xil sabzavotlarni
yetishtirish imkoniyatiga ega. Sabzavotlarning nisbatan yuqori narxi aholi o‘rtasida
iste’molning cheklanganligiga sabab bo‘lishi mumkin. Shunga qaramay, aholi oziq-ovqat,
sog‘liq va atrof-muhit o‘rtasida bog‘liqlik o‘rnatmoqda. Darhaqiqat, sabzavotlarni sotib olishda
mahsulotning mavsumiyligi eng muhim mezon sifatida ko‘riladi.
2
Endi mamlakatimizga e’tibor qaratadigan bo‘lsak, O‘zbekistonda 4-iyun holatiga ko‘ra,
qiymati 462,2 million dollarga teng 776 ming tonnadan ortiq meva-sabzavot mahsulotlari
eksporti amalga oshirilgani
Bir so‘z bilan aytganda, O‘zbekistoda klasterlar qishloq xo`jaligi sohasini yanada
rivojlantirish va diversifikatsiya qilish, eksportbop ekinlar yetishtirish, tadbirkorlar, fermerlar
va dehqon xo‘jaliklari hamda tomorqa yer egalariga yordam ko‘rsatish orqali mehnat
unumdorligini oshirishda mulkdorlarning eng yaqin yordamchilariga aylanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
AQShning yetakchi biznes va moliya yangiliklari sayti. Kirish tartibi:
https://www.cnbc.com/2024/11/22/why-the-us-is-growing-less-food.html
2.
AQShning
Qishloq
xo‘jaligi
vazirligi
rasmiy
veb-sayti.
Kirish
tartibi:-
“Science” jurnali va American Association for the Advancement of Science (AAAS)
tashkilotining
rasmiy
veb-sayti.
Kirish
tartibi:-
BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (Food and Agriculture Organization,
FAO)
rasmiy
veb-sayti.
Kirish
tartibi:-
https://www.fao.org/china/news/detail-
British Broadcasting Corporation (BBC) ning rasmiy veb-sayti. Kirish tartibi:-
2
https://www.statista.com/topics/7385/vegetable-consumption-in-france/
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
7
6.
Xalqaro kompaniyalarga Turkiya bozorida ish boshlash va rivojlanish uchun konsalting
xizmatlarini
taqdim
etadigan
rasmiy
sayt.
Kirish
tartibi:-
https://eraiturkey.com/news/agriculture-in-turkey-erai/
7.
Dunyodagi
eng
yirik
qidiruv
tizimi:
Kirish
tartibi:-
