ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
80
BASLAWISH KLASS OQIWSHILARINIŃ KREATIVLIK QÁBILETIN
RAWAJLABDIRIW BAǴDARINDAǴI JUMISLAR
Jiyenbaeva Gozzal Alpısbay qızı
Ájiniyaz atındaǵı NMPI 1-kurs magistrantı
https://doi.org/10.5281/zenodo.15015903
Annotaciya.
Bul maqalada baslawısh klass oqıwshılarınıń kreativlik qábiletin, oqıtıw
hám tárbiyalawdıń nátiyjeliligin arttırıw, dóretiwshilik-izertlew jumıslarınıń teoriyaliq
tiykarlari jaritip berilgen.
Tayanish sózler:
xarakteristika, maǵlıwmat, salıstırıw, men, meniń, kreativlik, bántler,
qaharman, ertek, tekst, oy tezligi.
Házirgi bilimlendiriwdiń tiykarǵı maqseti - dóretiwshi shaxstı qáliplestiriw. Suveren
mámleketimizdiń eń baslı maqseti civilizaciyalı mámleketler qatarına kóteriliw bolsa,
civilizaciyaǵa erisiwde hár tárepleme rawajlanǵan, ruwxıy bay insannıń ornı ayrıqsha. Usı
múnásibet penen oqıwshınıń biliw, dóretiwshilik qábiletin rawajlandırıw - mektep
muǵallimleriniń aldında turǵan juwapkershilikli wazıypalardan biri.
Búgingi kún talabı boyınsha oqıwshılardı jańa málimleme texnologiyaları hám oqıtıw
hám tárbiyalawda eń aldınǵı, eń nátiyjeli usıllardan paydalanǵan halda oqıwshılardıń
kreativlik qábiletlerin arttırıw bilimniń sapalı bolıwına tásir etedi. Kreativlik - inglis tilinde
"Creativity" sózinen awdarǵanda dóretiwshilik degen mánisti ańlatadı. Dóretiwshilik - bul
insannıń turmıs haqıyqatlıǵına, ózin-ózi tanıwǵa umtılıwı, izleniwi, ómirde durıs jol tabıw
ushın durıs pikir júrgizip, óz betinshe sapalı, dálilli qararlar qabıl ete biliwdi úyreniwi.
"Ótmishke qarap basımızdı iyemiz, erteńgi kúnge qarap bel buwamız" degendey, búgingi
bala - erteńgi azamat. Sonıń ushın mekteptiń, muǵallimniń eń tiykarǵı wazıypası - ruwxıy bay,
hár tárepleme rawajlanǵan shaxstı qáliplestiriw.
Hár bir muǵallimniń aldındaǵı iygilikli maqset - tek ǵana óz páninen bilim berip
qoymastan, hár bir balanıń "men"in ashıw, sol "men"di kreativ shaxsqa jetkeriw.
Dóretiwshilik degenimiz izleniwsheńlikten kelip shıǵadı. Kreativlikti qáliplestiriw procesi
mektepte baslanadı. Hár qanday oqıwshı muǵallimniń basshılıǵında orınlaǵan dóretiwshilik
jumısınıń nátiyjesinde óziniń ishki imkaniyatların rawajlandıradı. Zaman talabına say
oqıwshılardıń kreativlik qábiletin rawajlandırıw ushın, oqıtıwdıń jańa málimleme
texnologiyasınan paydalanıw kerek, dep oylayman. Dóretiwshilikke úyretiw ushın tómendegi
sharayatlardı esapqa alıw kerek.
Muǵallim bárinen burın:
- klasta dóretiwshilik keypiyat payda etiw ushın balanıń dıqqatı bir nársege qaratılıwı
kerek;
- hár bir dóretiwshilik tapsırmanı oqıwshıǵa usınıwdıń mazmunı jas óspirimlerdiń jas
ózgesheligine, qızıǵıwshılıǵına say bolıwı kerek;
- oqıwshılardıń dóretiwshilik penen shuǵıllanıwına mektepte, sabaq waqtında, úyde
qolaylı sharayat jaratıw;
- dóretiwshilik baǵdarda balanı sistemalı, sapalı túrde qáliplestirip barıw kerek.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
81
Oqıwshılardı dóretiwshilik jumısqa qamtıp alıp, olardıń belsendiligin, qızıǵıwshılıǵın
arttırıw ushın, dóretiwshilik qábiletlerin sabaqta hám sabaqtan tısqarı waqıtta
rawajlandırıwda hár qıylı usıllardan paydalanıw múmkin.
Olar tómendegiler:
1. Temanı mazmunına qaray toplaw;
2. Arnawlı bir tema boyınsha pikir-talas payda etiw;
3. Logikalıq pikirlewdi rawajlandırıwshı oyınlar menen berilgen tapsırmalardı sheshiw
(rebus, sóz jumbaq, quramalı oyınlar hám taǵı basqa).
4. Berilgen tapsırmanı túrlendiriw baǵdarındaǵı jumıs (keri másele dúziw, tekst
mazmunın qayta islew, shıǵarma, kishi gúrriń, tekst jaratıw hám taǵı basqa).
5. Gúrrińniń uqsaslıǵın salıstırıw, bólimlerge bóliw, at qoyıw;
6. Jaqtırǵan qaharmanına xarakteristika beriw;
7. Pikir tezligi, sóz baylıǵın rawajlandırıwda qosıq bántlerin dúziw;
8. Tekst, ertek, gúrrińdi óz betinshe juwmaqlaw;
Sabaqtan tısqarı waqıtta oqıwshılardıń dóretiwshilik qábiletin rawajlandırıw jumıs
túrleri:
-
hár qıylı ushırasıwlar ótkeriw.
-
hár qıylı temalarda tańlaw, pikir talaslar ótkerip, alǵan tásirleri boyınsha shıǵarma
jazıw.
-
balalarǵa mólsherlengen jurnallarǵa jazdırıp, sabaq dawamında bárqulla paydalanıw.
-
hár bir oqılıp atırǵan shıǵarmalardıń avtorları haqqında tolıq maǵlıwmat jıynaw, referat
jazıw.
Bunday jumıslardı turaqlı alıp barıw oqıwshılardı dóretiwshilikke qamtıp alıwǵa,
oqıwshı qábiletiniń kózin ashıp, tilin bayıtıwǵa, fantaziyasın jetilistiriwge, óz betinshe
izleniwge úlken tásir etedi. Baladaǵı qábiletti ashıw oqıwshınıń dóretiwshilik baǵdarda
rawajlanıwına ayrıqsha itibar beriw bolıp esaplanadı. Ana tili sabaǵında sóz benen alıp
barılatuǵın jumıs, sózlerdi baylanıstırıp sóylewge, gúrriń aytıwǵa, shıǵarma jazıwǵa járdem
beredi. Sózlik jumısı oqıwshıda bir tárepten qızıǵıwshılıqtı oyatıp, dóretiwshilik qábiletin
arttırıwǵa, belsendilikke xoshamet beredi.
Ulıwma alganda, oqıwshılardı kreativlik baǵdarında hár tárepleme rawajlandırıwda,
tárbiya procesin shólkemlestiriwdiń hár qıylı usılların izlew, jańa texnologiyalardan nátiyjeli
paydalanıw ayrıqsha áhmiyetke iye. Házirgi waqıtta zaman talaplarına juwap beretuǵın úlken
maqsetlerden biri - turmıstıń barlıq tarawlarında belsendi, dóretiwshilik jumısqa uqıplı, erkin
hám hár tárepleme jetik shaxstı tárbiyalaw bolıp tabıladı.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
M. Usmonboyev, A. Tórayev Kreativ pedagogika asoslari. T.: 2016
2.
V. Utemov, M. Zinovkina, P.Gorev Kreativnaya pedagogika. —M., “Yurayt”. 2019
3.
Тұрғанбаева Б.А. Ұстаздық шығармашылық /Алматы — 2007
4.
Морозов А.В. Диагностика креативности –М.,2002
5.
https://soff.uz/product/pedagogika-kreativ-pedagogika-2
