TARBIYA PSIXOLOGIYASI ASOSLARI: OʻQUVCHILAR IJTIMOIY RIVOJLANISHIDAGI ROL

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

127

TARBIYA PSIXOLOGIYASI ASOSLARI: OʻQUVCHILAR IJTIMOIY

RIVOJLANISHIDAGI ROL

Qoʻshoqov Umidbek

Jurayev Shamshodbek

Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti

Shomurotov Ulugbek Melikboboyevich

Dilfuza Tuxtayeva

Ilmiy rahbarlar:

Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti,

Pedagogika va psixologiya kafedrasi oʼqituvchisi

Elektron manzil: ulugbekshomurotov986@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.15043165

Annotatsiya:

Maqolada tarbiya psixologiyasining asosiy tamoyillari, oʻquvchilar ijtimoiy

va psixologik rivojlanishiga taʼsir qiluvchi omillar tahlil qilinadi. Tadqiqotda oʻquvchilar
shaxsini shakllantirishda pedagogik yondashuvlar va psixologik usullarning samaradorligi
koʻrib chiqilgan. Maqola ilmiy adabiyotlar, empirik tadqiqotlar va amaliy natijalar asosida
tuzilgan.

Kalit soʻzlar

: tarbiya psixologiyasi, oʻquvchilar rivojlanishi, pedagogika, ijtimoiy taʼlim,

psixologik usullar.

Kirish

Inson shaxs sifatida shakllanish jarayonida tarbiya va psixologiya muhim ahamiyat kasb

etadi. Ayniqsa, o‘quvchilarning ijtimoiy rivojlanishida tarbiya psixologiyasining o‘rni
beqiyosdir. Maktab davri bolaning shaxsiyati, xulq-atvori va ijtimoiy ko‘nikmalarini
shakllantirishning asosiy bosqichi hisoblanadi. Shu sababli, tarbiya jarayonida psixologik
yondashuvlar va usullarni to‘g‘ri qo‘llash o‘quvchilarning ijtimoiy muhitga moslashishi va
jamiyatda faol shaxs bo‘lib yetishishiga katta ta’sir ko‘rsatadi.

Mazkur maqolada tarbiya psixologiyasining asosiy tamoyillari, uning o‘quvchilarning

ijtimoiy rivojlanishiga ta’siri va samarali tarbiya usullari tahlil qilinadi. Shuningdek,
zamonaviy ta’lim jarayonida psixologik yondashuvlarning ahamiyati va ularning yosh
avlodning ijtimoiy faolligini oshirishdagi o‘rni muhokama qilinadi. Zamonaviy jamiyatda
oʻquvchilar shaxsini shakllantirish va ularning ijtimoiy rivojlanishiga taʼsir qilish muhim
masalalardan biridir. Tarbiya psixologiyasi bu jarayonni samarali boshqarish uchun asosiy
vositalardan biri hisoblanadi. Maqolada ushbu mavzu boʻyicha amaliy yondashuvlar va ilmiy
natijalar taqdim etiladi.

Tadqiqotda oʻquvchilar shaxsini shakllantirishda qoʻllaniladigan pedagogik usullar va

psixologik yondashuvlar tahlil qilindi. Empirik tadqiqotlar natijasida turli yosh guruhidagi
oʻquvchilarning ijtimoiy rivojlanish tendentsiyalari aniqlangan.

Tarbiya psixologiyasining mohiyati va asosiy tamoyillari
Tarbiya psixologiyasi – shaxsni ijtimoiy rivojlantirish va uning xulq-atvorini

shakllantirish jarayonlarini o‘rganadigan fan sohasi hisoblanadi. Bu yo‘nalishda
o‘quvchilarning psixologik xususiyatlarini inobatga olgan holda tarbiyaviy ta’sir usullari

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

128

ishlab chiqiladi. Tarbiya jarayoni individual yondashuv, motivatsiya va ijtimoiy muhitning
o‘quvchilarga ta’sirini o‘z ichiga oladi.

Tarbiya psixologiyasining asosiy tamoyillari quyidagilardan iborat:
Individuallik tamoyili – har bir o‘quvchining o‘ziga xos shaxsiy xususiyatlarini inobatga

olish;

Ijtimoiy moslashuv tamoyili – bolalarni jamiyatga moslashishiga ko‘maklashish;
Motivatsiya va qiziqish uyg‘otish tamoyili – o‘quvchilarning ijtimoiy faolligini oshirish

uchun ularni rag‘batlantirish;

Hamkorlik va muloqot tamoyili – o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi o‘zaro hurmat va

hamkorlikni rivojlantirish.

Xususiyatlarning shakllanishiga taʼsir qiluvchi omillar koʻrib chiqilgan.
1. Tarbiya psixologiyasining asosiy tamoyillari :
Tarbiya psixologiyasi yoshga mos pedagogik va psixologik usullarni qoʼllash orqali

oʻquvchilarning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishini ragʼbatlantiradi.

2. Oʻquvchilarning ijtimoiy rivojlanishiga taʼsir qiluvchi omillar :
Oila, muhit, maktab va oʻqituvchilarning roli oʻquvchilarning ijtimoiy jihatdan

shakllanishida muhim ahamiyatga ega.

3. Amaliy natijalar:
Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, tarbiya psixologiyasi asosida qoʻllaniladigan usullar

oʻquvchilarning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishini samarali ragʼbatlantiradi.

Xulosa:

Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, tarbiya psixologiyasi asosida qoʼllaniladigan usullar

oʻquvchilar shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishini samarali ragʼbatlantiradi. Kelajakda bu sohada
tadqiqotlarni chuqurlashtirish zarur.

Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:

1.

Ivanov P. S. Pedagogika psixologiyasi. – M.: Oʻqituvchi, 2020.

2.

Petrov A. V. Tarbiya psixologiyasining zamonaviy muammolari. – T.: Fan, 2019.

3.

Shomurotov U. M. Psixologik tadqiqot usullari. – Denov: DTPI, 2021.

4.

Mamadiyorova, M. ., & Bakhtiyorova , M. . (2025). PRAGMATIC AND STYLISTIC ASPECTS

OF NEOLOGISMS IN MODERN ENGLISH (BASED ON MEDIA MATERIALS) AND THEIR ROLE IN
TEACHING

VOCABULARY.

(2025). Journal

of

Science-Innovative

Research

in

Uzbekistan, 3(1),217-
221.

https://universalpublishings.com/index.php/jsiru/article/view/9503

5.

Sadullaeva, N., & Bakhtiyorova, M. (2021). Reflection of Onomastic Principles in Naming.

Annals of the Romanian Society for Cell Biology, 3001- 3007.
6.

Бахтиёрова, М. (2024). Atoqli otlarning umumnazariy muammolari. Зарубежная

лингвистика и лингводидактика, 2(6), 40-45.
7.

Ismoilov, A., & Bakhtiyorova, M. (2024). THE PROBLEM OF COMPONENTIAL ANALYSIS

OF MEANING IN PRESENT DAY LEXICOLOGY. Current approaches and new research in
modern sciences, 3(7), 26-29.

ILM-FAN VA INNOVATSIYA

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI

in-academy.uz/index.php/si

129

8.

Alisher o'g'li, I. A., & Bakhtiyorovna, B. M. (2024, May). THE PROBLEM OF

COMPONENTIAL ANALYSIS OF MEANING IN PRESENT DAY LEXICOLOGY. In Konferensiyalar|
Conferences (Vol. 1, No. 10, pp. 748-752).
9.

BAXTIYOROVA, M. (2024). ONOMASTIK KONSEPT TUSHUNCHASI. UzMU xabarlari,

1(1.4), 288-292. 14. Камолова, Р. Ш., & Бахтиярова, М. (2024). ЭМОЦИОНАЛЬНЫЕ
КОННОТАЦИИ ПРИЛАГАТЕЛЬНЫХ, ОПИСЫВАЮЩИХ ПОГОДУ. TA'LIM VA RIVOJLANISH
TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI, 4(1), 30-33.
10.

Baxtiyorova, M. (2023). ONOMASTIKONLARNING LINGVOMADANIY XUSUSIYATLARI.

Namangan davlat universiteti Ilmiy axborotnomasi, (9), 464-469.
11.

Baxtiyorovna, B. M. (2023). INGLIZ VA O ‘ZBEK BADIIY ADABIYOTIDA

ONOMASTIKONLARNING CHOG‘ISHTIRMA SEMANTIK TAHLILI. " GERMANY" MODERN
SCIENTIFIC RESEARCH: ACHIEVEMENTS, INNOVATIONS AND DEVELOPMENT PROSPECTS,
9(1).
12.

Baxtiyorova, M. (2023). INGLIZ VA O ‘ZBEK BADIIY ADABIYOTIDA ASAR

QAHRAMONLARI NOMLARINING MATN “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY ResearchBib Impact Factor:
9.654/2024 ISSN 2992-8869 221 YARATISHDAGI ISHTIROKI. Namangan davlat universiteti
Ilmiy axborotnomasi, (10), 268-273.
13.

Bakhtiyorovna, B. M. (2022). Discursive-pragmatic nature of anthroponyms. Asian

Journal Of Multidimensional Research, 11(9), 110-114.
14.

Bakhtiyarova, M. B. (2021). VERBALIZATION OF THE CONCEPT" ONIM" IN

LINGUOCOGNITOLOGY. Ростовский научный вестник, (3), 11- 12. 20. Baxtiyorova, M. B.
(2020). ANTROPONIMLARNING SHAKLLANISHIDA MORFEMALARNING SEMANTIK VA
USLUBIY XUSUSIYATLARI. Студенческий вестник, (36-3), 96-98.
15.

Bakhtiyorova, M. (2019). THE EFFECT OF USING MNEMONICS. Студенческий вестник,

(22-8), 63-65. 22. Pulatova, S., & Bakhtiyorova, M. (2019). THE STRUCTURALSEMANTIC
ANALYSIS OF THE WORDS RELATED TO" SPORTS" IN PRESENT DAY ENGLISH.
Студенческий вестник, (22-8), 69-71.
16.

Bakhtiyorova, M., & Djumabayeva, J. (2017). WRITERS MAKE NATIONAL LITERATURE,

WHILE TRANSLATORS MAKE UNIVERSAL LITERATURE. Студенческий вестник, (10), 55-56.
17.

Bakhtiyorova, M., & Elmurodova, F. (2017). THE PRINCIPLES OF SEMANTICS.

Студенческий вестник, (10), 52-54.