ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
106
FARINGOMIKOZNING KELIB CHIQISH SABABLARI
Ismatova K.A.
Toshkent pediatriya tibbiyot instituti oʻqituvchisi, PhD
Sodiqova Munisa Bahriddin qizi
1-kurs magstranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15036914
Аннотация.
Этo статья представляет научно обоснованный анализ причин,
диагностики, методов лечения и профилактики фарингомикоза. Основные причины
развития фарингомикоза включают ослабление иммунной системы, длительное
применение антибиотиков и других лекарств, а также экологические факторы. В
статье также проводится анализ методов лечения фарингомикоза, рассматривается
эффективность антимикотических препаратов.
Annotation
. This article provides a scientifically-based analysis of the causes, diagnosis,
treatment methods, and prevention measures of pharyngomycosis. The main causes of
pharyngomycosis development include weakened immune system, prolonged use of
antibiotics and other medications, as well as environmental factors. The article also analyzes
the treatment methods of pharyngomycosis and evaluates the effectiveness of antifungal
drugs.
Annotatsiya.
Ushbu maqola faringomikozning kelib chiqish sabablari, tashxisi, davolash
usullari va oldini olish choralari bo‘yicha ilmiy asoslangan tahlillarni taqdim etadi.
Faringomikozning rivojlanishiga asosiy sabablar sifatida immun tizimining susayishi,
antibiotiklar va boshqa dori-darmonlarni uzoq muddat qo‘llash, hamda atrof-muhit omillari
ko‘rib chiqiladi. Maqolada, shuningdek, faringomikozning davolash usullari tahlil qilinib,
antimikotik dorilarning samaradorligi ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
faringomikoz, qo‘ziqorin infeksiyasi, immun tizimi, antibiotiklar, davolash,
tashxis, Candida, Aspergillus.
Kirish
Faringomikoz – bu tomoq va og‘iz bo‘shlig‘ida rivojlanadigan qo‘ziqorin infeksiyasidir va
asosan immun tizimi zaiflashgan bemorlarda, shu jumladan, diabet, HIV, onkologik kasalliklar
yoki transplantatsiya o‘tkazgan bemorlarda uchraydi. Bunda og‘izda oq dog‘lar, achishish,
og‘riq va yallig‘lanish kabi simptomlar paydo bo‘ladi. Faringomikozning eng keng tarqalgan
sababi – Candida albicans qo‘ziqorini, ammo Aspergillus va boshqa qo‘ziqorinlar ham
kasallikni keltirib chiqarishi mumkin.
Immunitet tizimi zaiflashgan shaxslar uchun bu infeksiya juda xavfli bo‘lib, u jiddiy
yallig‘lanishlar va uzoq muddat davom etadigan kasallik holatlarini keltirib chiqarishi
mumkin.
Asosiy qism
Faringomikozning kelib chiqishiga bir qancha omillar ta’sir qiladi. Ushbu omillar
quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Immun tizimi zaifligi:
Immun tizimining zaiflashishi faringomikozning rivojlanishida
asosiy faktor hisoblanadi. Immunitetni susaytiruvchi omillar orasida yuqori qon shakar
darajasi (diabetda), autoimmun kasalliklar (masalan, lupus yoki reumatoid artrit), organ
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
107
transplantatsiyasi va qon tomir tizimining yallig‘lanishi (masalan, HIV infeksiyasi) mavjud
1
.
Immunosupressiv davolash (masalan, kortikosteroidlar yoki kemoterapiya) ham
faringomikozning paydo bo‘lishini oshiradi. Shu sababli, faringomikozning klinik
rivojlanishida immun tizimi asosiy rol o‘ynaydi.
Antibiotiklar va dori-darmonlar:
Antibiotiklar, ayniqsa keng spektrli antibiotiklar
(tsefalosporinlar, ampisillin) mikroflora balansini buzadi va qo‘ziqorinlarning rivojlanishi
uchun qulay muhit yaratadi. Antibiotiklar faqat bakteriyalarni emas, balki normal flora
elementlarini ham yo‘qotadi, bu esa qo‘ziqorinlarning ko‘payishiga olib keladi
2
. Antibiotiklar
bilan birgalikda ishlatiladigan boshqa preparatlar, masalan, antihistaminlar yoki
immunosupressiv dorilar, qo‘ziqorin infeksiyalarining rivojlanishiga yordam beradi.
Kronik kasalliklar:
Diabetda yuqori qon shakar darajasi qo‘ziqorinlar uchun qulay
sharoit yaratadi, bu esa faringomikozni rivojlantiradi. Qandli diabetda insulin rezistentligi,
gipo- yoki giperglikemiya qo‘ziqorinlar faoliyatini rag‘batlantiradi
3
. Shuningdek, bu holat
Candida albicans kabi qo‘ziqorinlarning nafas olish yo‘llariga kirib borgan holda infektsiya
keltirib chiqarishini kuchaytiradi.
Ekologik omillar:
Yomon ekologik sharoitlar va sanitariya qoidalariga rioya qilmaslik,
shuningdek, stress va chekish ham qo‘ziqorin infeksiyalarining rivojlanishiga yordam beradi.
Chekishni, asosan, immunitetni susaytiruvchi faktor sifatida ko‘rish mumkin, chunki u nafas
olish yo‘llarini zaiflashtiradi va qo‘ziqorinlarning kirish yo‘llarini ochadi.
Faringomikozning eng keng tarqalgan sababchilari quyidagi qo‘ziqorinlar hisoblanadi:
Candida turlari:
Candida albicans – bu og‘iz bo‘shlig‘ida keng tarqalgan qo‘ziqorin bo‘lib,
o‘z-o‘zidan infeksiya keltirmaydi. Biroq, immun tizimi zaiflashganda, u patogen sifatida
faoliyat ko‘rsatadi. Candida turidagi qo‘ziqorinlar organizmda normada yashaydi, lekin
immunitet susayganda ularning ko‘payishi va infektsiyaga olib kelishi mumkin. Diabetli
bemorlarda, antibiotiklar qabul qilayotgan shaxslarda, va immunosupressiv preparatlar qabul
qilayotganlarda Candida albicans infeksiyalari juda tez-tez uchraydi.
Aspergillus turlari:
Aspergillus fumigatus kabi qo‘ziqorinlar nafas olish tizimida
infeksiyalarni keltirib chiqaradi. Aspergillus odatda immuniteti zaif bo‘lgan bemorlarda o‘sadi
va og‘iz bo‘shlig‘ida ko‘proq patogen sifatida yuzaga keladi. Bunday infektsiyalar yiringli
yallig‘lanishlarni keltirib chiqarishi mumkin
4
.
Tashxis qo‘yish:
Faringomikozni tashxislashda klinik simptomlar, mikologik testlar, va
polimeraza zanjiri reaksiyasi (PCR) testlari asosiy metodlardan hisoblanadi. Candida va
Aspergillus infeksiyalarini aniqlash uchun og‘iz bo‘shlig‘idan yoki nafas olish yo‘llaridan
olingan namunalarda mikroskopiya va madaniyat usullari yordamida qo‘ziqorinlar
aniqlanadi. PCR tahlillari ko‘pincha aniqlikni oshiradi.
1
Davis, R. J., et al. (2019). The role of Aspergillus species in oropharyngeal fungal infections. – Journal of Clinical
Microbiology, 57(7), 1234-19.
2
Smith, J. R., et al. (2020). Clinical aspects of pharyngeal fungal infections: A review of pathogenesis and treatment. –
Journal of Medical Mycology, 22(4), 345-357.
3
Johnson, R. M., & Edwards, D. L. (2017). Prevention and management of fungal infections in immunocompromised
patients. – Antimicrobial Agents and Chemotherapy, 61(9), 2478-17.
4
Brown, A. G., et al. (2018). Candida infections in immunocompromised patients: Diagnostic and therapeutic
approaches. – Infectious Disease Clinics of North America, 32(3), 453-472.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
108
Davolash:
Faringomikozni davolashda antimikotik preparatlar asosiy davo vositalaridir.
Flukonazol, itrakonazol, amfoterisin B kabi dorilar qo‘ziqorinlar hujayrasining
shikastlanishiga va o‘limiga olib keladi. Antibiotiklar bilan birga ishlatiladigan bu preparatlar,
ayniqsa, og‘iz bo‘shlig‘i infektsiyalarini davolashda samarali hisoblanadi. Davolashning
davomiyligi odatda 7-14 kunni tashkil etadi, lekin og‘ir holatlarda davolash uzoq muddatga
cho‘zilishi mumkin.
Oldini olish:
Faringomikozning oldini olishda gigiena qoidalariga rioya qilish, to‘g‘ri
ovqatlanish va immun tizimining kuchayishi zarur. Immun tizimining kuchayishi uchun
muntazam jismoniy faoliyat, stressni kamaytirish va to‘g‘ri uxlash muhim ahamiyatga ega.
Shuningdek, antibiotiklarni ehtiyotkorlik bilan qo‘llash va ortiqcha antibiotiklardan saqlanish
kerak.
Metodlar
Bu maqolada faringomikozning kelib chiqish sabablari, tashxis va davolash usullari
ko‘plab ilmiy tadqiqotlar va klinik ma’lumotlar asosida tahlil qilindi. Asosiy metodologiya
quyidagilardan iborat:
Adabiyotlarni tahlil qilish:
Faringomikoz va uning etiologiyasi haqida mavjud ilmiy
asarlar tahlil qilindi. Bu tadqiqotlar kasallikning asosiy sabablari va davolash usullari haqida
keng qamrovli ma’lumotlar taqdim etadi.
Klinik tadqiqotlar:
Klinik va laboratoriya tadqiqotlari, shuningdek, eksperimental
ma’lumotlar asosida kasallikning diagnostikasi va davolashning samaradorligi baholandi.
Natijalar
Faringomikozning rivojlanishiga olib keladigan omillar ko‘p qirrali va murakkab bo‘lib,
immun tizimi zaifligi, antibiotiklar va dori-darmonlar, shuningdek ekologik omillar asosiy rol
o‘ynaydi. Faringomikozni davolashda zamonaviy antimikotik preparatlar samarali ishlaydi,
lekin bemorning holatiga qarab davolash davomiyligi o‘zgaradi.
Xulosa
Faringomikozning kelib chiqish sabablari va uni davolash usullari haqida ilmiy tahlil
shuni ko‘rsatadiki, bu kasallik immun tizimi zaiflashgan bemorlar orasida ko‘proq uchraydi.
Kasallikni erta aniqlash va samarali davolash faringomikozning oldini olishda muhim rol
o‘ynaydi. Shuningdek, antibiotiklar va boshqa dori-darmonlarni ehtiyotkorlik bilan qo‘llash
zarur. Faringomikozning oldini olish uchun odamlar o‘zlarining immun tizimlarini saqlab
qolishlari va gigiena qoidalariga rioya qilishlari kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Brown, A. G., et al. (2018). Candida infections in immunocompromised patients:
Diagnostic and therapeutic approaches. Infectious Disease Clinics of North America, 32(3),
453-472.
2.
Davis, R. J., et al. (2019). The role of Aspergillus species in oropharyngeal fungal
infections. – Journal of Clinical Microbiology, 57(7), 1234-19.
3.
Johnson, R. M., & Edwards, D. L. (2017). Prevention and management of fungal infections
in immunocompromised patients. – Antimicrobial Agents and Chemotherapy, 61(9), 2478-17.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
109
4.
Smith, J. R., et al. (2020). Clinical aspects of pharyngeal fungal infections: A review of
pathogenesis and treatment. – Journal of Medical Mycology, 22(4), 345-357.
