ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
134
HUQUQBUZARLIKLARNING OLDINI OLISH BO‘YICHA “MAHALLA YETTILIGI”
TIZIMINING SAMARADORLIGI
Bahodirova Sabina Ulug‘bek qizi
Toshkent davlat yuridik universiteti tayanch doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15054767
Oʻzbekistonda mahallaning jamiyat hayotidagi oʻrni tobora ortib bormoqda. Aholi
xavfsizligini ta’minlash, huquqbuzarliklarning oldini olish va ijtimoiy muammolarni hal
qilishda mahalla tizimi muhim oʻrin tutadi. 2025-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti
tomonidan qabul qilingan qarorga koʻra, “Mahalla yettiligi” tizimini yanada takomillashtirish
va huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olish boʻyicha samarali choralar koʻrilishi
belgilangan
1
.
Huquqbuzarliklarning oldini olish har qanday jamiyatda huquqiy barqarorlik va ijtimoiy
xavfsizlikni ta’minlashning muhim shartidir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-
yilda respublika mahallalarida xavfsiz muhit yaratish va huquqbuzarliklarning oldini olish
tizimini takomillashtirishga oid qarorida “Mahalla yettiligi” tizimi huquqbuzarliklarga qarshi
kurashda asosiy vositalardan biri sifatida qayd etilgan
2
. Ushbu maqolada “Mahalla yettiligi”
tizimining mohiyati, huquqbuzarliklarning oldini olishdagi samaradorligi va uni
takomillashtirish yo‘llari ilmiy-huquqiy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi.
1. “Mahalla yettiligi” tizimining mohiyati va tuzilishi
“Mahalla yettiligi” huquqbuzarliklarning oldini olish va mahallalarda xavfsizlikni
ta’minlashga qaratilgan kompleks yondashuv bo‘lib, turli ijtimoiy guruhlarning ishtirokini
nazarda tutadi
3
. Ushbu tizim quyidagi yetti asosiy subyektlardan iborat:
1.
Mahalla fuqarolar yig‘ini raisi
– Mahalladagi huquqbuzarliklarning oldini olish
bo‘yicha umumiy boshqaruvni amalga oshiradi.
2.
Mahalla profilaktika inspektori
– Jinoyatchilikning oldini olish, huquqbuzarlarga
nisbatan qonuniy choralar ko‘rish, jinoyat sodir etilishining sabablarini o‘rganish va ularga
barham berish bilan shug‘ullanadi.
3.
Yoshlar yetakchisi
– Yoshlar orasida jinoyatchilik va huquqbuzarliklarni kamaytirish
uchun targ‘ibot ishlarini olib boradi.
4.
Ayollar maslahat kengashi vakili
– Ayollar orasida huquqbuzarliklarning oldini
olishga qaratilgan chora-tadbirlarni muvofiqlashtiradi.
5.
Jamoatchilik vakili
– Mahallada fuqarolar faolligini oshirish va ularni
huquqbuzarliklarning oldini olishga jalb qilishga mas’uldir.
6.
Ijtimoiy xodim
– Huquqbuzarlikka moyil shaxslar bilan ishlash, ijtimoiy muammolarni
hal etish bo‘yicha faoliyat olib boradi.
1
Oʻzbekiston mahallalarida xavfsizlikni ta’minlash: yangi tizim, yangi yondashuv //
https://yuz.uz/uz/news/ozbekiston-
mahallalarida-xavfsizlikni-taminlash-yangi-tizim-yangi-yondashuv
2
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 03.01.2025 yildagi PQ-1son //
https://lex.uz/uz/docs/-7330260
3
Mahalla “yettiligi” kimlar va ularning vazifalari //
https://paradigma.uz/uz/news/mahalla-yettiligi-kimlar-va-ularning-
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
135
7.
Nuroniylar kengashi vakili
– Mahalla oqsoqollari va faxriylarining tajribasidan
foydalangan holda yoshlar va aholining boshqa qatlamlari orasida tushuntirish ishlarini olib
boradi
4
.
Mazkur tizim mahalladagi xavfsizlik va barqarorlikni ta’minlash, jinoyatchilik darajasini
pasaytirish va profilaktik chora-tadbirlarni kuchaytirishga qaratilgan.
2. “Mahalla yettiligi” tizimining huquqbuzarliklarning oldini olishdagi
samaradorligi
“Mahalla yettiligi” tizimi huquqbuzarliklarning oldini olishda quyidagi jihatlari bilan
samarali hisoblanadi:
2.1. Profilaktika va jinoyatchilikka qarshi kurash mexanizmlari
Mahalla yettiligi tizimi orqali fuqarolar bilan bevosita muloqot o‘rnatilib, muammolar
erta bosqichda aniqlanadi. Ayniqsa, yoshlar va ayollar orasida huquqbuzarliklarning oldini
olish bo‘yicha targ‘ibot ishlari muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu tizim jamoatchilik
ishtirokida huquq-tartibot organlari faoliyatining samaradorligini oshiradi.
2.2. Jamoatchilik nazoratining kuchayishi
Tizim jamoatchilik nazoratining ahamiyatini oshirib, fuqarolarni huquqbuzarliklarni
oldini olishga jalb qiladi. Masalan, mahalla faollari, nuroniylar va yoshlar yetakchilari o‘z
hududida huquqbuzarliklarning oldini olish bo‘yicha nazorat olib borishi mumkin.
2.3. Xavfsizlikning zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashuvi
Mahalla yettiligi tizimida zamonaviy xavfsizlik texnologiyalari, jumladan, videokuzatuv
kameralari va sun’iy intellekt asosida tahlil qiluvchi dasturlar joriy etilmoqda. Bu esa
huquqbuzarliklarni erta bosqichda aniqlash va oldini olish imkonini beradi.
3. “Mahalla yettiligi” tizimining muammolari va takomillashtirish yo‘llari
Shu bilan birga, tizimni amaliyotga tatbiq etishda bir qator muammolar mavjud:
Moliyaviy va resurs ta’minoti yetarli emas
– Mahallalardagi huquqni muhofaza qilish
faoliyati uchun yetarli mablag‘ ajratilmasligi tizim samaradorligini pasaytirishi mumkin.
Mutaxassislar yetishmovchiligi
– Mahalla yettiligi tizimida ishlovchi xodimlarning
professional tayyorgarligi ba’zan yetarli darajada emas.
Tashkiliy muammolar
– Tizim doirasida turli subyektlarning o‘zaro hamkorlik qilish
mexanizmlari to‘liq yo‘lga qo‘yilmagan.
Bu muammolarni bartaraf etish uchun quyidagi choralar ko‘rilishi lozim:
1.
Tizim ishtirokchilarining huquqiy va amaliy bilimlarini oshirish
– Har bir subyekt
o‘z vazifalarini samarali bajarishi uchun ularning huquqiy bilim va amaliy ko‘nikmalarini
oshirish muhimdir.
2.
Moliyaviy va moddiy texnik ta’minotni kuchaytirish
– Mahalla yettiligi tizimining
samaradorligini oshirish uchun qo‘shimcha moliyaviy resurslar ajratish lozim.
3.
Mahallalarda xavfsizlik texnologiyalarini keng joriy etish
– Videokuzatuv tizimlarini
ko‘paytirish va sun’iy intellekt yordamida huquqbuzarliklarni aniqlash tizimlarini
rivojlantirish kerak.
4
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasining 18.05.2024 yildagi 292-son qarori //
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
136
4.
Huquqbuzarliklarni oldini olish bo‘yicha jamoatchilik ishtirokini kuchaytirish
–
Fuqarolar mahalla yettiligi tizimiga faol jalb etilishi, ayniqsa yoshlar va nuroniylar ishtiroki
kuchaytirilishi zarur.
“Mahalla yettiligi” tizimi O‘zbekistonda huquqbuzarliklarning oldini olish bo‘yicha
samarali mexanizmlardan biri hisoblanadi. Ushbu tizimning joriy etilishi natijasida
jamoatchilik nazorati kuchayib, jinoyatchilik darajasi kamayishi mumkin. Biroq tizimning
to‘laqonli ishlashi uchun moliyaviy ta’minot, mutaxassislar malakasini oshirish va zamonaviy
xavfsizlik texnologiyalarini joriy etish kabi omillar muhim ahamiyat kasb etadi. Shu sababli,
tizimni yanada takomillashtirish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlarni ishlab chiqish va
amalga oshirish lozim.
Shuni alohida ta’kidlash kerakki, mahalla faollari tomonidan ijtimoiy-iqtisodiy
muammolarga e’tibor qaratilishi huquqbuzarliklarning ildiz sabablarini bartaraf etishga
xizmat qiladi. Masalan, yoshlar orasida jinoyatchilikning oldini olishda ularga ta’lim va
bandlik imkoniyatlari yaratish muhim ahamiyatga ega. Shu nuqtayi nazardan, “Mahalla
yettiligi” tizimi huquqiy profilaktika bilan birga, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tizimi sifatida ham
faoliyat yuritadi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
03.01.2025
yildagi
PQ-1son
//
https://lex.uz/uz/docs/-7330260
2.
O‘zbekiston
Respublikasi
Vazirlar
mahkamasining
18.05.2024
yildagi
292-son qarori // https://www.lex.uz/docs/-6931871
3.
Oʻzbekiston mahallalarida xavfsizlikni ta’minlash: yangi tizim, yangi yondashuv //
https://yuz.uz/uz/news/ozbekiston-mahallalarida-xavfsizlikni-taminlash-yangi-tizim-yangi-
yondashuv
4.
Mahalla
“yettiligi”
kimlar
va
ularning
vazifalari
//
