ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
198
BASLAWÍSH KLASS OQÍWSHÍLARÍNÍŃ KREATIV QÁBILETLERIN
RAWAJLANDÍRÍW USÍLLARÍ HÁM TÁLIMDEGI ÁHMIYETI
Nizamatdinova Dilfuza Berdibayevna
Ájiniyaz atındag'ı NMPI studenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15093931
Annotaciya.
Bunda baslawısh klass oqıwshılarınıń kreativ qábiletlerin rawajlandırıw usılları jáne
tálimdegi áhmiyeti kórip shıǵıladı. Oqıwshılardıń dóretiwshilik qábiletlerin júzege shıǵarıw -
olardıń ǵárezsiz pikirlewi, mashqalalardı sheshiwde jańasha jantasıwlardı úyreniwi, jeke ósiw
hám rawajlanıwları ushın zárúrli faktor esaplanadı. Sonıń menen birge, kreativ qábiletlerdi
rawajlandırıwda pedagogikalıq jantasıwlar hám innovaciyalıq metodlardıń róli, ásirese,
súwret, ertek, kreativ tapsırmalar arqalı oqıwshılardı dóretiwshilikke úyretiw usılları
kórsetiledi. Bul proceste oqıtıwshı hám ata-analardıń sherikligi jáne social ortalıqtıń ornı da
úlken áhmiyetke iye bolıwı aytıladı.
Tayanısh sózler:
Kreativ qábilet, baslawısh klass oqıwshıları, pedagogikalıq metodlar,
dóretiwshilik pikirlew, ǵárezsiz pikirlew, tálim metodikası, innovaciyalıq jantasıw, súwret
hám ertek metodikası, social-ortalıq.
Búgingi kúnde baslawısh klass oqıwshılarınıń kreativ qábiletlerin rawajlandırıw zárúrli
social-pedagogikalıq wazıypa esaplanadı. Kreativlik oqıwshılardıń jeke rawajlanıwı hám oqıw
procesindegi tabıslarında zárúrli orın tutadı. Oqıwshılarda dóretiwshilik qábiletlerdi
qáliplestiriw ushın oqıtıwshılar tómendegi zamanagóy jantasıw hám usıllardan paydalanıwı
múmkin:
1. Joybar hám mashqalalı tálim texnologiyaları - Bul usıllar arqalı oqıwshılar ǵárezsiz
túrde mashqalalardi sheshiw, óz oyda sáwlelendiriw hám dóretiwshilik pikirlew qábiletlerin
qáliplestiredi. Mısalı, joybar tiykarındaǵı tálimde oqıwshılar toparlarda islew arqalı túrli
temalardı analiz qıladı hám jańa ideyalardı sınaqtan ótkeredi.
2. Interaktiv shınıǵıwlar hám oyınlar - Oqıwshılardı kreativlikke úyretiw ushın túrli
interaktiv oyınlar hám súwretleytuǵın kórkem-óner shınıǵıwları nátiyjeli esaplanadı. Bul
usıllar arqalı olardıń qızıǵıwshılıǵın asırıw hám dóretiwshilik oylawın qollap-quwatlaw
múmkin. Buǵan ertekler, súwret sızıw yamasa rólli oyınlar kiredi.
3. Oqıtıwshınıń pedagogikalıq qollap-quwatlawı - Oqıtıwshılar ózlerine isenim hám
dóretiwshilik pikirlewdi qollap-quwatlaw arqalı oqıwshılarǵa yosh beriwi kerek. Oqıtıwshı
balalardıń ǵárezsiz pikirlewin qollap-quwatlap, olarǵa jańa ideyalar jaratıwda erkinlik beriwi
zárúr. Házirgi kúnde baslawısh klass oqıwshılarınıń kreativ qábiletlerin rawajlandırıwda
zamanagóy hám interaktiv usıllar keń qollanılıp atır. Bul proceste oqıtıwshılar oqıwshılardıń
individual qábiletlerin esapqa alıp, olardı jáne de rawajlandırıwǵa háreket etiwi kerek.
Ásirese, kishi jastaǵı oqıwshılar ushın túrli ámeliy shınıǵıwlar, joybarlar hám oyın
metodların qollaw jaqsı nátiyje beredi. Oqıwshılardıń dóretiwshilik potencialın qáliplestiriw
ushın ásirese súwret sızıw, gúrriń qılıw, waqıyalar jaratıw sıyaqlı xızmetler járdem beredi.
Mısalı, súwret arqalı óz pikirin ańlatıw oqıwshılardı ózlerine isendiriwge, jańa pikirlerdi
ámelge asırıwǵa jollaydı. Taǵı bir nátiyjeli usıl bolsa, ertekler tiykarında jańa ideyalardı
jaratılıwǵa úndewshi shınıǵıwlardı ótkeriw bolıp tabıladı. Bul usıl balalarda oyda
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
199
sáwlelendiriw hám obrazlar arqalı pikirlew qábiletin rawajlandırıwǵa járdem beredi. Sonıń
menen birge, PIRLS sıyaqlı xalıq aralıq programmalar arqalı tanıstırıwda balalarda
innovaciyalıq pikirlew kónlikpelerin qáliplestiriwde úlken járdem beredi, sebebi bul
programma tekstli analiz hám jańa maǵlıwmatlar arqalı oqıwshılardı túrli jaǵdaylardı
túsiniwge úyretedi. Shańaraqqa tiyisli ortalıq ta dóretiwshilik rawajlanıwǵa tásir etedi. Ata-
analar óz perzentlerinde dóretiwshilikti rawajlandırıw ushın úyde jaratatuǵın shárt-
shárayatlar, mısalı, ǵárezsiz joybarlardı xoshametlew, túrli dóretiwshilik shınıǵıwlardı qollap-
quwatlaw sıyaqlı usıllar oqıwshılardıń keleshekte kreativ pikirlew qábiletlerin
rawajlandırıwda járdem beredi. Kreativ qábilet shaxstıń jańa, original sheshimlerdi tabıw hám
jaratıw qábileti bolıp, oqıwshılardıń social hám jeke rawajlanıwda úlken orın tutadı.
Baslawısh klass jasındaǵı balalarda dóretiwshilik pikirlewdi rawajlandırıw oqıw procesinde
zárúrli áhmiyetke iye boladı. Bul qábilet oqıwshılardıń intellektuallıq rawajlanıwına hám
úyreniw procesine qızıǵıwshılıǵın asırıwǵa járdem beredi.
Pedagogikalıq usıllar: Súwretler arqalı úyretiw: Súwretler arqalı oyda sáwlelendiriw
hám pikirlewdi rawajlandırıwǵa baǵdarlanǵan tapsırmalar oqıwshılardıń dóretiwshilik
qábiletlerin ósiriwde nátiyjeli esaplanadı.
Ertekler arqalı kreativlikti qáliplestiriw: Erteklerdi oqıw hám olardı óz kóz-qarasınan
qayta sóylew arqalı oqıwshılar ǵárezsiz pikirlewdi úyrenedi.
Kreativ tapsırmalar: Oqıwshılarǵa ashıq juwaplı sorawlar beriw, turmıslıq máselelerge
kreativ sheshimler tabıw sıyaqlı tapsırmalar dóretiwshilik pikirlewdi kúsheytedi. Empatiya
dizayn oylawı (EDT) - Bul metod oqıwshılardıń sezimlik mútajliklerin esapqa alıp, olardı
qızıqtırǵan temalardı úyreniwge qosıw arqalı kreativ pikirlewdi rawajlandırıwǵa járdem
beredi. Psixologiyalıq qáwipsizlik - Oqıwshılardı qátelerinen úyreniwge baǵdarlaytuǵın, sın
pikir qáweterin azaytatuǵın qáwipsiz ortalıqtı jaratıw, bul arqalı dóretiwshilik qábiletlerin
júzege shıǵarıw ushın zárúr. Interativ tálim (qayta -qayta úyreniw) - Oqıwshılardıń
dóretiwshilik pikirin rawajlandırıw ushın jańasha sheshimlerdi tabıw hám ózgertiwge
múmkinshilik jaratıwshı metod bolıp, bul jantasıw ózgeris hám kelisiwdi úyreniwge
kómeklesedi. Pánler aralıq oqıtıw - Dóretiwshilik pikirlewdi kúsheytiw ushın pánler aralıq
tálim beriw, mısalı, kórkem ónerdi matematika yamasa texnologiya pánleri menen
baylanıstırıw arqalı oqıwshılarǵa kóp qırlı qábiletlerin rawajlandırıw. Ashıq sorawlar hám
ámeliy tájiriybe - Oqıwshılardı keńeytiriwshi tapsırmalar, mısalı, bir neshe sheshim talap
etiwshi máseleler yamasa waqıyalardı súwretlew sıyaqlı ámeliy xızmetler arqalı dóretiwshilik
pikirlewdi xoshametlew. Ósiw oylawı hám qátelerden qorıqpaw - Oqıwshılardı qátelerdi
úyreniw procesiniń bir bólegi retinde qabıllawǵa úndew, bul bolsa olardı jańasha
jantasıwlardı izlewge xoshametlentiredi. Baslawısh klass oqıwshılarınıń kreativ hám
innovaciyalıq qábiletlerin rawajlandırıw, olardı ózgeshe pikirlewge úyretiw bilimlendiriw
tarawında zárúrli orın tutıp atır. Ásirese, texnologiyalar menen islew qábileti, mashqalalardı
sheshiw, dóretiwshilik, sın kózqarastan hám analitik pikirlew sıyaqlı qábiletler zamanagóy
jámiyette talap etiletuǵın tiykarǵı kónlikpeler toparına kiredi.
1. Texnologiyalar menen islew: Zamanagóy tálim procesinde texnologiyalar menen
tanısıw hám olardı nátiyjeli qollaw oqıwshılardıń keleshektegi tabıslı bolıwın belgileytuǵın
zárúrli 64 faktorı bolıp tabıladı. Sol sebepli, cifrlı sawatlılıq hám texnologiyalıq qurallar menen
islew qábileti búgingi kúnde hár qashanǵıdan da aktuallaw.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
200
2. Mashqalalardı sheshiw hám kreativ jantasıw : Mashqalalardı túrli jollar menen
sheshiw kónlikpesi oqıwshılardıń dóretiwshilik qábiletlerin rawajlandırıwda zárúrli
áhmiyetke iye. Olar qarar qabıllawda túrli jantasıwlardı sınap kóriw, óz pikirlerin ózgeshe
ańlatpa qılıwdı úyrenedi. Bul oqıwshılardı endigide quramalı máseleler menen islewge
tayarlaydı.
3. Sın kózqarastan hám analitik pikirlew: Sın pikirlew qábileti oqıwshılardıń óz
átirapındaǵı ortalıqqa sın kóz qaras penen qarawına járdem beredi. Bul, sonıń menen birge,
olardıń qararlarında tıyanaqlı jantasıw hám puqtalıqqa jetiwinde zárúrli ról oynaydı.
4. Toparlıq jumıs qábileti hám kommunikaciya kónlikpeleri: Oqıwshılarda topar menen
islew kónlikpesin qáliplestiriw olardıń social hám emocional qábiletlerin rawajlandıradı. Bul
bolsa keleshekte basqa adamlar menen nátiyjeli ushırasıw hám topar retinde islewde úlken
áhmiyetke iye boladı. Bul baslawısh klass oqıwshılarında kreativ pikirlew qábiletin
qáliplestiriwdiń zamanagóy hám nátiyjeli usılların jaqtılandırıwǵa qaratılǵan.
Juwmaq etip aytqanda, kreativ pikirlewdi rawajlandırıw procesinde oqıwshılardıń jas
qásiyetleri hám individual qábiletlerin esapqa alǵan halda tálim metodların qollaw zárúrligi
aytıladı. Súwret sızıw, gúrriń jaratıw hám ertekler arqalı oyda sáwlelendiriw sıyaqlı usıllar
oqıwshılarda dóretiwshilik qábiletti rawajlandırıwda zárúrli áhmiyetke iye boladı. Sonıń
menen birge, PIRLS sıyaqlı xalıq aralıq programmalar menen tanısıw da balalarda analitik
hám dóretiwshilik pikirlew qábiletlerin asıradı. Shańaraqqa tiyisli ortalıq hám ata-analar
tárepinen jaratılǵan dóretiwshilik shárayatlar bolsa balalardıń ǵárezsiz hám innovaciyalıq
pikirlew kónlikpelerin rawajlandırıwda zárúrli ról oynaydı. Bunda keltirilgen usıllar hám
jantasıwlar baslawısh tálim procesinde kreativ qábiletlerdi qáliplestiriwdiń aktual ekenligin
kórsetedi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
I. S. Khotamov, M. K. Alımov. Kreativ pikirlew, stilistik qollanba.-Tashkent: Innovaciyalıq
rawajlanıw baspaxana, 2021
2.
Samiyeva Sh. X., Narzulloyeva F. F. Kreativ pikirlew (Sabaqlıq )- Buxara 2022 3.jıl
3.
Berdyaev N. A. Dóretiwshiliktiń mánisi // Dóretiwshilik, mádeniyat hám kórkem óner
filosofiyası.- M.: Kórkem óner, 2010 Drujinin, v. N. Ulıwma qábiletler psixologiyası [Tekst] / v.
N. Drujinin. 3- baspa.- SPb.: Piter, 2008
4.
Epiphany, D. B. Dóretiwshilik qábiletler psixologiyası [Tekst] / D. B
5.
veb-sayt: https://avlod. media/uz/siz-kreativ-pikirlaysizmi/
