ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
152
TOVAR BELGILARI VA XIZMAT KO‘RSATISH BELGILARINI RO‘YXATDAN
O‘TKAZISHDA TALABNOMA TOPSHIRISHGA DOIR TALABLAR
Razzoqova Flora Shamsiddin qizi
Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti
4-kurs talabasi
Rahimjonov Akmaljon Bahromjon o‘g‘li
Ilmiy rahbar
https://doi.org/10.5281/zenodo.15130816
Annotatsiya:
Ushbu ilmiy maqola tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish belgilarini
ro‘yxatdan o‘tkazish jarayonini, shu jumladan talabnoma topshirishga doir talablarni chuqur
tahlil qiladi. Tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish belgilarining huquqiy himoyasi, ro‘yxatga
olishning ahamiyati, hujjatlar va talablar haqida batafsil ma’lumot berilgan.
Kalit so‘zlar:
tovar belgilari, intellektual mulk, patent huquqi, yuridik himoya, qonuniy
talablar, farqlash, noyoblik, patent, guvohnoma.
Аннотация.
Эта научная статья подробно анализирует процесс регистрации
товарных знаков и знаков обслуживания, включая требования для подачи заявки. В
статье содержится подробная информация о юридической защите товарных знаков и
знаков обслуживания, важности их регистрации, а также необходимых документах и
требованиях.
Ключевые слова:
товарные знаки, интеллектуальная собственность, патентное
право, юридическая защита, законодательные требования, различимость, новизна,
патент, свидетельство.
Annotation.
This scientific article provides an in-depth analysis of the process of
registering trademarks and service marks, including the requirements for submitting an
application. It offers detailed information about the legal protection of trademarks and service
marks, the importance of registration, as well as the necessary documents and requirements.
Keywords:
trademarks, intellectual property, patent law, legal protection, legal
requirements, distinctiveness, novelty, patent, certificate.
Kirish
Tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish biznes dunyosida
muhim ahamiyatga ega. Bu jarayon, birinchidan, kompaniyalarga o‘z intellektual mulkini
himoya qilish va brendni qonuniy yo‘llar bilan tasdiqlash imkonini beradi. Ikkinchidan, tovar
yoki xizmat ko‘rsatish belgisini ro‘yxatga olish orqali kompaniya o‘zining bozor pozitsiyasini
mustahkamlashi mumkin. Shu bilan birga, ro‘yxatga olish jarayoni har bir mamlakatda
turlicha bo‘lishi mumkin, chunki har bir davlatda tovar belgilari bilan bog‘liq o‘ziga xos
qonuniy talablar va amaliyotlar mavjud. Tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish belgilarining
ro‘yxatdan o‘tkazilishi to‘g‘risidagi talablar xalqaro va milliy qonunlarga, shuningdek,
iqtisodiy va ijtimoiy tizimga asoslanadi. Ushbu maqolada tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish
belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazishda talabnoma topshirishga doir asosiy talablar, amaliyotlar va
yuridik masalalar batafsil ko‘rib chiqiladi.
Ro‘yxatdan o‘tkazilgan tovar yoki xizmat ko‘rsatish belgisi egasiga bir qator huquqlarni
beradi. Ular orasida belgilardan eksklyuziv foydalanish, belgilarga nisbatan huquqiy himoya
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
153
olish, boshqa shaxslar tomonidan belgilardan ruxsatsiz foydalanishiga qarshi chora ko‘rish
imkoniyatlari mavjud. Tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish belgilarining farqlari bor. Tovar
belgilari, asosan, mahsulotlarning identifikatsiyasini va boshqa raqobatchilardan ajralib
turishini ta’minlaydi. Masalan, biron-bir mahsulotning nomi, logotipi, ranglar yoki tasvirlari
tovar belgisi sifatida ro‘yxatga olinadi. Xizmat ko‘rsatish belgisi esa, xuddi shunday, lekin
xizmatlarni aniqlash uchun ishlatiladi.
So‘zli belgi yoki uning bir qismi ma’noga ega bo‘lmaganda, uning vujudga kelish usuli
quyidagicha keltiriladi: bir necha so‘zlarning boshlang‘ich bo‘g‘inlari, abbreviatura, to‘qib
chiqarilgan so‘z va boshqalar
1
.
Belgi yoki uning bir qismi tasviriy bo‘lganda, unga kiruvchi barcha elementlarning tavsifi
keltiriladi, shuningdek, ma’nosi bo‘lganda, u ham ko‘rsatiladi. Yorug‘lik, tovushli, hidli yoki
boshqa belgilar grafik ko‘rinishida topshiriladi. Tovar belgisi sifatida ro‘yxatdan o‘tkazish
uchun pozitsion belgiga talabnoma topshirilganda, belgining mahsulotda joylashgan o‘rni
keltiriladi. Tovar belgisi sifatida ro‘yxatdan o‘tkazish uchun harakatdagi belgiga talabnoma
topshirilganda, belgida harakatlar ketma-ketligi, vaqtining uzunligi va boshqa o‘ziga xos
xususiyatlari keltiriladi.
Tovar belgisi sifatida ro‘yxatdan o‘tkazish uchun yorug‘lik belgisiga talabnoma
topshirilganda, yorug‘lik ramzlarining (signallarining) tavsifi, ularning ketma-ketligi, yoritish
vaqtining uzunligi va boshqa o‘ziga xos xususiyati keltiriladi. Tovar belgisi sifatida ro‘yxatdan
o‘tkazish uchun tovushli belgiga talabnoma topshirilganda, u tarkib topgan tovush (tovushlar)
tavsifi, shuningdek, nota yozuvi yoki chastotalar diagrammasi keltiriladi. Tovar belgisi sifatida
ro‘yxatdan o‘tkazish uchun hidli belgiga talabnoma topshirilganda, kompozitsiya tarkibi va
hidni tavsiflovchi kimyoviy birikma formulasi keltiriladi.
Tovar belgisi va xizmat ko‘rsatish belgilari, aslida, mahsulot yoki xizmatlar bilan bog‘liq
barcha huquqiy va iqtisodiy manfaatlarni himoya qilishni maqsad qiladi. Ushbu belgilar
biznes subyektlariga o‘z brendlarini himoya qilish va ularni bozor iqtisodiyotida ajratib
ko‘rsatish imkoniyatini beradi. Ariza topshirishdan oldin, kompaniya yoki shaxs belgi
noyobligini, farqlash qobiliyatini va ilgari ro‘yxatdan o‘tkazilgan boshqa belgilarga mosligini
tekshirib chiqishi lozim. Noyoblik, belgi boshqa mavjud tovar yoki xizmat ko‘rsatish belgilari
bilan aralashmasligini ta’minlaydi. Buning uchun intellektual mulk bo‘yicha ekspertlar
yordamida belgi o‘xshashliklar bo‘yicha tekshiriladi
2
.
Ekspertiza jarayonida, belgi noyob bo‘lishi va boshqalardan farqlanishi zarur. Masalan,
har qanday shubhali yoki umumiy tasvirlar ro‘yxatga olinmaydi. Agar belgi tasvirlangan
mahsulot yoki xizmatni boshqalardan ajrata olish uchun yetarli bo‘lmasa, uni ro‘yxatdan
o‘tkazish rad etiladi. Tovar yoki xizmat ko‘rsatish belgisining ro‘yxatga olinishi uchun uni
to‘g‘ri va aniq bayon etish zarur. Belgining tasviri va uning ishlatilishi to‘liq va ishonchli tarzda
ko‘rsatilishi kerak
3
. Tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish uchun
belgilangan to‘lovlarni amalga oshirish zarur. To‘lovlar, odatda, ro‘yxatga olish jarayoni,
1
«Tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish bo‘yicha davlat xizmatini ko‘rsatishning
ma’muriy reglamentini tasdiqlash to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori 20.09.2023
2
Tovar belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazishning huquqiy asoslari. Toshkent: O‘zbekiston Yuridik nashriyoti. (2020)
3
O‘zbekiston Respublikasining «Tovar belgilari, xizmat ko‘rsatish belgilari va tovar kelib chiqqan joy nomlari
to‘g‘risida»gi Qonuni. 2001-yil 30-avgust
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
154
ekspertiza, tekshiruvlar va sertifikatlarni olish uchun olinadi. To‘lovlar belgilangan
me’yorlarga muvofiq amalga oshirilishi kerak, aks holda ariza qabul qilinmaydi.
Ekspertiza bu tovar yoki xizmat ko‘rsatish belgisining ro‘yxatdan o‘tkazilishiga
tayyorligini aniqlash uchun o‘tkaziladigan ilmiy tahlil jarayoni hisoblanadi. Ekspertiza
jarayonida belgi boshqa mavjud tovar yoki xizmat ko‘rsatish belgilariga o‘xshashligi, uning
noyobligi va qonuniy to‘g‘riligi tekshiriladi. Ekspertiza xulosasi asosida belgi ro‘yxatdan
o‘tkaziladi yoki rad etiladi
4
. Agar belgi ekspertiza jarayonidan muvaffaqiyatli o‘tsa, kompaniya
yoki shaxsga ro‘yxatga olinganligi haqida sertifikat yoki guvohnoma beriladi. Bu hujjatlar
tovar yoki xizmat ko‘rsatish belgisining huquqiy himoya ostiga olinganligini tasdiqlaydi.
Sertifikat, shuningdek, belgi egasiga belgi ustidan to‘liq huquqni beradi, ya’ni uni boshqalarga
sotish, litsenziyalash yoki ruxsatnoma berish imkonini yaratadi.
Xulosa
Tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish jarayoni biznes
subyektlariga o‘z brendlarini himoya qilish imkoniyatini yaratadi. Bu jarayon qonuniy
talablarga amal qilish, belgi noyobligini ta’minlash va huquqiy himoya olishni o‘z ichiga oladi.
Tovar yoki xizmat ko‘rsatish belgisini ro‘yxatdan o‘tkazish orqali kompaniya
raqobatbardoshlikni oshiradi va iqtisodiy jihatdan xavfsiz bo‘ladi. Shuning uchun, har bir
biznes vakili ro‘yxatga olish jarayonini chuqur tushunishi va muvofiq huquqiy talablarni
bajarishi zarur.
Xulosa qilib aytganda, tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish
jarayoni bu kompaniyaning intellektual mulkini himoya qilish, raqobatda ustunlikni qo‘lga
kiritish va brendning bozorga ta’sirini kuchaytirish uchun zaruriy qadamdir. Belgilarning
ro‘yxatdan o‘tkazilishi nafaqat huquqiy himoya, balki kompaniyaning uzoq muddatli
muvaffaqiyati uchun muhim vosita hisoblanadi. Tovar va xizmat ko‘rsatish belgilarini
ro‘yxatdan o‘tkazishda qat’iy qonuniy me’yorlarga rioya qilish, ular orqali iste’molchilarga
to‘g‘ri va ishonchli ma'lumotlarni taqdim etishda muhim rol o‘ynaydi. Bu jarayon
muvaffaqiyatli amalga oshirilsa, kompaniyalar o‘z brendlarini mustahkamlash, yangi
bozorlarni zabt etish va jahon bozorida raqobatbardoshlikni oshirish imkoniyatini qo‘lga
kiritadi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
“Tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish bo‘yicha davlat
xizmatini ko‘rsatishning ma’muriy reglamentini tasdiqlash to‘g‘risida”gi O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. 20.09.2023
2.
O‘zbekiston Respublikasining “Tovar belgilari, xizmat ko‘rsatish belgilari va tovar kelib
chiqqan joy nomlari to‘g‘risida”gi Qonuni. 2001-yil 30-avgust.
3.
Tovar belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazishning huquqiy asoslari. Toshkent: O‘zbekiston
Yuridik nashriyoti. (2020).
4.
Tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazishdagi yangi qonunlar
va talablar. Xalqaro huquq jurnali. (2019).
4
Tovar belgilari va xizmat ko‘rsatish belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazishdagi yangi qonunlar va talablar. Xalqaro huquq
jurnali. (2019)
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
155
5.
Jo'rabek, I., & Akmaljon, R. (2023). History and stage of development of patent law in
russia and uzbekistan.
ethiopian international journal of multidisciplinary research
,
10
(09),
107-111.
6.
Bekzod, I., & Akhmaljon, R. (2023). The concept and differences of intellectual property
rights in russia and uzbekistan.
ethiopian international journal of multidisciplinary
research
,
10
(09), 112-115.
