ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
170
SHIFOKORLARNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI HAMDA ULARNING
KASBIY FAOLIYATIDA PSIXOLOGIK BILIMLARNING AHAMIYATI
Adilova Nozima Yusufovna
Buxoro psixologiya va xorojiy tillar instituti
2-bosqich magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15220465
Annotatsiya.
Ushbu maqolada hifokor kasbi yuqori mas’uliyat, kuchli irodaviy sifatlar,
ruhiy barqarorlik va insonparvarlik talab qiladigan sohalardan biridir. Bunday murakkab va
mas’uliyatli faoliyatda muvaffaqiyatli bo‘lish uchun shifokor ma’lum psixologik xususiyatlarga
ega bo‘lishi lozim. tibbiyot xodimlarining kasbiy faoliyatida psixologik bilimlarning tutgan o‘rni
yoritilgan. Bemor bilan samarali muloqot, stressni boshqarish, kasbiy etikaga rioya qilish va
samarali jamoaviy ishda psixologik tayyorgarlikning roli tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar:
psixologiya, shifokor, bemor, muloqot, stress, empatiya, kasbiy etikaa
KIRISH
Zamonaviy tibbiyot sohasi faqatgina kasalliklarni aniqlash va davolash bilan cheklanmay,
balki bemorlarning psixologik holatini tushunish va ularni ruhiy jihatdan qo‘llab-quvvatlashni
ham o‘z ichiga oladi. Shu sababli, shifokorlarning psixologik xususiyatlari hamda kasbiy
faoliyatlarida psixologik bilimlarga ega bo‘lishlari nihoyatda muhim ahamiyat kasb etadi. Har
bir shifokor o‘z faoliyatida turli xil xarakterga ega bo‘lgan bemorlar bilan muloqotda bo‘ladi, bu
esa yuqori darajadagi psixologik tayyorgarlikni talab etadi. Psixologik bilimlar shifokorga
bemor bilan to‘g‘ri va samimiy muloqot o‘rnatish, stressli holatlarda to‘g‘ri qarorlar qabul
qilish, hamkasblar bilan samarali ishlash va o‘zining ruhiy holatini boshqarish imkonini beradi.
Shu nuqtai nazardan, shifokorlarning shaxsiy va kasbiy rivojlanishida psixologik bilimlarning
o‘rni beqiyosdir
Shiforlarning psixologik xususiyatlar sifatida biz quyidagilarga ahamiyat qaratamiz.
1. Empatiya. Empatiya — bu boshqa insonning hissiy holatini tushuna olish va unga ruhiy
hamdardlik bildirish qobiliyati. Shifokor uchun bemorning og‘riqlari, xavotiri va qo‘rquvlarini
his qilish, unga mehr bilan yondashish muhim hisoblanadi.
2. Stressga bardoshlilik. Shifokor doimiy stressli vaziyatlarda ishlaydi: og‘ir kasalliklar,
o‘lim holatlari, zudlik bilan qaror qabul qilish zarurati. Ular yuqori stressga chidamli,
hissiyotlarini nazorat qila oladigan bo‘lishi kerak.
3. Muloqot qobiliyati. Bemorlar, ularning yaqinlari va hamkasblar bilan to‘g‘ri va samimiy
muloqot qilish — shifokor uchun muhim psixologik ko‘nikmadir. Bu ishonchli munosabatlar
o‘rnatishga xizmat qiladi.
4. Mas’uliyat hissi. Shifokor o‘z qarorlarining oqibatlarini tushunishi va har bir harakati
uchun javobgarlikni his qilishi zarur. Bu sifat kasbiy halollikning asosi hisoblanadi.
5. E'tibor va diqqatni jamlash qobiliyati. Tibbiyotda xatoga o‘rin yo‘q. Shifokor har bir
tafsilotni e’tibordan chetda qoldirmasligi, vaziyatni to‘g‘ri tahlil qilishi va diqqatini yuqori
darajada jamlashi kerak.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
171
6. Murosaga kelish va jamoada ishlash. Tibbiyot — bu jamoaviy faoliyat. Shifokorlar
birgalikda ishlash, muammolarni murosali hal qilish, boshqalarning fikrini inobatga olish
qobiliyatiga ega bo‘lishi zarur.
7. Tashabbuskorlik va ijobiy fikrlash. Murakkab klinik holatlarda yangicha yondashuvlar
taklif qilish, bemorni ruhlantira olish, qat’iyatli va ijobiy ruhda bo‘lish shifokor uchun foydali
sifatdir.
Bu xususiyatlar ularning kasbiy faoliyatida ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Shifokorlar uchun o‘z faoliyatida psixologiyaning, shaxslar psixologiyasini, psixologik
bilimlarning nechog‘lik ahamiyati to‘g‘risida so‘z yurutadigan bo‘lsak quyidagilarga e’tibor
qaratishimiz joizdir. Biz bilamizmi Shifokorlar aynan shaxslar bilan o‘z faoliyatlarini olib boradi
ya’ni uning obyekti insondir. Insonga xos bo‘lgan psixologik bilimlarga ega bo‘lish, unga ta’sir
etuvchi omillarni hisobga olish shu bilan birga unga ikki yoqlama yondoshish ham so‘z ham
bilim orqali bemorning tuzalishiga yordamlashish uning tezroq shifo topishi uchun amaliy
xizmat qiladi.
1. Bemor bilan muloqot qilishda psixologik bilimlar. Psixologik bilimlar bemor bilan
samimiy, ishonchli va samarali muloqot o‘rnatish imkonini beradi. Bemor o‘zini
tinglanayotganini va tushunilayotganini his qilsa, u shifokorga ko‘proq ishonch bildiradi va bu
davolanish jarayonining ijobiy kechishiga ta’sir qiladi.
2. Empatiya va ruhiy qo‘llab-quvvatlash. Psixologik bilimlar shifokorga bemorning ruhiy
holatini tushunishga, unga nisbatan empatiya bilan yondashishga va kerakli paytda ruhiy
ko‘mak ko‘rsatishga yordam beradi.
3. Stress va professional charchoqqa qarshi kurashish. Tibbiyotdagi stressli holatlar,
mas’uliyat bosimi va doimiy hissiy yuklamalar shifokorlarning ruhiy salomatligiga ta’sir qilishi
mumkin. Psixologik bilimlar yordamida shifokor stressni boshqarish, o‘z hissiyotlarini nazorat
qilish va ruhiy barqarorlikni saqlashni o‘rganadi.
4. Psixosomatik kasalliklarni aniqlash. Ba’zi kasalliklar ruhiy muammolar bilan bog‘liq
bo‘lib, ular jismoniy simptomlar orqali namoyon bo‘ladi. Psixologik bilimlarga ega shifokor bu
alomatlarni to‘g‘ri talqin qilib, chuqurroq tashxis qo‘yishga qodir bo‘ladi.
5. Kasbiy etika va shaxslararo munosabatlar. Shifokor har doim axloqiy me’yorlarga amal
qilishi, bemorning shaxsiyatiga hurmat bilan yondashishi lozim. Psixologik bilimlar bu
jihatlarni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yishda yordam beradi.
XULOSA
Shifokorlar uchun psixologik bilimlar — bu nafaqat bemor bilan to‘g‘ri ishlash vositasi,
balki o‘z kasbiy barqarorligini saqlash, stressli vaziyatlarda to‘g‘ri yo‘l tutish, jamoa bilan
samarali ishlash uchun zarur vositadir. Shu sababli, tibbiyot ta’limida psixologiya faniga alohida
e’tibor qaratilishi kerak. Psixologik bilimlar shifokor kasbining ajralmas qismidir. Bu bilimlar
bemor bilan samarali muloqot qilish, stressni boshqarish, ruhiy barqarorlikni saqlash, axloqiy
qadriyatlarga sodiq qolish va kasbiy yondashuvni yuksaltirishda muhim rol o‘ynaydi. Shu bois,
tibbiyot sohasida psixologik tayyorgarlikni mustahkamlash dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Karimova R.A. – Tibbiyot psixologiyasi. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2018.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
172
2.
Ananev B.G. – Chelovek kak predmet poznaniya. Moskva: Nauka, 2001.
3.
Xolmatova M.S. – Tibbiyot psixologiyasi asoslari. Toshkent: O‘zbekiston fanlar
akademiyasi, 2019.
4.
Freud Z. – Psixoanalizga kirish. Toshkent: Sharq, 2005.
5.
Ergashev I., Tadjibaeva N. – Tibbiy psixologiya asoslari. Toshkent, 2016.
6.
Rubinshteyn S.L. – Psixologiyaning asosiy tamoyillari. Moskva: Pedagogika, 1999.
7.
Tuxliev N., Otaxonova G. – Psixologiya. Toshkent: O‘zbekiston, 2020.
8.
Maslow A. – Motivatsiya va shaxsiyat. Toshkent: Yangi asr avlodi, 2010.
9.
Khusanova, N. (2024). TREATMENT OF VARIOUS PSYCHOLOGICAL CHANGES
MANIFESTED IN PRESCHOOL CHILDREN THROUGH "FAIRY TALE THERAPY". В
INTERNATIONAL BULLETIN OF APPLIED SCIENCE AND TECHNOLOGY (Т. 4, Выпуск 11, сс.
254–256). Zenodo.
10.
Adilova, N. . (2025). SHIFOKORNING KASBIY MAHORATIDA PSIXOLOGIYANING O‘RNI.
Бюллетень педагогов нового Узбекистана, 3(2), 138–143. извлечено от
academy.uz/index.php/yopa/article/view/46239
11.
Xusanova, N. FACTORS INFLUENCING THE PSYCHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF
PRESCHOOL CHILDREN WITH DIFFERENT TEMPERAMENTS. Евразийский журнал
социальных наук, философии и культуры, 4(10), 17–20.
12.
Sharipova, N. (2023). PHONETICS: UNLOCKING THE SOUNDS OF LANGUAGE. В ZDIT (Т.
2, Выпуск 27, сс. 22–24). Zenodo.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10321056
13.
Турсунов
А.
2022
ЧАҚИРУВГА
ҚАДАР
БОШЛАНҒИЧ
ТАЙЁРГАРЛИК
МАШҒУЛОТЛАРИДА ПЕДАГОГИК ВА ИННОВАЦИОН ТЕХНОЛОГИЯЛАРНИ ҚЎЛЛАШ ВА
УЛАРНИНГ ЎЗИГА ХОС ТОМОНЛАРИ Science and innovation, 1(B3), 432- 434
14.
Sharipova Nodira Shavkat Qizi, . (2024). TEACHING ENGLISH TO YOUNG LEARNERS
USING CLIL METHOD IN CLASS. International Journal of Pedagogics, 4(06), 161–164.
https://doi.org/10.37547/ijp/Volume04Issue06-29
15.
Abdurasulov, J. (2024). PEDAGOGICAL PSYCHOLOGICAL ASPECTS OF MILITARY
PATRIOTIC EDUCATION IN GENERAL SECONDARY EDUCATIONAL INSTITUTIONS. В
INTERNATIONAL BULLETIN OF APPLIED SCIENCE AND TECHNOLOGY (Т. 4, Выпуск 7, сс. 38–
40). Zenodo.
https://doi.org/10.5281/zenodo.12721051
16.
Аbdurasulov J. (2024). HARBIY PEDAGOGIKANING BOSHQA FANLAR BILAN ALOQASI.
Молодые
ученые,
2(6),
48–52.
извлечено
от
https://inacademy.uz/index.php/yo/article/view/28164
17.
Jo‘rayev , S. ., & Abdurasulov, J. (2024). SUBJECT, TASKS AND CONTENT OF STUDYING
THE BASICS OF MILITARY-PATRIOTIC EDUCATION. Академические исследования в
современной науке, 3(7), 149–153.извлечено.
18.
Абдурасулов, Ж. (2022). ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНФОРМАЦИОННЫХТЕХНОЛОГИЙ В
УСВОЕНИИ УРОКОВ ИСТОРИИ.
19.
Abduqodirova, D., & Abdurasulov, J. (2025). YOSHLARDA HARBIY-VATANPARVARLIK
TUYG‘USINI TAKOMILLASHTIRISHNING PSIXOLOGIK HUSUSIYATLARI. Педагогика и
психология в современном мире: теоретические и практические исследования, 4(1), 50–
53. извлечено от
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
173
20.
Жўраев , Ш. ., & Абдурасулов , Ж. (2024). ҲАРБИЙ ЖАМОАДАГИ ИЖТИМОИЙ ФИКР.
Журнал академических исследований нового Узбекистана, 1(2), 97–103. извлечено от
https://in-academy.uz/index.php/yoitj/article/view/28151
21.
Abdurasulov , J. (2022). HARBIY KOMPETENTSIYA KURSANTNING KASBIY MAHORATINI
54 SHAKLLANTIRISHNING KALITI SIFATIDA. Евразийский журнал социальных наук,
философии
и
культуры,
2(11),
231–234.
извлечено
от
https://inacademy.uz/index.php/ejsspc/article/view/5326 17.
22.
Abdurasulov , J. (2022). CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANGʼICH TAYYORGARLIK FANI
OʼQITUVCHISIGA QOʼYILADIGAN TALABLAR. Евразийский журнал академических
исследований,
2(11),
983–988.
извлечено
от
https://inacademy.uz/index.php/ejar/article/view/5305
23.
Абдурасулов , Ж. (2024). ҲАРБИЙ ЖАМОАНИНГ ПСИХОЛОГИК АСПЕКТЛАРИ.
Бюллетень педагогов нового Узбекистана, 2(2), 59–65
24.
Аbdurasulov J., & Pardabayeva , M. (2024). MUSOBAQADAN OLDIN SPORTCHILARNI
PSIXOLOGIK TAYYORLASH. Евразийский журнал социальных наук, философии и
культуры,
4(6
Part
2),
73–76.
извлечено
от
https://inacademy.uz/index.php/ejsspc/article/view/34717
25.
Abduqodirova Dilobarbonu Erkinjon Qizi TALABALARDA PSIXOLOGIK STRESSNI
YENGISH // YOPA. 2025. №2. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/talabalarda-psixologik-
stressni-yengish (дата обращения: 02.04.2025).
26.
Usarboyeva D. The importance of innovative educational methods in organizing the
educational process //Current Issues of Bio Economics and Digitalization in the Sustainable
Development of Regions (Germany). – 2023. – Т. 1. – №. 1. – С. 184-187.
27.
Usarboyeva, D. (2024). Talabalarning akademik mobilligini shakllantirish mexanizmlari.
Таълим тизимида ижтимоийгуманитар фанлар, 1(1), 74-77. 31.
28.
Абдусаматова, Ш. С. (2024). Роль психологии в формировании толерантности у
студентов. IMRAS, 7(7), 39-43.
29.
Abdusamatova, S. S. (2024). Tolerantlikning shaxsiy omillari. Inter education & global
study, (5 (1)), 487-489.
30.
Аbdusаmаtоvа, S. (2023). Descriptiоn оf mоdern cоncepts оf emоtiоnаl intelligence.
Science and innovation, 2(B11), 524-529.
31.
Abdusamatova, S. (2023). Mechanism of innovation in the field of lifelong education.
Science and innovation, 2(B1), 341-344.
32.
Abdusamatova, S. (2023). Some aspects of self-development and self-knowledge, and
effective assessment methods. Science and innovation, 2(B5), 420-423.
33.
Meylieva, M. S. (2024). Talabalarga individual ta ‘lim yondashuvlari asosida intellektual
qobiliyatlarini rivojlantirish. Pedagog, 7(2), 381-384.
34.
Meyliyeva, M. S. (2024). Specific aspects of the formation of student professional
motivation through an individual approach. International education and innovative sciences,
1(9), 347-357.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
174
35.
K.O. Arzibayev, V.Sh.Rahimov Effects On Performance By Electronic Training Equipment
For Young Karatists. «Psychologi and education» Journal (2021) 58(2): 11488-11490 ISSN:
00333077
36.
Arzibaev, K. O., & Rafiqov, A. U. (2021). THE ROLE OF MATHEMATICS IN SPORTS. In
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ И СПОРТА В СОВРЕМЕННЫХ
СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИХ УСЛОВИЯХ (pp. 5-8).
37.
Arzibaev, K. O., & Tanikulova, Z. R. (2021). MECHANISMS FOR IMPROVING THE LEGAL
KNOWLEDGE OF ATHLETES. In АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ И
СПОРТА В СОВРЕМЕННЫХ СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИХ УСЛОВИЯХ (pp. 117-119).
38.
Arzibaev, K. O., & Elmurodova, M. U. (2021). DEVELOPMENT IN SPORTS USING UNIQUE
TECHNIQUES. In АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ И СПОРТА В
СОВРЕМЕННЫХ СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИХ УСЛОВИЯХ (pp. 3-5).
39.
ARZIBAYEV, Q. (2024). O‘SMIR SPORTCHILARDA MAQSADGA ERISHISH MOTIVATSIYASI
TADQIQI. News of the NUUz, 1(1.9), 54-57.
40.
Арзибаев, К. О. (2015). РОЛЬ МОТИВАЦИИ В ЕДИНОБОРСТВЕ. Наука и мир, (3-3),
103-105.
41.
Арзибаев, Қ. О., & Акбарова, Д. Р. (2016). Проблема здорового образа жизни в
исследованиях. Наука и мир, (3-3), 77-78.
42.
Арзибаев, К. О. (2013). МОТИВАЦИЯ ДОСТИЖЕНИЯ КАК ВАЖНЫЙ ФАКТОР
СПОРТИВНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ. SCIENCE AND WORLD, 93.
43.
Арзибаев, К., & Бердалиева, Ю. (2013). ВЛИЯНИЕ МЕЖЛИЧНОСТНЫХ ОТНОШЕНИЙ
НА МОТИВАЦИЮ ЮНЫХ СПОРТСМЕНОВ. SCIENCE AND WORLD, 14.
44.
Arzibayev, Q. (2023). THE PROBLEM OF MOTIVATION OF SPORT ACTIVITY IN THE
ANALYSIS. European journal of education and applied psychology, (2), 82-89.
45.
Arzibayev, Q. (2023). THE APPEARANCE OF MOTIVES FOR SPORTS ACTIVITY IN
ANALYSIS. Modern Science and Research, 2(10), 694-704.
46.
Arzibayev, K. O., & Aralov, S. A. (2016). Physical culture and social importance of sport in
educating the young by the principles National Concept. In Scientific achievements of the third
millennium (pp. 23-24).
47.
Arzibayev, Q. (2023). О‘smir sportchilarda sport bilan shug ‘ullanish motivlarini о‘rganish.
Sport ilm-fanining dolzarb muammolari, 1(3), 18-25.
