ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
91
O'ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA INNOVATSION FAOL KORXONALAR
FAOLIYATINI STATISTIK USULLARDA BAHOLASH MASALALARI
Matsapayev Akmal Qalandarovich
Bank-moliya akademiyasi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15245564
Annotatsiya:
Ushbu maqola O'zbekiston Respublikasida innovatsion faol korxonalar
faoliyatini statistik usullarda baholashning nazariy va amaliy jihatlarini yoritilgan. Shuningdek,
innovatsion faollikni baholashning asosiy ko'rsatkichlari, statistik ma'lumotlarni yig'ish va
tahlil qilish usullari, shuningdek, innovatsion faol korxonalarning faoliyatini baholashda yuzaga
keladigan muammolar tahlil qilinadi. Maqola O'zbekistonda innovatsion faol korxonalarning
faoliyatini statistik baholashni takomillashtirish bo'yicha takliflar beradi.
Kalit so'zlar:
Innovatsion faollik, innovatsion faol korxonalar, statistik baholash,
ko'rsatkichlar, statistik ma'lumotlar, innovatsion faoliyat, raqobatbardoshlik.
ВОПРОСЫ СТАТИСТИЧЕСКОЙ ОЦЕНКИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
ИННОВАЦИОННО АКТИВНЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ В РЕСПУБЛИКЕ
УЗБЕКИСТАН
Матсапаев Акмал Каландарович
Магистрант Банковско-финансовой академии
Аннотация:
Данная статья освещает теоретические и практические аспекты
статистической оценки деятельности инновационно активных предприятий в
Республике Узбекистан. Также анализируются основные показатели оценки
инновационной активности, методы сбора и анализа статистических данных, а также
проблемы, возникающие при оценке деятельности инновационно активных
предприятий. В статье представлены предложения по совершенствованию
статистической оценки деятельности инновационно активных предприятий в
Узбекистане.
Ключевые слова:
Инновационная активность, инновационно активные
предприятия,
статистическая
оценка,
показатели,
статистические
данные,
инновационная деятельность, конкурентоспособность.
ISSUES OF STATISTICAL ASSESSMENT OF THE ACTIVITIES OF
INNOVATIVELY ACTIVE ENTERPRISES IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN
Matsapayev Akmal Qalandarovich
Master student of Academy of Banking and finance
Abstract:
This article highlights the theoretical and practical aspects of statistical
assessment of the activities of innovatively active enterprises in the Republic of Uzbekistan. It
also analyzes the main indicators for assessing innovative activity, methods for collecting and
analyzing statistical data, as well as problems that arise in assessing the activities of
innovatively active enterprises. The article provides proposals for improving the statistical
assessment of the activities of innovatively active enterprises in Uzbekistan.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
92
Keywords:
Innovative activity, innovatively active enterprises, statistical assessment,
indicators, statistical data, innovative activity, competitiveness.
Dunyoda hozirgi global sharoitda innovatsion omillar barqaror iqtisodiy rivojlanishni
ta'minlash borasidagi tajribalar asosida zamonaviy sanoat tarmoqlarining innovatsion faolligi
hamda ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar raqobatbardoshligini oshirish alohida ahamiyatga
egadir.
O'zbekiston Respublikasi iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish va raqobatbardoshligini
oshirishda innovatsion faol korxonalarning o'rni beqiyosdir. Innovatsion faol korxonalar yangi
texnologiyalar, mahsulotlar va xizmatlarni yaratish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish
va iqtisodiy o'sishni ta'minlashga xizmat qiladi. Innovatsion faol korxonalarning faoliyatini
statistik usullarda baholash ularning rivojlanish tendensiyalarini aniqlash, muammolarni
aniqlash va innovatsion siyosatni takomillashtirish uchun muhim sanaladi.
Bugungi kunda jahon mamlakatlarida iqtisodiy o'sishning barqarorligini ta'minlashga
qaratilgan davlat siyosatida sanoat korxonalari boshqaruvi amaliyotiga innovatsion loyihalarni
joriy etish orqali yangi iste'mol qiymatlarini yaratish, sanoat korxonalarining ishlab chiqarish
samaradorligini, ularning moliyaviy barqarorligini ta'minlash, shuningdek, milliy iqtisodiyot
tarmoqlarining global raqobatbardoshligi va innovatsion rivojlanish indeksi ko'rsatkichlarini
oshirishga ustuvorlik qaratilib kelinmoqda[1].
Innovatsion faollikni statistik baholash masalalari ko'plab xorijiy va mahalliy
tadqiqotchilar tomonidan o'rganilgan. Xususan, Yevropa Ittifoqi, OECD va boshqa xalqaro
tashkilotlar innovatsion faollikni baholash uchun o'z metodologiyalarini ishlab chiqqan. Ushbu
metodologiyalarda innovatsion faollikni baholash uchun turli ko'rsatkichlar va statistik
usullardan foydalaniladi. O'zbekistonlik olimlar ham innovatsion faollikni baholash,
innovatsion siyosatni takomillashtirish va innovatsion rivojlanish masalalari bo'yicha
tadqiqotlar olib borishgan. Biroq, O'zbekistonda innovatsion faol korxonalarning faoliyatini
statistik baholashning o'ziga xos xususiyatlari va muammolari yetarli darajada o'rganilmagan.
Tadqiqotchi N.Rahimovaning "Innovatsion texnologiyalar yordamida sanoat
korxonalarining raqobatbardoshligini oshirish" nomli ishida O'zbekiston sanoat korxonalarida
innovatsion texnologiyalarni joriy qilishning amaliy natijalarini ko'rsatib berdi. Natijalarga
ko'ra, innovatsion texnologiyalarni qo'llagan korxonalarda mehnat unumdorligi 18% ga oshgan
va mahsulot tannarxi kamaygan. Rahimova o'z ishida davlat tomonidan texnologiyalarni joriy
etishga ko'maklashuvchi dasturlarni takomillashtirish zarurligini ta'kidlagan[2].
O'zbekiston sanoat korxonalarida raqamlashtirish va innovatsion texnologiyalarni joriy
etish jarayonlari mamlakat iqtisodiy barqarorligi va sanoat tarmoqlarining xalqaro bozorlarda
raqobatbardoshligini oshirishda muhim omil hisoblanadi. Ushbu tadqiqot natijalari shuni
ko'rsatdiki, so'nggi yillarda davlat tomonidan qabul qilingan strategiyalar, texnologik
modernizatsiya va xorijiy investitsiyalar ushbu jarayonni jadallashtirishda ijobiy natijalar
berayotgan bo'lsa-da, hali to'liq rivojlanish uchun bir qator qiyinchiliklarni bartaraf etish zarur.
O'zbekiston Respublikasida innovatsion faol korxonalar faoliyatini statistik usullarda
baholash bilan bog'liq asosiy muammolar quyidagilardan iborat:
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
93
• Innovatsion faollikni baholashning yagona metodologiyasining yetishmasligi:
O'zbekistonda innovatsion faollikni baholash uchun turli ko'rsatkichlar va usullardan
foydalaniladi, bu esa baholash natijalarini qiyoslashni qiyinlashtiradi.
• Statistik ma'lumotlarning to'liqsizligi va ishonchsizligi: Innovatsion faol korxonalarning
faoliyati bo'yicha statistik ma'lumotlar yetarli darajada to'liq va ishonchli emas.
• Statistik ma'lumotlarni yig'ish va tahlil qilish usullarining takomillashmaganligi:
Statistik ma'lumotlarni yig'ish va tahlil qilish usullari zamonaviy talablarga javob bermaydi.
• Innovatsion faollikni baholashda xalqaro tajribadan foydalanishning cheklanganligi:
O'zbekistonda innovatsion faollikni baholashda xalqaro tajribadan yetarli darajada
foydalanilmaydi.
O'zbekistonda raqamlashtirish va innovatsion texnologiyalarni joriy etish sanoat
korxonalarining iqtisodiy samaradorligini oshirish, xalqaro bozorlarda raqobatbardosh
mahsulotlar ishlab chiqarish va sanoat tarmoqlarining barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi. Bu
yo'nalishda amalga oshirilayotgan ishlar uzoq muddatli iqtisodiy o'sishni ta'minlashda muhim
ahamiyat kasb etadi.
Innovatsion texnologiyalarni joriy etish sanoat korxonalarining samaradorligini oshirish
va global bozorda raqobatbardoshligini ta'minlashning asosiy omillaridan biri hisoblanadi.
Zamonaviy texnologiyalar yordamida ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, mehnat
unumdorligini oshirish va resurslardan tejamkor foydalanish imkoniyatlari kengaymoqda[3].
O'zbekiston Respublikasida innovatsion faol korxonalarning faoliyatini statistik
baholashni takomillashtirish uchun quyidagi takliflarni berish mumkin:
• Innovatsion faollikni baholashning yagona metodologiyasini ishlab chiqish va joriy
etish.
• Innovatsion faol korxonalarning faoliyati bo'yicha statistik ma'lumotlarni yig'ishni
takomillashtirish va ularning ishonchliligini oshirish.
• Statistik ma'lumotlarni yig'ish va tahlil qilish usullarini zamonaviy talablarga
moslashtirish va ularni avtomatlashtirish.
• Innovatsion faollikni baholashda xalqaro tajribadan kengroq foydalanish va xalqaro
standartlarga moslashish.
• Innovatsion faollikni baholash natijalarini innovatsion siyosatni ishlab chiqish va
amalga oshirishda hisobga olish.
O'zbekiston Respublikasida innovatsion faol korxonalarning faoliyatini statistik usullarda
baholash ularning rivojlanish tendensiyalarini aniqlash, muammolarni aniqlash va innovatsion
siyosatni takomillashtirish uchun muhim ahamiyatga ega. Yuqoridagi takliflarni amalga
oshirish O'zbekistonda innovatsion faol korxonalarning faoliyatini statistik baholashni
takomillashtirishga va innovatsion rivojlanishni jadallashtirishga yordam beradi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Madaminov I. Mamlakatda innovatsiyalarga asoslangan iqtisodiyotning ahamiyati va
zarurligi // Academic research in educational sciences. 2023. №5.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
94
2.
Asimova F. Sanoat korxonalarida innovasion faoliyatning rivojlanish ko‘rsatkichlari //
SRT. 2023. №1.
3.
Jalolov I. Raqamlashtirish va sanoat korxonalarining innovatsion salohiyatini statistik
tahlil qilish // JMBM. 2024. №6.
