ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
56
КЎРИШ БУЗИЛИШЛАРИНИНГ ТОШКЕНТ ШАҲРИДАГИ МАКТАБ
ЎҚУВЧИЛАРИ ОРАСИДА ТАРҚАЛИШ ВА ПРОФИЛАКТИКА ЧОРАЛАРИ
М.А.Хусанова
E-mail: muqaddasxusanova43@gmail.com
Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари
ҳарбий тиббиёт академияси (PhD) мустақил изланувчиси,
Нодавлат олий таълим ташкилоти
«ALFRAGANUS UNIVERSITY» катта ўқитувчиси
https://doi.org/10.5281/zenodo.15241203
Аннотация:
Тадқиқот ишида Тошкент шаҳридаги мактаб ўқувчилари орасида
кўриш бузилишларининг тарқалиши таҳлил қилинган. Тадқиқот натижалари
кўрсатадики, миопия, гиперметропия ва астигматизм каби ҳолатлар кенг тарқалган.
Мақолада профилактика усуллари ва болаларнинг кўриш саломатлигини яхшилаш учун
амалга оширилиши керак бўлган чора-тадбирлар муҳокама қилинган. Кўриш
бузилишлари мактаб ўқувчилари орасида жуда муҳим соғлиқ муаммоларидан биридир.
Тадқиқотда Тошкентнинг Миробод ва Шайхонтоҳур туманларидаги 4019 нафар мактаб
ўқувчиси текширилган. Натижалар кўриш бузилишлари кенг тарқалганини кўрсатади,
бундан келиб чиқиб, профилактика чораларини кучайтириш зарурлиги аниқланди.
Калит сўзлар:
кўриш бузилишлари, профилактика, миопия, гиперметропия,
астигматизм, мактаб ўқувчилари.
Кириш.
Кўриш бузилишлари мактаб ўқувчилари орасида жуда долзарб соғлиқ
муаммоларидан бири ҳисобланади. Болалардаги кўриш муаммолари нафақат таълим
олиш жараёнига салбий таъсир кўрсатади, балки уларнинг ижтимоий фаоллиги, ўз-
ўзига ишончи ва психологик ҳолатига ҳам таъсир кўрсатиши мумкин. Жаҳон соғлиқни
сақлаш ташкилотининг маълумотларига кўра, болаларда аниқланмаган ва
даволанмаган кўриш бузилишлари келажакда кўзи ожизликка олиб келиши мумкин
(World Health Organization, 2021).
Мавжуд тадқиқотларга кўра, 5 ёшдан 15 ёшгача бўлган болаларда миопия,
гиперметропия ва астигматизм каби рефракция бузилишлари кенг тарқалган бўлиб,
айниқса урбанизация ва экранлар билан боғлиқ фаолиятлар ортиши билан миопия
ҳолатлари кўпаймоқда (Holden et al., 2016). Бу эса жамиятда профилактик чораларни
кучайтириш, мактабларда скрининг дастурларини йўлга қўйиш, ҳамда ота-оналар ва
ўқитувчиларни хабардор қилиш зарурлигини тақозо этади.
Тадқиқотнинг мақсади
— мактаб ўқувчилари орасида кўриш бузилишларининг
тарқалишини ва уларнинг асосий сабабларини аниқлаш, шунингдек, профилактика
усулларини ишлаб чиқишдир.
Тадқиқот усуллари.
Тадқиқотда 4019 нафар мактаб ўқувчиси текширувдан
ўтказилди. Ушбу текширув натижасида 349 нафар болада турли кўриш бузилишлари
аниқланган. Кўриш ҳолатини баҳолаш учун Сивцев жадвали, рефрактометрия ва
социологик сўровлардан фойдаланилди. Тадқиқотда қўлланилган профилактик
чораларнинг натижалари таҳлил қилинди.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
57
Тадқиқот натижалари.
Юқоридаги тадқиқот доирасида Тошкент шаҳарнинг
Миробод ва Шайхонтоҳур туманларида жойлашган мактабларда таҳсил олаётган 4019
нафар ўқувчи тиббий кўрикдан ўтказилди. Текширув натижаларига кўра, кўриш
бузилишлари юқори тарқалиш даражасига эга эканлиги аниқланди. Ушбу ҳолат турли
омиллар – жумладан, гаджетлардан ортиқча фойдаланиш, ёритиш шароитларининг
етарли эмаслиги, ўқиш ва ёзишда нотўғри масофа сақланиши, ҳамда ирсий мойиллик
каби сабаблар билан боғлиқ бўлиши мумкин.
Кўп учрайдиган кўриш бузилишлари қаторига миопия (яқинни кўра олиш),
гиперметропия (олисни кўра олишда муаммо), астигматизм ва бошқа рефракция
аномалиялари киради. Айниқса, миопия ўқувчилар орасида энг кенг тарқалган кўриш
бузилиши ҳисобланади ва унинг тарқалиш кўлами йилдан-йилга ортиб бормоқда. Бу эса
жамиятда профилактик чораларни кучайтириш, мактабларда скрининг дастурларини
йўлга қўйиш, ҳамда ота-оналар ва ўқитувчиларни хабардор қилиш зарурлигини тақозо
этади.
Профилактика чоралари самарали бўлиши учун уларни аниқ режа ва рақамлар
билан таъминлаш муҳим ҳисобланади. Биринчидан, мактаб ёшидаги болаларда йилига
камида 1 марта офтальмологик кўрик ташкил этилиши зарур. Бу кўриклар натижасида
кўриш бузилишларини эрта аниқлаш имконияти 60–70% га ошиши мумкин.
Иккинчидан, ўқув хоналарида ёритиш даражаси СНИП талабларига мувофиқ равишда
300–500 люкс бўлиши керак, чунки етарли ёритилмаган шароитда кўриш юки 2-3
баробар ортиши мумкин. Учинчидан, болаларнинг кунлик смартфон ва планшетлардан
фойдаланиш вақти 1–1,5 соатдан ошмаслиги тавсия этилади, чунки 2 соатдан ортиқ
экранга қараш миопия ривожланиш хавфини 30–40% га оширади. Тўртинчидан, ҳар 30
дақиқалик ўқиш ёки экран олдидаги фаолиятдан кейин 5 дақиқа кўз гимнастикаси
амалга оширилиши лозим, бу кўз мушакларининг чарчашини 25% га камайтиради.
Бешинчидан, ота-оналар ва ўқитувчилар учун махсус семинар ва маълумотномалар
орқали кўриш бузилишларининг илк белгилари – масалан, экранга жуда яқин ўтириш,
кўзларни қисиш, диққатни жамлай олмаслик каби ҳолатлар ҳақида маълумот берилиши
зарур. Бундай тарғибот ишлари 40–50% ҳолатда болаларни офтальмологга ўз вақтида
олиб бориш имконини беради. Демак, профилактик чоралар тизимли ва рақамли
ёндашув орқали амалга оширилса, мактаб ёшидаги болалар орасида кўриш
қобилиятини сақлаш ва муаммоларни эрта бартараф этишда самарали натижаларга
эришиш мумкин.
Хулоса.
Мактаб ёшидаги болалар орасида кўриш бузилишлари кенг тарқалган ва
долзарб соғлиқ муаммоси ҳисобланади. Тошкент шаҳарнинг Миробод ва Шайхонтоҳур
туманларида 4019 нафар ўқувчи орасида ўтказилган тадқиқот натижаларига кўра,
кўриш аномалиялари юқори тарқалиш даражасига эга эканлиги тасдиқланди. Бунда
асосий хавф омиллари сифатида гаджетлардан ортиқча фойдаланиш, нотўғри ёритиш,
масофани сақламаслик ва ирсий мойиллик каби омиллар аниқланди. Энг кўп
кузатиладиган кўриш бузилиши – миопия – ўқувчилар орасида тобора кўп учраётгани
ташвишли ҳолатдир.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
58
Ушбу муаммонинг олдини олиш учун тизимли профилактика чоралари жорий
этиш зарур. Улар қаторида мунтазам офтальмологик кўриклар, ўқув муҳитини
яхшилаш, экран вақтларини чеклаш, кўз гимнастикаси ва аҳоли ўртасида
хабардорликни ошириш каби тадбирлар самарали ҳисобланади. Профилактиканинг
аниқ режа ва рақамларга таянилган амалга оширилиши болаларда кўриш қобилиятини
сақлаш, таълим сифати ва соғлом келажакни таъминлашда муҳим аҳамият касб этади.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
World Health Organization. (2021). World report on vision. Geneva: WHO.
https://www.who.int/publications/i/item/9789241516570
2.
Holden, B. A., Fricke, T. R., Wilson, D. A., Jong, M., Naidoo, K. S., Sankaridurg, P., ... &
Resnikoff, S. (2016). Global prevalence of myopia and high myopia and temporal trends from
2000
through
2050.
Ophthalmology,
123(5),
1036–1042.
https://doi.org/10.1016/j.ophtha.2016.01.006
3.
Resnikoff, S., Pascolini, D., Mariotti, S. P., & Pokharel, G. P. (2008). Global magnitude of
visual impairment caused by uncorrected refractive errors in 2004. Bulletin of the World Health
Organization, 86(1), 63–70.
https://doi.org/10.2471/BLT.07.041210
4.
Д. Г. Абдуллаева, & Д. А. Олимбоева. (2025). ФАКТОРЫ РИСКА НАРУШЕНИЙ
ОСАНКИ.
European Journal of Interdisciplinary Research and Development
,
36
, 118–
122.Retrieved from
. ejird. journalspark. org/index. php/ ejird/ article/
view/1303
5.
Abdullaeva D. G., Olimboeva D. A. ҲАРБИЙ ТАЙЁРГАРЛИКДА ЖИСМОНИЙ ВА АҚЛИЙ
МУСТАҲКАМЛИКНИ РИВОЖЛАНТИРИШ //Eurasian Journal of Medical and Natural
Sciences. – 2024. – Т. 5. – №. 2. – С. 146-151.
6.
Olimboyeva D., Khusanova M. SCOLIOSIS: A COMMON PROBLEM AMONG CHILDREN AND
ADOLESCENTS //Science and innovation. – 2024. – Т. 3. – №. D10. – С. 69-74.
