ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
49
ЁШЛАРНИНГ ТАЪЛИМ ЖАРАЁНИДА ИНТЕРНЕТДАН ФОЙДАЛАНИШИ
ВА УНИНГ ИЖТИМОИЙ ТАЪСИРИ
Ғофурова Дилафруз Мурод қизи
Ўзбекистон Касаба уюшмалари Федерацияси Меҳнат ва ижтимоий муносабатлар
Академияси катта ўқитувчиси
https://doi.org/10.5281/zenodo.15241095
Интернетнинг ҳаётимизга кириб келиши билан бирга, унинг ижтимоий
ҳаётимизга, айниқса ёшлар таълимига таъсири беқиёс даражада ортиб бормоқда.
Таълим жараёнида интернетдан фойдаланиш, шубҳасиз, ижобий ва салбий
натижаларни келтириши мумкин. Ҳозирги кунда ёшлар интернетни на фақат ахборот
манбаи, балки билим олиш, ўрганиш ва ижтимоий алоқалар ўрнатиш воситаси сифатида
ҳам фойдаланмоқда.
Интернетнинг ёшлар таълимидаги ўрни жуда катта. Ҳозирги кунда интернет
орқали таълим олиш, онлайн курслар, видеодарслар ва маърузалар ёшларга таълим
олишда янги имкониятлар яратмоқда. Интернетнинг асосий афзаллиги — унинг
имкониятлари чексиздир. Мақсадга йўналтирилган иш олиб бориш ёки қидирувлар
орқали билимни кенгайтириш учун интернетдан фойдаланиш нафақат осон, балки
самаралидир.
Шу вақтгача ўқувчилар ва студентлар асосан мактаб ва университетлардаги
анъанавий ўқув жараёнида билим алар эдилар. Аммо интернетнинг ривожланиши
билан ушбу соҳада янги имкониятлар пайдо бўлди. Coursera, edX, Khan Academy каби
платформалар ёшларга турли йўналишларда онлайн курслар, видеодарслар,
тренинглар ўтказиш имконини беради. Бундан ташқари, бу платформалар жаҳоннинг
энг машҳур университетларининг курсларини амалий жиҳатдан мукаммал тарзда
ўзлаштириш имконини яратди.
Интернет ёшларга ҳар қандай мавзу бўйича илм олишда ёрдам беради. Уларнинг
қўлларида барча керакли маълумотлар ва манбалар мавжуд. Шу билан бирга, тезкор ва
замонавий таҳлиллар олиб бориш учун электрон китоблар, мақолалар, ва илмий
журналлар интернет орқали фойдаланиш имконини беради. Ёшлар интернетдан
фойдаланишда ўқиш жараёнини қизиқарли ва самарали қилиб, олий таълимга қадам
қўяди.
Интернетнинг ёшларга ижтимоий таъсири ҳам катта аҳамиятга эга. Ўтган
даврларда ёшлар асосан анъанавий мулоқот воситаларига, яъни телефонлар ва шахсий
учрашувларга суянишарди. Аммо, интернетнинг ривожланиши билан ижтимоий
тармоқлар, блоглар, видеоплатформалар ва форумлар ёшлар учун янги мулоқот
шаклларини яратиб берди. Улар интернет орқали ўз фикрларини билдириш, янги
дўстлар орттириш ва ижтимоий алоқаларни шакллантириш имкониятига эга бўлишди.
Ижтимоий тармоқлар ёшлар учун нафақат мулоқот ва ахборот алмашиш, балки
ўзларининг ижтимоий позицияларини белгилаш, ўз гуруҳларини яратиш ва хоббига
оид контентлар ишлаб чиқиш учун муҳим майдонга айланди. Instagram, Facebook, TikTok
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
50
ва Twitter каби ижтимоий тармоқлар ёшларга нафақат фойдали ахборот олиш, балки
ижтимоий, сиёсий ва маданий муҳокамаларга иштирок этиш имконини беради.
Бироқ, бу имкониятлар билан бир қаторда, муайян хатарлар ҳам мавжуд. Масалан,
ижтимоий тармоқлардаги виртуал таъсир, реал ҳаётдаги муваффақиятсизлик ҳиссини
кучайтириши, вақтини самарасиз ўтказиш, психологик босим, кибербуллинг
(интернетда таъқиб қилиш) каби ҳолатлар ҳам учраб туради. Бундан ташқари, нотўғри
ёки ёлғон маълумотларнинг кенг тарқалиши ёшлар онгига салбий таъсир кўрсатиши
мумкин.
Шунинг учун ёшлар интернетдан фойдаланишда масъулиятли ва онгли
бўлишлари лозим. Улар ахборотни танлашда, уни таҳлил қилишда ва ундан
фойдаланишда танқидий фикрлаш қобилиятига эга бўлишлари керак. Ота-оналар,
ўқитувчилар ва жамият бу жараёнда ёшларга тўғри йўл кўрсатиб, интернетдан тўғри ва
мақсадли фойдаланиш маданиятини шакллантиришда муҳим роль ўйнайди.
Бизнинг фикримизча, интернетнинг таълим ва ижтимоий ҳаётдаги
афзалликларини қуйидагилар мисолида кўришимиз мумкин.
1.
Кенг имкониятлар
— интернет ёшларга таълимнинг барча соҳаларида, ўқиш
тизимидан ташқари, онлайн курслар, лекциялар ва илмий манбалар орқали билим олиш
имконини беради. Ўзбекистонда "Бир миллион дастурчи" лойиҳаси доирасида 2,5
миллиондан ортиқ фойдаланувчи рўйхатдан ўтган бўлиб, шундан 1,7 миллиондан ортиқ
иштирокчи лойиҳа доирасида таълим олиб, битирувчи сертификатларни қўлга
киритган. Шу билан биргаликда, uzbekcoders платформаси орқали "Coursera" онлайн
курсларида ёшлар учун таълим олиш имконияти яратилди
1
.
2.
Ижтимоий алоқалар
— Интернет ёшларга дунё бўйлаб бир-бири билан мулоқот
қилиш ва янги дўстлар ортиш имконини беради. Ўзбекистонда ижтимоий тармоқлардан
фойдаланувчилар сони 5 миллион 300 мингдан ортиқни ташкил этади, бу аҳолининг
қарийб 15 фоизини ташкил этади. Шу муносабат билан аҳолининг рақамли
саводхонлиги ва ахборот маданиятини ривожлантириш масаласи айниқса долзарб
бўлиб қолмоқда.
3.
Интеллектуал ривожланиш
— Интернет орқали ҳар қандай темада ўқиш ва
баҳслашиш, янги фикрлар ва қарашларни ўрганиш ёшларнинг интеллектуал
ривожланишини таъминлайди. Ўзбекистонда олий таълим муассасаларида таҳсил
олаётган талаба ёшлар ўртасида интернет ва ижтимоий тармоқлардан фойдаланиш
маданияти бўйича ўтказилган социологик тадқиқотлар натижалари, интернет ва
рақамли технологиялар хизматларини кўрсатиш бўйича хориж тажрибалари, олимлар
томонидан берилган илмий талқинлари, интернет, аудио ва видео маълумотларни
алмашиш орқали электрон конвергенциянинг ривожланиш масалалари, замонавий
таълимнинг ривожланишида хорижий илмий-таълим онлайн ахборот ресурсларидан
веб-сайтларидан унумли фойдаланиш жараёнлари ёритилган
2
.
1
https://daryo.uz/k/2023/10/28/ozbekistonda-ijtimoiy-tarmoqlardan-foydalanuvchilar-soni-malum-
qilindi?utm_source=chatgpt.com
2
https://einfolib.uz/post/talaba-yeshlarni-internet-wa-ijtimoii-tarmoqlardan-foidalanish-madaniyatining-sotsiologik-
tahlili. INFOLIB – ахборот-кутубхона маданий, маърифий, илмий-оммабоп журнали
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
51
Хулоса қилиб айтганда, интернет ва ижтимоий тармоқлар ёшлар учун таълим,
ижтимоий ривожланиш ва шахсий ўсишда улкан имкониятларни яратади. Уларнинг
тўғри фойдаланилиши ёш авлоднинг билимли, ижодкор, танқидий фикрлайдиган ва
фаол фуқаролар сифатида шаклланишига хизмат қилади. Шу боис, интернет маданияти
ва ахборот саводхонлиги бугунги кунда ҳар бир ёш учун муҳим кўникма сифатида
қаралиши зарур.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Jong, M. P. & Lee, J. (2017). The influence of social media on the academic performance of
university students. Journal of Educational Research, 112(5), 578–591.
2.
Salmon, G. (2013). E-learning and Social Media in Education. London: Routledge.
3.
Khan Academy. (2022). The impact of online education on student learning outcomes.
4.
Smith, J. (2019). Cyberbullying: A threat to adolescent mental health. International Journal
of Psychology and Behavioral Science, 7(1), 42-53.
5.
https://daryo.uz/k/2023/10/28/ozbekistonda-ijtimoiy-tarmoqlardan-
foydalanuvchilar-soni-malum-qilindi?utm_source=chatgpt.com
6.
https://einfolib.uz/post/talaba-yeshlarni-internet-wa-ijtimoii-tarmoqlardan-
foidalanish-madaniyatining-sotsiologik-tahlili. INFOLIB – ахборот-кутубхона маданий,
маърифий, илмий-оммабоп журнали
