ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
33
MUSTAQILLIK YILLARIDA O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING YEVROPA
MAMLAKATLARI BILAN MADANIY ALOQALARINING SHAKLLANISHI VA
RIVOJLANISHI
Lobar Xushnazarova
O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi
Xalqaro hamkorlik va reytinglar bilan ishlash
boshqarmasi yetakchi mutaxassisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15239231
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan
so‘ng Yevropa mamlakatlari bilan o‘rnatilgan madaniy aloqalarning shakllanishi va rivojlanish
bosqichlari tahlil qilinadi. Muallif 1991–2024-yillar oralig‘ida amalga oshirilgan hamkorlik
yo‘nalishlari – tarixiy merosni asrash, san’at, adabiyot, ta’lim, yoshlar almashinuvi va raqamli
madaniyat sohalaridagi faoliyatlarni yoritadi. Shuningdek, madaniy diplomatiya orqali
O‘zbekistonning xalqaro maydondagi ijobiy imiji mustahkamlanib borayotgani ta’kidlanadi.
Maqolada ushbu jarayonlarning xalqaro integratsiyaga va milliy qadriyatlarning targ‘ibotiga
qo‘shgan hissasi ochib berilgan.
Kalit so‘zlar:
O‘zbekiston, Yevropa mamlakatlari, madaniy aloqalar, mustaqillik, xalqaro
hamkorlik, madaniy meros, san’at, ta’lim, raqamli madaniyat, madaniy diplomatiya, YUNESKO,
Erasmus+, yoshlar almashinuvi, tarixiy obidalar, xalqaro imij.
O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan so‘ng, tashqi siyosatda ochiqlik va
teng huquqlilik tamoyillariga asoslangan holda ko‘plab davlatlar bilan, jumladan, Yevropa
mamlakatlari bilan ham madaniy hamkorlikni yo‘lga qo‘ydi. Madaniy aloqalar ikki tomonlama
do‘stona munosabatlar, madaniyat, san’at, ta’lim, tarixiy merosni asrash va turizm sohalarini
qamrab oldi. Bu jarayon O‘zbekistonning xalqaro miqyosda tan olinishi va milliy
qadriyatlarining dunyoga tanitilishida muhim rol o‘ynadi.
Mustaqillik yillarining ilk bosqichida Yevropa davlatlari bilan diplomatik munosabatlar
o‘rnatildi. O‘zbekiston Germaniya, Fransiya, Italiya, Buyuk Britaniya kabi yetakchi Yevropa
mamlakatlari bilan madaniy va ilmiy hamkorlik to‘g‘risida shartnomalar imzoladi. YuNESKO
bilan hamkorlikda tarixiy obidalarni saqlab qolish va restavratsiya qilish bo‘yicha dasturlar
amalga oshirildi. 2001–2010-yillarda Yevropa davlatlari bilan madaniy aloqalar institutsional
tus oldi. Toshkent shahrida Germaniyaning Gyote instituti, Fransiyaning Fransuz alyansi kabi
madaniyat markazlari faoliyat boshladi. O‘zbekistonda va Yevropaning turli shaharlarida
madaniy festivallar, ko‘rgazmalar, konsertlar o‘tkazildi. San’at va ijod sohasida o‘zaro
almashinuv dasturlari kengaytirildi.
So‘nggi yillarda madaniy diplomatiya yangi bosqichga chiqdi. Raqamli texnologiyalar
orqali Yevropa bilan madaniy almashinuv imkoniyatlari yanada kengaydi. “Erasmus+” dasturi
doirasida talabalar, o‘qituvchilar va mutaxassislar almashinuvi yo‘lga qo‘yildi. Onlayn
ko‘rgazmalar, vebinarlar, kinofestivallar orqali ikki tomonlama madaniy muloqot
mustahkamlandi.
Hamkorlikning asosiy yo‘nalishlari
Madaniy meros va arxitektura
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
34
Yevropa davlatlari, xususan Italiya va Germaniya mutaxassislari Buxoro, Samarqand, Xiva
kabi shaharlaridagi tarixiy obidalarni restavratsiya qilishda ishtirok etmoqda. YUNESKOning
moddiy va nomoddiy madaniy meros ro‘yxatiga kiritilgan yodgorliklarni saqlash borasida
qo‘shma loyihalar amalga oshirilmoqda.
San’at va adabiyot
O‘zbekistonlik ijodkorlarning asarlari Yevropada chop etilmoqda. Ko‘plab yevropalik
san’atkorlar ham O‘zbekiston madaniyatini o‘rganishga qiziqish bildirmoqda. O‘zbekiston kino
san’ati kunlari Fransiya, Germaniya, Italiya kabi mamlakatlarda muvaffaqiyatli o‘tkazildi.
Ta’lim va yoshlar almashinuvi
Yevropa davlatlaridagi oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorlik tobora kuchaymoqda.
O‘zbekistonlik yoshlar uchun Yevropada tahsil olish imkoniyatlari kengaymoqda. Shuningdek,
Yevropa madaniyati va tillarini o‘rganish uchun Toshkentda ko‘plab o‘quv markazlari faoliyat
yuritmoqda.
Yevropa mamlakatlari bilan madaniy aloqalarning rivojlanishi O‘zbekistonning xalqaro
maydondagi ijobiy imijini mustahkamlabgina qolmay, balki mamlakat ichkarisida ham
madaniyat, san’at, ta’lim va turizm sohalarining rivojiga katta hissa qo‘shmoqda. Xalqaro
hamkorlik tufayli o‘zaro tushunish, madaniy boyliklar almashinuvi, xalq diplomatiyasi
kuchaymoqda.
O‘zbekiston Respublikasining mustaqillikka erishishi bilan mamlakat yangi bosqichga
qadam qo‘ydi. Tashqi siyosatda ochiqlik, hamkorlik va o‘zaro manfaatdorlikka asoslangan
yondashuv orqali ko‘plab davlatlar bilan, xususan, Yevropa mamlakatlari bilan madaniy
aloqalar kengaya boshladi. Bu aloqalar faqatgina diplomatik darajada emas, balki xalqaro
miqyosda o‘zaro madaniy tushunishni shakllantirish, san’at, ta’lim, merosni asrash va xalq
diplomatiyasi orqali ham chuqurlashdi.
Yevropa bilan madaniy hamkorlik avvalo madaniy merosni asrash va targ‘ib qilish
sohasida namoyon bo‘ldi. O‘zbekiston hududida joylashgan tarixiy obidalar Yevropa davlatlari
mutaxassislari ishtirokida o‘rganildi, restavratsiya qilindi va xalqaro miqyosga olib chiqildi.
Samarqand, Buxoro, Xiva kabi shaharlardagi me’moriy obidalar YUNESKOning jahon merosi
ro‘yxatiga kiritilib, ularning muhofazasida Yevropa tashkilotlari faol qatnashdi. Bu hamkorlik
natijasida nafaqat obidalar saqlab qolindi, balki ular zamonaviy madaniy va turistik ob’ektlar
sifatida qayta kashf etildi.
San’at sohasidagi aloqalar ham tobora rivojlanib bordi. O‘zbekiston rassomlari,
haykaltaroshlari va musiqachilari Yevropada tashkil etilgan ko‘rgazma va festivallarda ishtirok
etdi. Yevropa tomoshabinlariga o‘zbek milliy musiqa an’analari, tasviriy san’ati va zamonaviy
ijod namunalari namoyish qilindi. Shu bilan birga, Yevropa davlatlarining san’atkorlari
O‘zbekistonga tashrif buyurib, hamkorlikda loyihalar amalga oshirdi, seminarlar o‘tkazdi, ijodiy
tajriba almashildi.
Adabiyot sohasi ham madaniy aloqalarning muhim bo‘g‘inlaridan biriga aylandi.
O‘zbekiston yozuvchilari va shoirlarining asarlari yevropa tillariga tarjima qilinib, xorijiy
nashriyotlar tomonidan chop etildi. Yevropa adabiyoti esa o‘zbek tiliga tarjima qilinib,
mamlakatda keng targ‘ib qilindi. Bu jarayon xalqaro adabiy muloqotni kuchaytirib, o‘zaro
madaniy anglashuv darajasini oshirdi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
35
Ta’lim tizimidagi hamkorlik esa madaniy aloqalarning uzviy davomidir. O‘zbekistonlik
talabalar Yevropaning nufuzli universitetlarida tahsil olish imkoniyatiga ega bo‘ldilar. Shu bilan
birga, Yevropa davlatlaridan kelgan professor-o‘qituvchilar O‘zbekiston oliy o‘quv yurtlarida
dars o‘tib, ilmiy izlanishlar olib bordilar. Talabalar almashinuvi dasturlari, ayniqsa Erasmus+
kabi loyihalar, yoshlarning madaniyatlararo bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim rol
o‘ynadi.
O‘zbekiston va Yevropa davlatlari o‘rtasidagi madaniy hamkorlik zamonaviy raqamli
texnologiyalar orqali yangi bosqichga ko‘tarildi. Onlayn madaniy loyihalar, virtual
ko‘rgazmalar, vebinar va xalqaro konferensiyalar orqali ikki tomonlama aloqalar tezkor va
interaktiv shaklga ega bo‘ldi. Bu esa pandemiyadan so‘nggi davrda ham hamkorlikni
to‘xtatmasdan davom ettirishga imkon berdi.
Turizm sohasida ham Yevropa bilan aloqalar samarali rivojlanmoqda. O‘zbekistonning
boy madaniy merosi, tarixiy shaharlari va an’anaviy urf-odatlari Yevropa sayyohlari orasida
katta qiziqish uyg‘otmoqda. Madaniy sayohatlar orqali o‘zaro anglashuv mustahkamlanib,
milliy qadriyatlarning xalqaro maydonda tanilishi kuchaymoqda.
Umuman olganda, O‘zbekistonning Yevropa mamlakatlari bilan madaniy aloqalari
mustaqillik davrida izchil va tizimli tarzda rivojlandi. Bu jarayon ikki tomon uchun foydali
bo‘lib, xalqaro madaniy hamkorlikni yanada chuqurlashtirish, xalqlar o‘rtasidagi do‘stlik va
anglashuvni mustahkamlashda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Madaniyat orqali
diplomatiya yuritish, zamonaviy sharoitda O‘zbekistonning global maydondagi obro‘sini
oshirishga katta hissa qo‘shmoqda.
O‘zbekistonning Yevropa mamlakatlari bilan madaniy hamkorligi mustaqillik yillarida
bosqichma-bosqich rivojlanib bordi. Bugungi kunda bu aloqalar chuqurlashib, raqamli
madaniyat, tarixiy meros, ta’lim, san’at kabi ko‘plab sohalarni o‘z ichiga olmoqda. Madaniyat
orqali diplomatiya olib borish O‘zbekistonning xalqaro obro‘sini yanada oshirib, milliy
qadriyatlarimizni jahon miqyosida targ‘ib qilishga xizmat qilmoqda.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Шарапова
С.Ш.
Внешняя
политика
Республики
Узбекистан:
культурноисторический и социальный факторы. – Тошкент: Адолат, 2000;
2.
Нуриддинов Э.З. Международное сотрудничество Республика Узбекистана со
странами Европы. – Тошкент: Чулпон, 2002;
3.
Гуломов Х.Г. Холлиев А.Г. Международные связи Республики Узбекистан с
Великобританией и США (1991–2001 гг). – Тошкент: Университет, 2002;
4.
Маҳкамова Д.Маданий алоқалар ва савдо йўллари – Тошкент: Академия, 2004;
5.
Қирғизбоев А. Ўзбекистон Республикасининг Осиё мамлакатлари билан халқаро
ҳамкорлиги. – Тошкент: Фан, 2004;
6.
Азимова Д. Усмонов С. Принцип нейтралитета Швейцарии и его актуальность в
современных политических процессах. – Ташкент: УМЭД, 2005;
