ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
119
O‘QUVCHILARNI KASBGA QIZIQTIRISH VA KASBIY KOMPITENTLIGINI
SHAKLLANTIRISH
Xo‘jayeva Musharraf Rahimberdiyevna
Xorazm viloyati Hazorasp tumani
47-son maktab psixologi
+998991134689
https://doi.org/10.5281/zenodo.11170861
Annotatsiya
: ushbu maqola ta’lim tizimida o‘quvchilarni kasbga qiziqtirish va ularning kasbiy
kompitentliklarini rivojlantirishning muhimligi va jarayoni haqida hikoya qiladi. Hamda
maqolada zamonaviy ta’lim metodlari, amaliyotga yo‘naltirilgan darslar va shaxsiy
qiziqishlarni rivojlantirish yondashuvlari orqali o‘quvchilarda kasbiy mahoratni oshirish
usullari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
kasb ta'limi, kasbiy qiziqtirish, kompetentlik, mahorat shakllantirish, ta’lim
metodlari, amaliyotga yo‘naltirilgan o‘qitish, interfaol darslar.
O‘quvchilarni kasb tanlashga qiziqtirish - bu ularning kelajakda muvaffaqiyatli va ma'noli
faoliyat yuritishlari uchun zarur bo‘lgan muhim jarayon. Bu jarayon ularning shaxsi va
qiziqishlarini rivojlantirishga, shuningdek, o‘quvchilarda real hayotiy vaziyatlarga mos
keladigan bilim va ko‘nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi. Bugungi raqobatbardosh
bozor sharoitida kasbiy kompetentlikni shakllantirish o‘quvchilarga o‘z ustida ishlashga va
yaxshi ish bilan ta’minlanishga imkon beradi.
Fikr va Mulohazalar:
Kasbga qiziqtirishning samarali usullari orasida real hayotiy
tajribalardan foydalanish, o‘quv jarayonida amaliyotga yo‘naltirilgan mashg'ulotlar o‘tkazish,
shuningdek, o‘quvchilarni faol qatnashishga undovchi darslar tizimini yaratish kabi metodlar
mavjud. Munozaralar, loyihaviy ishlar va kasb-hunarga oid ekskursiyalar o‘quvchilarda
o‘rganish va kasbning amaliy tomoniga qiziqish uyg'otishning muhim vositalari hisoblanadi.
O‘quvchilar turli kasblar haqida yaxlit va chuqur tushunchaga ega bo‘lishlari uchun, ularning
intellektual va ijodiy salohiyatini rivojlantirish kerak.
Kompetentlik atamasi «samaradorlilik», «erishish», «muvaffaqiyatlilik», «tushunish»,
«natijalilik», «ega bo‟lish», «sifat», «miqdor» so‘zlari yordamida ta’riflanadi, shu bilan birga
ko‘pgina mualliflar uni tashxislashdagi qiyinchiliklarni qayd etgan. L. Spenser va M.
Spenserlarning ta’kidlashicha, kompetensiyalarning shakllanishi ularni o‘lchash va
xususiyatlarini aniqlash qiyinchiligi bilan ortga suriladi Dj. Raven kompetentlikni biror bir
ob’yekt yoki ob’yektlar sinfiga ko‘ra biror sohaga tegishliligi bilan baholash kerak - deb
hisoblaydi. Natijada ma’lum faoliyatning individual motivatsiyasi jadalligining bahosi hosil
bo‘ladi. U shaxs kompetentligini biror bir maqsadga erishish uchun faoliyat olib borishi
kutilgan holdagina aniqlanishi ma’noga ega bo‘ladi - deb tushuntiradi. Jamiyat talablarini
qondirish hozirgi zamon o‘qituvchisidan yuqori madaniyat, chuqur ma’naviyat, Vatan uchun
javobgarlik hissi, mas’uliyatlilik, chuqur bilimga ega bo‘lishi, o‘z o‘quvchilarining ijodiy
potensialini rivojlantirishga pedagogik qiziqishi, innovatsion faoliyatga, o‘z ustida ishlashga,
kasbiy faollikka qobiliyatlilik va shu kabi boshqa bir qator sifatlarni talab etadi. Shu sababli,
komil shaxsni tarbiyalash masalasi bilan bir qatorda yana bir asosiy masala, ya’ni
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
120
mutaxassisning kasbiy kompetentligini shakllantirish masalasi bugungi kunda o‘ta muhim
hisoblanadi.
Mutaxassisning kompetensiyalarga ega, ya’ni faoliyatning qaysi usulini egallashi, nimalarni
bajara olishi, nimalarga tayyorligini aniqlash – kompetentli yondoshuv deyiladi.
“Kompetentlik” tushunchasi ta’lim sohasiga psixologlarning ilmiy izlanishlari natijasida kirib
kelgan. Psixologik nuqtai nazardan kompetentlik “noan’anaviy vaziyatlar, kutilmagan hollarda
mutaxassisning o‘zini qanday tutishi, muloqotga kirishishi, raqiblar bilan o‘zaro
munosabatlarda yangi yo‘l tutishi, noaniq vazifalarni bajarishda, ziddiyatlarga to‘la
ma’lumotlardan foydalanishda, izchil rivojlanib boruvchi va murakkab jarayonlarda
harakatlanish rejasiga egalikni anglatadi.
Kasbiy kompetentlik – mutaxassis tomonidan kasbiy faoliyatni amalga oshirish uchun zarur
bo‘lgan bilim, ko‘nikma va malakalarning egallanishi va ularni amalda yuqori darajada qo‘llay
olinishidir. Kasbiy kompetentli o‘qituvchi birinchidan, o‘quv-tarbiya jarayonida ijodkor ta’lim
oluvchilarni shakllantirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, ikkinchidan, o‘z kasbiy faoliyatida ijobiy
natijalarga erisha oladi va uchinchidan, shaxsiy kasbiy imkoniyatlarini amalga oshira oladi.
Xulosa:
O‘quvchilarni kasbga qiziqtirish va ularda kasbiy kompetentlikni rivojlantirish, zarur
bilim va ko‘nikmalarni o‘zlashtirishga undash bilan bir qatorda, shaxsiy rivojlanish va o‘z-
o‘zini anglash jarayonidir. Buning natijasida, o‘quvchilar o‘z qo‘llaridan keladigan va qiziqarli
ishni topishlari, shuningdek, o‘z tanlagan yo‘llarida muvaffaqiyatli bo‘lishlari mumkin.
References:
1.
Pavlova, M. (2009). "Technology and Vocational Education for Sustainable Development:
Empowering Individuals for the Future."
2.
UNESCO-UNEVOC (2018). "Engaging Youth in Sustainable Development."
3.
Becker, G. S. (1993). "Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special
Reference to Education."
4.
Billett, S. (2011). "Vocational Education: Purposes, Traditions and Prospects."
5.
https://cyberleninka.ru/article/n/bo-lajak-pedagoglarda-kasbiy-kompetentlikni-
shakllantirishning-o-ziga-xos-xususiyatlari
6.
https://universalpublishings.com/index.php/jusr/article/download/668/1283/655
