ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
99
O'ZBEKISTON RESPUBLIKASINING "AHOLINI VA M ASOSI HAMDA
TEXNOGEN TA'SIRIDAN XAVF-XATARDAN SAQLASH TO'G'RISIDA"GI
QONUNI
Sattorova Shohida Muzzaforovna
“Toshkent irrigatsiya va qishloq xo’jaligini mexanizatsiyalash muhandislari
instituti” Milliy tadqiqot universiteti 3-bosqich bakalavriat talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.11148044
Annotatsiya.
Ushbu maqola O‘zbekistonda atrof-muhitni muhofaza qilishning ahamiyatini,
qonunchilikning asosiy qoidalarini tahlil qiladi, tabiiy resurslarni saqlash strategiyalarini
o‘rganadi, atrof-muhitni muhofaza qilishda texnologiyaning rolini muhokama qilish,
qonunning amalga oshirilishi va bajarilishini baholaydi, shuningdek, qonunlarning ta’sirini
baholash haqida fikr yuritilgan.
Kalit so`zlar.
Ekotizim, ekologik, flora, faunas, resurs.
Oʻzining boy tabiiy landshaftlari va xilma-xil ekotizimlariga ega boʻlgan Oʻzbekiston aholisi
farovonligi va tabiiy merosini asrab-avaylash uchun atrof-muhitni muhofaza qilish muhim
ahamiyat kasb etishini tan oladi. Agar bu qonunning sarlavhasi og'izga o'xshasa, xavotir
olmang, siz yolg'iz emassiz. Lekin qo'rqmang, biz buni siz uchun tushunish uchun O'zbekiston
huquqshunosligi bo'yicha diplom talab qilmaydigan tarzda parchalash uchun keldik. Ushbu
qonun O‘zbekiston xalqi va hududlarini tabiiy va texnogen xususiyatli noyob ekologik
muammolardan himoya qilishga qaratilgan. O‘zbekiston, ko‘plab davlatlar qatori, qonunchilik
bilan hal etish va yumshatishni talab qiladigan ekologik muammolarga duch kelmoqda.
Mamlakat o‘z tabiiy resurslari va ekotizimlarini qonun va me’yoriy hujjatlar orqali muhofaza
qilish muhimligini tan oldi. Ushbu fon atrof-muhitni muhofaza qilish to'g'risidagi qonun
hujjatlari zarurligini tushunish uchun zamin yaratadi.
O‘zbekiston aholisi va hududlarini tabiiy hodisalar yoki inson faoliyati natijasida yuzaga
keladigan ekologik xavflardan asrashdan iborat. Aniq maqsadlarni belgilash va uning amal
qilish doirasini belgilash orqali ushbu qonun mamlakatning ekologik boyliklarini boshqarish
va saqlash uchun asos yaratishga qaratilgan. Oʻzbekiston Orol dengizidan to sharqdagi togʻli
hududlargacha boʻlgan rang-barang va boy tabiiy muhitga ega. Ushbu tabiiy merosni asrab-
avaylash hozirgi va kelajak avlodlar farovonligi uchun juda muhimdir. Atrof-muhitni
muhofaza qilish nafaqat ekotizimlar va yovvoyi tabiatni muhofaza qilish, balki barcha
o'zbekistonliklar uchun barqaror va sog'lom muhitni ta'minlaydi. Qonunning asosiy
yo‘nalishlaridan biri O‘zbekistonning xilma-xil ekotizimlari va tabiiy yashash joylarini
saqlashdir. Ushbu hududlarni muhofaza qilish orqali qonun biologik xilma-xillikni saqlash va
mamlakat flora va faunasining uzoq muddatli barqarorligini ta'minlashga qaratilgan.
O'zbekistonda havo, suv va tuproq sifatini saqlash uchun ifloslanish darajasini nazorat qilish
muhim ahamiyatga ega. Qonun sanoat va jismoniy shaxslar uchun ularning atrof-muhitga
ta'sirini cheklash, tabiiy resurslarni yomonlashtiradigan zararli chiqindilar va chiqindilarni
kamaytirish bo'yicha ko'rsatmalar va standartlarni belgilaydi. Chiqindilarni samarali
boshqarish atrof-muhit buzilishining oldini olish va aholi salomatligini saqlashda muhim
ahamiyatga ega. Qonun chiqindilarning O‘zbekiston atrof-muhitiga va jamiyatlariga salbiy
ta’sirini minimallashtirish maqsadida chiqindilarni to‘g‘ri yo‘q qilish va qayta ishlash
amaliyoti bo‘yicha ko‘rsatmalar beradi. Barqaror qishloq xo‘jaligi amaliyoti O‘zbekistonning
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
100
unumdor yer va suv resurslarini saqlab qolish uchun juda muhimdir. Barqaror dehqonchilik
usullarini rag'batlantirish orqali mamlakat o'zining qishloq xo'jaligi merosini himoya qilishi
va kelajak avlodlar uchun oziq-ovqat xavfsizligi va atrof-muhit salomatligini ta'minlashi
mumkin. Oʻzbekiston turli xil oʻsimlik va hayvon turlarining vatani boʻlib, ularning baʼzilari
yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan yoki mintaqaga xosdir. Muhofaza qilinadigan hududlar va
tabiatni muhofaza qilish dasturlari orqali biologik xilma-xillikni saqlashga qaratilgan sa’y-
harakatlar O‘zbekiston tabiiy muhitining ekologik muvozanati va boyligini saqlashda hal
qiluvchi o‘rin tutadi.
Texnologiya monitoring va kuzatuv imkoniyatlarini oshirish orqali atrof-muhitni muhofaza
qilishda muhim rol o'ynaydi. Sun'iy yo'ldosh tasvirlaridan tortib dron texnologiyasigacha
ekotizimlardagi o'zgarishlarni kuzatish, ifloslanish manbalarini aniqlash va yovvoyi tabiat
populyatsiyasini yanada samaraliroq kuzatish uchun bizda innovatsion vositalar mavjud.
Texnologiya, shuningdek, an'anaviy fotoalbom yoqilg'ilarga barqaror muqobillarni taklif qilib,
toza energiya sohasida innovatsiyalarga turtki bo'ldi. Quyosh panellaridan shamol
turbinalariga qadar bu yutuqlar nafaqat uglerod chiqindilarini kamaytiradi, balki sayyoramiz
uchun yanada yashil va barqaror kelajakka yordam beradi. Atrof-muhitni muhofaza qilish
to'g'risidagi qonunlarni muvaffaqiyatli amalga oshirish va ijrosini ta'minlash, ularning
bajarilishini ta'minlash vazifasi yuklangan vakolatli davlat organlariga tayanadi. Ushbu
idoralar faoliyatni monitoring qilish, tekshirishlar o'tkazish va atrof-muhitni muhofaza qilish
qoidalarini qo'llashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Buzilishlarning oldini olish va atrof-muhitga
oid qonunlarga rioya qilishni rag'batlantirish uchun rioya qilmaslik uchun qattiq jazo
choralari muhim ahamiyatga ega. Huquqbuzarlarga nisbatan jarimalar, sanktsiyalar va hatto
qonuniy choralar ko'rish to'xtatuvchi vosita bo'lib, atrof-muhitni muhofaza qilish ustuvor
vazifa ekanligi haqida aniq xabar beradi.
Atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan qonunchilik nafaqat tabiiy resurslarni muhofaza
qilish, balki barqaror rivojlanishga ham yordam beradi. Ushbu qonunlar resurslardan
mas’uliyatli foydalanish, ifloslanishni kamaytirish va biologik xilma-xillikni saqlashga
ko‘maklashar ekan, iqtisodiy o‘sish atrof-muhitni muhofaza qilish bilan mutanosib bo‘lgan
yanada barqaror kelajakka yo‘l ochib beradi. “Qilish togʻ qonuni m” Oʻzbekistonda atrof-
muhitni muhofaza qilishning muhim asosi boʻlib, mamlakatning tabiiy merosini asrab-
avaylash va yanada barqaror kelajakka koʻmaklashish majburiyatini taʼkidlaydi. Ushbu
qonunchilikda belgilangan qoidalarga amal qilib, texnologiya va innovatsiyalar kuchidan
foydalangan holda, O‘zbekiston yanada yashil va ekologik ongli yo‘lga borishga, o‘z xalqi va
atrof-muhit o‘rtasida kelgusi avlodlar uchun hamjihatlikda yashashni ta’minlashga tayyor.
References:
1.
Sh.Ch Tursunov, A.T.Butayarov, K.A.Yodgorov. “Hayot faoliyati xavfsizligi” Darslik,
T2022 y. 250 b.
2.
O.R.Yuldashev, R.R.Nurmamatova “Mehnat muhofazasi” darslik T-2019, 428 b.
3.
O.T.Aliyev, Z.Sh.Tursunov “Hayot faoliyati xavfsizligi” darslik T-2022, 280 b.
4.
O.T.Hasanova, V.V.Zayniddinov “Hayot faoliyati xavfsizligi” T-2020, 482 b. 9.
5.
O.T.Hasanova,V.Zayniddinov “Hayot faoliyati xavfsizligi” darslik T-2020,241b.
